Giá trị của NGAL huyết tương trong chẩn đoán sớm tổn thương thận cấp và tiên lượng bệnh nhân điều trị tích cực - Luận án tiến sĩ Y học

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH PHAN THỊ XUÂN GIÁ TRỊ CỦA NEUTROPHIL GELATINASE ASSOCIATED LIPOCALINE HUYẾT TƯƠNG TRONG CHẨN ĐOÁN SỚM TỔN THƯƠNG THẬN CẤP VÀ TIÊN LƯỢNG Ở BỆNH NHÂN ĐIỀU TRỊ TÍCH CỰC LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC TP HỒ CHÍ MINH - NĂM 2018 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH PHAN THỊ XUÂN GIÁ TRỊ CỦA NEUTROPHIL GELATINASE ASSOCIATED LIPOCALINE HUYẾT TƯƠNG TRONG CHẨN ĐOÁN SỚM TỔN THƯƠNG THẬN CẤP VÀ TIÊN LƯỢNG Ở BỆNH NHÂN ĐIỀU TRỊ TÍCH CỰC LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Chuyên ngành: Nội thận - tiết niệu Mã số: 62720146 Người hướng dẫn khoa học: GS. ĐẶNG VẠN PHƯỚC TP HỒ CHÍ MINH - NĂM 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Người cam đoan Phan Thị Xuân MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA Trang LỜI CAM ĐOAN DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ DANH MỤC CÁC HÌNH, SƠ ĐỒ MỞ ĐẦU 1 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 3 Chương 1.

TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4 1. Định nghĩa và tiêu chuẩn chẩn đoán tổn thương thận cấp 4 1. Tỉ lệ và nguyên nhân gây tổn thương thận cấp ở bệnh nhân điều 7 trị tại khoa điều trị tích cực 1. Sinh lý bệnh tổn thương thận cấp do nhiễm khuẩn huyết 8 1.

Dự hậu cuả tổn thương thận cấp 11 1. Các dấu ấn sinh học mới của tổn thương thận cấp 12 1. Nghiên cứu về Neutrophil gelatinase-associated lipocalin trong 19 tổn thương thận cấp 1. Nghiên cứu về Neutrophil gelatinase-associated lipocalin tại 32 Việt Nam Chương 2.

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 33 2. Thiết kế nghiên cứu 33 2. Đối tượng nghiên cứu 33 2. Phương pháp nghiên cứu 34 2.

Khía cạnh đạo đức của nghiên cứu 47 Chương 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 48 3. Đặc điểm của bệnh nhân trong nghiên cứu 49 3. Xác định giá trị của Neutrophil gelatinase-associated lipocalin 60 huyết tương trong dự đoán tổn thương thận cấp 3.

Xác định giá trị của Neutrophil gelatinase-associated lipocalin 72 huyết tương trong dự đoán mức độ nặng của tổn thương thận cấp và điều trị thay thế thận 3. Xác định giá trị của Neutrophil gelatinase-associated lipocalin 80 huyết tương trong tiên lượng tử vong Chương 4. Đặc điểm của bệnh nhân trong nghiên cứu 84 4. Xác định giá trị của Neutrophil gelatinase-associated lipocalin 90 huyết tương trong dự đoán tổn thương thận cấp 4.

Xác định giá trị của Neutrophil gelatinase-associated lipocalin 100 huyết tương trong dự đoán mức độ nặng của tổn thương thận cấp và điều trị thay thế thận 4. Xác định giá trị của Neutrophil gelatinase-associated lipocalin 107 huyết tương trong tiên lượng tử vong KẾT LUẬN 113 KIẾN NGHỊ DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC Phụ lục 1. Phiếu thu thập dữ liệu nghiên cứu, phiếu đồng ý tham gia nghiên cứu Phụ lục 2. Danh sách bệnh nhân tham gia trong nghiên cứu DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Tên tiếng Anh Tiếng Việt TIẾNG VIỆT ĐLC Độ lệch chuẩn ĐTTC Intensive care Điều trị tích cực ht Huyết tương NKH Nhiễm khuẩn huyết TPV Tứ phân vị TTTC Acute kidney injury Tổn thương thận cấp TIẾNG ANH ACCP American College of Hội Các Bác Sĩ Lồng Chest Physicians Ngực Hoa Kỳ.

