Nghiên cứu tác dụng HPmax điều trị loét hành tá tràng có Helicobacter pylori

ĐH Y Hà Nội Phạm Bá Tuyến Nghiên cứu tác dụng của chế phẩm HPmax trong điều tri loét hành tá tràngcó Helicobacter pylori Chuyên ngành: Y học cổ truyền Mã số: 62720201 Nơi đào tạo: Trường Đại học Y Hà Nội 2014 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Loét dạ dày, hành tá tràng là một bệnh khá phổ biến trong cộng đồng ở Việt Nam cũng như trên thế giới.Theo thống kê tỷ lệ mắc bệnh loét dạ dày, hành tá tràng chiếm khoảng 10% dân số ở nhiều quốc gia. Ở Việt Nam con số này chiếm khoảng 6-7% [1], [2], [3]. Đặc điểm chính của bệnh là một bệnh mạn tính, diễn biến có chu kỳ, xu hướng hay tái phát và dễ gây biến chứng nguy hiểm như chảy máu hay thủng, ung thư dạ dày…Bệnh gặp ở mọi lứa tuổi, thường kéo dài khiến người bệnh khó chịu, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và công việc, làm giảm sút sức lao động của toàn xã hội [4]. Về cơ chế bệnh sinh của bệnh loét dạ dày, hành tá tràng được cho là mất cân bằng giữa yếu tố gây loét và yếu tố bảo vệ chống loét dạ dày [1], [2], [5], [6], [7].

Do vậy nguyên tắc trong điều trị nội khoa là nhằm làm giảm yếu tố gây loét và tăng cường yếu tố bảo vệ. Từ năm 1983 đến nay, người ta đã xác nhận sự hiện diện của vi khuẩn Helicobacter pylori (HP) trong bệnh viêm loét dạ dày, hành tá tràng và rất nhanh chóng nhiều nghiên cứu đã chứng minh HP là thủ phạm chính gây loét dạ dày, hành tá tràng [5], [8],[9],[10]. Sự phát hiện vi khuẩn HP đã mở ra một phương thức điều trị mới có hiệu quả hơn. Đó chính là làm sạch HP - một trong những mục tiêu quan trọng trong điều trị bệnh.

Để diệt HP, y học hiện đại thường được sử dụng 2 loại kháng sinh kết hợp với thuốc khác nhằm đem lại hiệu quả cao trong điều trị. Tuy nhiên sau một thời gian điều trị hiện tượng kháng kháng sinh của HP ngày càng tăng trên tất cả các loại kháng sinh đang sử dụng trong các phác đồ điều trị với những tỷ lệ khác nhau (59,8- 91,8% đối với metronidazol, 30-38,5% đối với clarithromycin, 23,7% đối với amoxicilin, 9,2 - 31,1% đối với tetracyclin) [11], [12], [13]. Ngoài ra các thuốc điều trị kết hợp khác còn có tác dụng không mong muốn và giá thành đắt. Do vậy việc tiếp tục tìm kiếm ra các thuốc mới, đặc biệt là thuốc có nguồn gốc từ thảo dược có hiệu quả, an toàn, giá thành rẻ vẫn là nhu cầu cần thiết, là hướng nghiên cứu đang được các nhà khoa học rất quan tâm.

TRIAL MODE − a valid license will remove this message. See the keywords property of this PDF for more information. 2 Theo y học cổ truyền (YHCT) loét dạ dày, hành tá tràng thuộc phạm vi chứng “Vị quản thống” [14],[15], [16], [17]. Nhiều bài thuốc, chế phẩm thuốc YHCT đã được áp dụng điều trị và mang lại những kết quả khác nhau.

Song hầu hết các bài thuốc cổ truyền mới tập trung vào cải thiện các triệu chứng lâm sàng điều trị viêm loét, còn tác dụng về diệt HP chưa đề cập đến nhiều. Chè dây, lá Khôi, Dạ cẩm, Bồ công anh ….là những dược liệu được dùng rất phổ biến trong dân gian theo kinh nghiệm và cho kết quả cải thiện tốt các triệu chứng lâm sàng. Một số nghiên cứu độc lập từng loại thảo dược Chè dây, Dạ cẩm, lá Khôi đã được tiến hành trên mô hình thực nghiệm và lâm sàng. Kết quả đều cho thấy các vị thuốc này không độc, có tác dụng chống viêm giảm đau, giảm acid dịch vị và chống loét với những tỷ lệ khác nhau.

