Nghiên cứu sự thay đổi nồng độ C3, C4, IL-6, hsCRP huyết thanh ở bệnh nhân Hội chứng mạch vành cấp - Luận án TS Y học

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y NGUYỄN THỊ THANH THÚY NGHIÊN CỨU SỰ THAY ĐỔI NỒNG ĐỘ C3, C4, IL-6 VÀ hsCRP HUYẾT THANH Ở BỆNH NHÂN CÓ HỘI CHỨNG MẠCH VÀNH CẤP LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI – 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y NGUYỄN THỊ THANH THÚY NGHIÊN CỨU SỰ THAY ĐỔI NỒNG ĐỘ C3, C4, IL-6 VÀ hsCRP HUYẾT THANH Ở BỆNH NHÂN CÓ HỘI CHỨNG MẠCH VÀNH CẤP Chuyên ngành: KHOA HỌC Y SINH Mã số: 9720101 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. PHẠM MẠNH HÙNG 2. PHẠM NGUYỄN VINH HÀ NỘI – 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả trình bày trong luận án này là trung thực, chính xác và chưa được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận án Nguyễn Thị Thanh Thúy LỜI CẢM ƠN Tôi xin cảm ơn Ban Giám Hiệu Học Viện Quân Y, Quý Thầy Cô phòng Sau Đại học, Bộ môn Dị ứng và Miễn dịch, đặc biệt PGS.

Nguyễn Đặng Dũng- Chủ nhiệm Bộ môn, PGS. Lê Văn Đông- nguyên Phó Chủ nhiệm Bộ môn đã tạo điều kiện, hướng dẫn, giảng dạy và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập. Với tất cả lòng biết ơn, kính trọng sâu sắc, xin kính gửi đến Thầy hướng dẫn GS.Phạm Mạnh Hùng, PGS. Phạm Nguyễn Vinh đã tận tình hướng dẫn, giảng dạy, sửa chữa luận án, cho tôi kiến thức để học tập tốt.

Xin cảm ơn Thầy, GS. Đỗ Đình Hồ, người Thầy kính yêu luôn theo dõi, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, làm việc. Đặc biệt, với tất cả tình cảm kính yêu, lòng tri ân sâu sắc, luôn biết ơn và kính nhớ về Thầy, cố Viện sĩ - Tiến sĩ - Bác sĩ Dương Quang Trung đã luôn nhắc nhở, động viên tôi cố gắng học tập. Lời dặn dò, sự quan tâm của Thầy là kim chỉ nam, là động lực giúp tôi vượt qua nhiều khó khăn.

Xin cảm ơn Ban Giám Đốc Viện Tim TP.HCM, đặc biệt BS. Phan Kim Phương, nguyên Giám Đốc Viện Tim TP. Đỗ Quang Huân, Giám Đốc Viện Tim, đã giúp đỡ, động viên, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho tôi hoàn thành việc học tập. Xin cảm ơn BS.

Hà Ngọc Bản, Phó Giám Đốc Viện Tim TP. HCM và các đồng nghiệp, các anh chị em khoa Hồi sức Nội đã giúp đỡ tôi trong công trình nghiên cứu khoa học. Xin cảm ơn các bạn bè thân yêu đã giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, tôi sẽ khó khăn vô cùng nếu không có được sự giúp đỡ quý báu trên. Xin cảm ơn Ba, Má, cảm ơn chồng và các con đã giúp đỡ, ủng hộ, chia sẽ những khó khăn trên con đường học tập.

Với tất cả lòng biết ơn và thân thương. Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thanh Thúy MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục Danh mục các chữ viết tắt Danh mục các bảng Danh mục các biểu đồ Danh mục các sơ đồ Danh mục các hình ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN. Dịch tễ học của hội chứng mạch vành cấp.

Cơ chế bệnh sinh của hội chứng mạch vành cấp và vai trò của các yếu tố miễn dịch trong cơ chế bệnh sinh của hội chứng mạch vành cấp. Lâm sàng và chẩn đoán hội chứng mạch vành cấp. Sự thay đổi của các yếu tố gây viêm và các cytokin trong hội chứng mạch vành cấp. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài.