ADQI Acute Dialysis Quality Tổ Chức Sáng Kiến Initiative Về Chất Lượng Thẩm Tách Máu Cấp. AKIN Acute Kidney Injury Mạng Lưới Tổn Network Thương Thận Cấp APACHE II Acute Physiology And Thang điểm Chronic Health APACHE II Evaluation II ATS American Thoracic Hội Lồng Ngực Hoa Society Kỳ AuROC Area Under the ROC Diện tích dưới đường Curve cong ROC CI Confidence Interval Khoảng tin cậy DAMP molecules damage - associated Các phân tử được molecular pattern phóng thích từ tế bào molecules bị tổn thương eGFR Estimated glomerular Độ lọc cầu thận ước filtration rate đoán ESICM European Society of Hội Điều Trị Tích Intensive Care Medicine Cực châu Âu GST α/π glutathione S- transferase GT glutamyl transpeptidase L-FABP Liver fatty-acid binding protein MDRD Modification of diet in Sự thay đổi chế độ ăn renal disease trong bệnh thận NAG N-acetyl-β-D- glucosaminidase NGAL Neutrophil gelatinase- associated lipocalin NHE Sodium-hydrogen exchanger NPV Negative Predictive Giá trị tiên đoán âm Value NO Nitric oxide Khí NO OR Odds ratio Tỉ số chênh PAMP molecules pathogen-associated Các phân tử có nguồn molecular pattern gốc từ tác nhân gây molecules bệnh PPV Positive Predictive Value Giá trị tiên đoán dương KDIGO Kidney Disease Hội Cải Thiện Dự Improving Global Hậu Bệnh Thận Toàn Outcomes Cầu KIM-1 Kidney injury molecule-1 IDSA Infectious Diseases Hội Các Bệnh Nhiễm Society of America Trùng Hoa Kỳ IGFBP-7 Insulin-like growth factor binding protein 7 IL Interleukin RBP Retinol binding protein RIFLE Risk-Injury-Failure-Loss- Tiêu chuẩn chẩn End đoán TTTC RIFLE ROC Receiver operating Đường cong ROC characteristics R. relative risk Nguy cơ tương đối SCCM Society of Critical Care Hội Điều Trị Tích Medicine Cực SE Standard error Sai số chuẩn SIS Surgical Infection Hội Nhiễm Trùng Society Sau Phẫu Thuật SOFA Sequential Organ Failure Thang điểm SOFA Assessment TIMP-2 Tissue inhibitor of metallo - proteinase 2 DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1. Tiêu chuẩn chẩn đoán TTTC RIFLE.

Tiêu chuẩn chẩn đoán và phân độ TTTC AKIN. Tiêu chuẩn chẩn đoán và phân độ TTTC KDIGO. Tóm tắt đặc điểm các dấu ấn sinh học mới của TTTC 18 Bảng 1. Tóm tắt kết quả một số nghiên cứu về NGAL máu 26 trong TTTC.

Tóm tắt thiết kế một số nghiên cứu về NGAL ở bệnh 28 nhân ĐTTC. Tóm tắt kết quả một số nghiên cứu về NGAL ở bệnh 29 nhân ĐTTC. Các biến định lượng 41 Bảng 2. Các biến định tính 42 Bảng 3.

Đặc điểm bệnh nền. Ổ nhiễm thời điểm chọn bệnh vào nghiên cứu. Tác nhân gây bệnh. Loại kháng sinh sử dụng cho bệnh nhân.

Mức độ nặng của bệnh thời điểm chọn bệnh vào 54 nghiên cứu. Đặc điểm TTTC ở bệnh nhân trong nghiên cứu. Nồng độ NGAL ht ở bệnh nhân trong nghiên cứu. Nồng độ NGAL ht ở bệnh nhân có TTTC và không 62 TTTC.

AuROC nồng độ NGAL ht trong dự đoán TTTC. Điểm cắt, độ nhạy cảm, độ đặc hiệu, giá trị tiên đoán 68 dương, giá trị tiên đoán âm tương ứng với các điểm cắt của đường cong ROC nồng độ NGAL ht ngày 1 trong dự đoán TTTC xuất hiện ngày 4 Bảng 3. Phân tích đơn biến các yếu tố nguy cơ TTTC. Phân tích đa biến các yếu tố nguy cơ TTTC.

So sánh nồng độ NGAL ht theo mức độ TTTC. Các biến số liên quan đến chỉ định điều trị thay thế 75 thận. So sánh nồng độ NGAL ht giữa hai nhóm bệnh nhân 76 bị TTTC có và không điều trị thay thế thận. Điểm cắt, độ nhạy cảm, độ đặc hiệu, giá trị tiên đoán 78 dương, giá trị tiên đoán âm tương ứng với các điểm cắt của đường cong ROC nồng độ NGAL ht ngày 1 trong dự đoán điều trị thay thế thận Bảng 3.