Trong đó đặc biệt tác dụng diệt HP của Chè dây đã được minh chứng rõ ràng trên thực nghiệm và lâm sàng trong một số nghiên cứu gần đây. Với mong muốn tăng cường tác dụng điều trị viêm loét dạ dày, hành tá tràng và khả năng diệt HP của các dược liệu thuốc nam nêu trên, các nhà khoa học trường Đại học Dược Hà Nội đã nghiên cứu một chế phẩm mới với sự kết hợp cả 3 dược liệu Chè dây, Dạ cẩm, lá Khôi và đặt tên là HPmax. Chế phẩm được sản xuất dạng viên nang cứng. Tuy nhiên, sự phối ngũ 3 vị dược lỉệu trong chế phẩm HPmax này liệu có đem lại kết quả như mong muốn và có bảo đảm tính an toàn cao trong điều trị hay không? Để trả lời câu hỏi này đề tài “Nghiên cứu tác dụng của chế phẩm HPmax trong điều trị loét hành tá tràng có Helicobacter pylori” được tiến hành với các mục tiêu: 1.

Nghiên cứu độc tính cấp và độc tính bán trường diễn của chế phẩm HPmax. Nghiên cứu tác dụng diệt HP, tác dụng chống loét tá tràng và tác dụng chống viêm, giảm đau, trung hòa acid của HPmax trên thực nghiệm. Đánh giá tác dụng của HPmax trong điều trị bệnh nhân loét hành tá tràng HP dương tính theo y học hiện đại và y học cổ truyền. TRIAL MODE − a valid license will remove this message.

See the keywords property of this PDF for more information. 3 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. QUAN NIỆM Y HỌC HIỆN ĐẠI VỀ LOÉT DẠ DÀY , HÀNH TÁ TRÀNG 1. Sơ lược về giải phẫu sinh lý, cấu trúc mô học và tế bào học dạ dày, tá tràng 1.

Đặc điểm về giải phẫu, sinh lý, cấu trúc mô học và tế bào học của tá tràng
Đặc điểm về giải phẫu, sinh lý Tá tràng là một đoạn ngắn của ống tiêu hoá, là khúc đầu của ruột non. Như tên gọi của nó, tá tràng dài khoảng 12 đốt ngón tay (25cm), và là khúc ngắn nhất, rộng nhất và cố định nhất của ruột non. Đường kính tùy khúc đo được từ 15 - 17mm. Tá tràng nằm sát thành bụng sau, trước cột sống, các mạch máu lớn và thận phải, một phần ở trên mạc treo đại tràng ngang một phần ở dưới, toàn bộ nằm trên mức rốn.

Tá tràng có hình giống chữ C, ôm lấy đầu tụy và có thể chia làm 4 phần hay 4 khúc: phần trên hay khúc I tá tràng, phần xuống hay khúc II tá tràng, phần ngang hay khúc III tá tràng, phần lên hay khúc IV tá tràng, đoạn mở đầu của nó nằm ngay sau môn vị với nhiều lớp cơ vòng đóng mở theo phản xạ có hay không có thức ăn ở dạ dày. Phần trên hay khúc I tá tràng có độ dài khoảng 5 cm, hơi chếch lên trên ra sau và sang phải, ngang mức đốt sống thắt lưng I. 2/3 đầu di động cùng môn vị và phình to thành bóng tá tràng hay còn gọi là “Hành tá tràng”. Dạ dày và tá tràng đều nằm ở vùng thượng vị, do đặc điểm giải phẫu này nên khi dạ dày - tá tràng bị loét thì có triệu chứng lâm sàng chính là đau vùng thượng vị.

Hệ thống tuần hoàn mao mạch của tá tràng dày đặc và nằm rất nông, ngay dưới lớp tế bào biểu mô, do đó khi viêm loét tá tràng dễ có biến chứng chảy máu. TRIAL MODE − a valid license will remove this message. See the keywords property of this PDF for more information. 4 Hệ thống thần kinh ở tá tràng cũng rất dày đặc và tập trung.

Đó là các phân nhánh của dây thần kinh X, chúng được tập trung phân bố dọc theo bờ cong nhỏ rồi xuống tá tràng. Hệ thần kinh này rất quan trọng vì nó chỉ huy và điều khiển hoạt động như cảm giác, co bóp vận động và bài tiết của dạ dày. Hệ thần kinh này bị rối loạn sẽ dẫn tới tình trạng bệnh lý như cường thần kinh thực vật làm tăng bài tiết HCl - yếu tố chính gây viêm loét dạ dày - tá tràng [18], [19], [20], [21], [22].
Cấu trúc mô học và tế bào học tá tràng Đặc điểm mô học của tá tràng là lớp dưới niêm mạc có khá nhiều những sợi cơ.

Biểu mô niêm mạc tá tràng có đặc điểm là biểu mô trụ trơn, trong đó có 3 loại tế bào, bao gồm: Các tế bào hấp thu Các tế bào hấp thu chiếm tỷ lệ nhiều nhất. Mặt ngọn của tế bào này có rất nhiều vi nhung mao dài, song song với nhau và rất gần nhau, dưới kính hiển vi điện tử thấy mật độ của chúng là dày đặc. Tế bào hình dài Các tế bào hình dài nằm xen giữa các tế bào hấp thu, chiếm tỷ lệ ít hơn. Trên mặt tế bào này chỉ có một số vi nhung mao ngắn, thưa thớt, nhưng phần cực trên của chúng phình ra chứa các giọt chất nhày, phần lớn các hạt nhày là thuần nhất trong đó thành phần chính là bicarbonat.

Tế bào nội tiết Tế bào nội tiết chiếm một tỷ lệ rất thấp, cực ngọn hẹp, trên mặt tự do của chúng rất ít vi nhung mao. Đặc điểm nổi bật của loại tế bào này là các hạt chế tiết thuần nhất, sẫm màu, có hình dáng và kích thước đa dạng, to nhỏ khác nhau. Như vậy ở tá tràng không có hiện diện của tế bào chế tiết acid mà chỉ có các tế bào bài tiết chất nhày, bicarbonat là những yếu tố bảo vệ chống loét. TRIAL MODE − a valid license will remove this message.

See the keywords property of this PDF for more information. 5 Tuy nhiên, tại đây chịu ảnh hưởng của acid clohydric từ dịch vị đổ xuống, ảnh hưởng của dịch mật, dịch tuỵ trong đó có acid mật và muối mật; các tế bào nội tiết của tá tràng cũng bài tiết ra entero-gastrin, chất này vào máu quay lại dạ dày kích thích các tế bào thành sản xuất ra HCl [18], [23], [24], [25], [26]. Từ những đặc điểm nêu trên, cho thấy bệnh loét tá tràng phụ thuộc rất nhiều vào độ pH của dịch vị ở dạ dày đổ xuống tá tràng. Đặc điểm về giải phẫu, sinh lý, cấu trúc mô học và tế bào học của dạ dày
Đặc điểm về giải phẫu Dạ dày là đoạn phình to nhất của ống tiêu hóa nằm giữa thực quản và tá tràng, nó nằm trong khoang dưới hoành trái, trên mạc treo đại tràng ngang.

+ Cấu tạo và hình thể bên trong dạ dày Thành dạ dày được chia thành 4 lớp: Lớp thanh mạc, lớp cơ, lớp dưới niêm mạc, lớp niêm mạc [18], [19], [21], [22].
Cấu tạo mô học và tế bào học của niêm mạc dạ dày Dịch vị được các tuyến của dạ dày tiết ra phủ mặt trong dạ dày là lớp chất nhày dày tới 1mm, dưới đó là lớp niêm mạc cũng dày 1mm, với lớp tế bào biểu mô lợp. Dưới biểu mô là các tế bào tiết của dạ dày. Các tế bào tiết có thể tập hợp để tạo ra cấu trúc tuyến (như ở thân vị) cũng có thể nằm rải rác, dày đặc hoặc thưa thớt (như ở hang vị và thân vị) [23], [24], [25].