Nồng độ NGAL ht ở bệnh nhân tử vong trong 7 ngày 80 đầu. Nồng độ NGAL ht ở bệnh nhân tử vong trong 7 ngày 81 đầu giữa nhóm có TTTC và không TTTC. Giá trị của NGAL ht trong dự đoán TTTC ở bệnh 96 nhân NKH trong các nghiên cứu được đưa vào phân tích gộp của Zhang và cộng sự. Điểm cắt dự đoán TTTC theo đối tượng và phương 97 pháp xét nghiệm.

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Trang Biểu đồ 3. Phân bố tuổi bệnh nhân trong nghiên cứu. Phân bố điểm SOFA ngày chọn bệnh nhân vào 55 nghiên cứu. Sự thay đổi nồng độ creatinin huyết thanh ở bệnh 57 nhân TTTC và không TTTC.

Sự thay đổi nồng độ creatinin huyết thanh so với 58 creatinin huyết thanh nền ở nhóm bệnh nhân TTTC và không TTTC. Phân bố ngày xuất hiện TTTC tính từ ngày chọn 58 bệnh. Khảo sát mối tương quan giữa nồng độ NGAL ht 61 với mức độ nặng của NKH đánh giá qua thang điểm SOFA. Nồng độ NGAL ht ngày 1 đến ngày 4 ở bệnh 62 nhân xuất hiện TTTC và không TTTC.

Sự thay đổi tính theo tỉ lệ % của nồng độ NGAL 63 ht và creatinine huyết thanh ở hai nhóm có TTTC và không TTTC. Đường cong ROC sự thay đổi tính theo tỉ lệ % 64 của nồng độ NGAL ngày 2 so với ngày 1, trong dự đoán TTTC trong vòng 7 ngày. ROC NGAL ngày 1 trong dự đoán TTTC xuất 67 hiện ngày 2. ROC NGAL ngày 1 trong dự đoán TTTC xuất 67 hiện ngày 3.

ROC NGAL ngày 1 trong dự đoán TTTC xuất 67 hiện ngày 4. ROC NGAL ngày 1 trong dự đoán TTTC xuất 67 hiện ngày 5. ROC NGAL ngày 1 trong dự đoán TTTC xuất 67 hiện ngày 6. ROC NGAL ngày 1 trong dự đoán TTTC xuất 67 hiện ngày 7.

Nồng độ NGAL ht ngày 1 đến 4 ở bệnh nhân 73 không TTTC, TTTC AKIN 1, AKIN 2, AKIN 3. Nồng độ NGAL ht ngày 1 đến 4 ở bệnh nhân 76 không TTTC, TTTC không điều trị thay thế thận, TTTC có điều trị thay thế thận. Đường cong ROC nồng độ NGAL ht ngày 1 77 trong dự đoán điều trị thay thế thận. Đường cong ROC nồng độ NGAL ht trong tiên 80 lượng tử vong 7 ngày đầu.

Nồng độ NGAL ht ở bệnh nhân tử vong 7 ngày 81 đầu và bệnh nhân sống. Nồng độ NGAL ht ở bệnh nhân tử vong 7 ngày 81 đầu giữa nhóm có TTTC và nhóm không TTTC. Đường cong ROC nồng độ NGAL ht trong tiên 82 lượng tử vong 14 ngày đầu. Sự thay đổi tính theo tỉ lệ % của nồng độ NGAL 93 ht và creatinine huyết thanh ở bệnh nhân TTTC trong nghiên cứu của Soto và cộng sự.

Phân tích gộp độ nhạy cảm và độ đặc hiệu của 96 NGAL ht trong dự đoán TTTC ở bệnh nhân NKH. So sánh nồng độ NGAL ht giữa bệnh nhân NKH 102 – không NKH và mức độ TTTC. DANH MỤC CÁC HÌNH, SƠ ĐỒ Trang Hình 1. Cơ chế gây TTTC trong NKH do phản ứng viêm.

Sử dụng các dấu ấn sinh học trong các giai đoạn 12 khác nhau của TTTC. Phản ứng viêm trong sinh lý bệnh của TTTC. Nguồn gốc và tính đặc hiệu vị trí của các dấu ấn 17 TTTC. Sinh học NGAL và mối liên hệ với tổn thương ống 20 thận.

So sánh sự gia tăng nồng độ một số dấu ấn sinh học 25 ở bệnh nhân TTTC sau mổ tim hở có tuần hoàn ngoài cơ thể. Sơ đồ tiến hành nghiên cứu. Sơ đồ kết quả nghiên cứu. 48 1 MỞ ĐẦU Tổn thương thận cấp (TTTC) là tổn thương cơ quan thường gặp ở bệnh nhân điều trị tại khoa điều trị tích cực (ĐTTC), TTTC gây tăng tỉ lệ tử vong, tăng chi phí y tế và tăng nguy cơ bệnh thận mạn.