38 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. 44 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .1 Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu .2 Nồng độ các yếu tố miễn dịch không đặc hiệu được xác định trên nhóm bệnh và nhóm chứng .3 Khảo sát liên quan giữa nồng độ các yếu tố C3, C4, IL-6, hsCRP trong hội chứng mạch vành cấp với một số yếu tố nguy cơ và tình trạng bệnh lý .4 Khảo sát tương quan giữa các yếu tố trong hội chứng mạch vành cấp .5 Sự thay đổi nồng độ các yếu tố miễn dịch không đặc hiệu trước và sau điều trị .6 Sự thay đổi nồng độ các yếu tố miễn dịch không đặc hiệu trước và sau điều trị theo các phương pháp điều trị khác nhau.

82 CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN .1 Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu .2 Sự thay đổi nồng độ các yếu tố miễn dịch không đặc hiệu trong hội chứng mạch vành cấp.3 Khảo sát mối liên quan giữa sự thay đổi nồng độ các yếu tố miễn dịch không đặc hiệu trong hội chứng mạch vành cấp với một số yếu tố.4 Mối tương quan giữa các yếu tố miễn dịch không đặc hiệu .5 Sự thay đổi nồng độ các yếu tố miễn dịch không đặc hiệu sau điều trị 112 KẾT LUẬN. 120 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ, KÝ HIỆU VIẾT TẮT ACCF : American College of Cardiology Foundation AHA : American Heart Association (Hội Tim mạch Mỹ) APC : Antigen Presenting Cell ( Tế bào trình diện kháng nguyên) BMV : Bệnh mạch vành CD : Cluster of differentiation (Cụm biệt hóa) CD40L : CD 40 ligand (Phối tử của CD40) CRP : C-reactive protein (Protein phản ứng C) CS : Cộng sự ĐMV : Động mạch vành ĐTB : Đại thực bào ĐTN : Đau thắt ngực ĐTNKOĐ : Đau thắt ngực không ổn định. ĐTĐ : Đái tháo đường ECG : Eletrocardiogram (Điện tâm đồ) ESC : European Society of Cardiology (Hội Tim mạch Châu Âu) HCMVC : Hội chứng mạch vành cấp HDL : High-density lipoprotein (Lipoprotein tỷ trọng cao) hsTroponin : High sensitive Troponin (Troponin độ nhạy cao) ICAM : Intercellular adhesion molecules (Phân tử kết dính nội bào) INF : Interferon IL : Interleukin LDL : Low-density lipoprotein (Lipoprotein tỷ trọng thấp) MAC : Membrane attack complex (Phức hợp tấn công màng) MHC : Major histocompatibility complex MMPs : Matrix metallo proteinases (Chất nền ngoại bào) MXV : Mảng xơ vữa MCP-1 : Monocyte chemoattractant protein-1 ( Protein-1 hấp dẫn mono bào) NMCT : Nhồi máu cơ tim NĐTB : Nồng độ trung bình NK cell : Natural Killer cell (tế bào giết tự nhiên) OCT : Optical Tomography Coherence (Phép chụp cắt lớp quang học) PPARs : Peroxisome proliferator-activated receptors (Thụ thể tăng sinh tố được hoạt hóa của perixome) PAI-1 : Plasminogen activator inhibitor-1 (Ức chế tố-1 của hoạt hóa tố của plasminogen) RLLM : Rối loạn lipid máu Th : Helper T Lympho cell (Tế bào Lympho T hỗ trợ ) Treg : Regulatory T Lympho cell (Tế bào Lympho T điều hòa) TB : Trung bình THA : Tăng huyết áp TNF : Tumor necrosis factor (Yếu tố hoại tử u) TLR : Toll-like receptor (Thụ thể giống Toll) TGF : Transforming growth factor tPA : tissue Plasminogen activator uPA : urokinase Plasminogen activator VCAM- 1 : Vascular cell adhesion molecule -1 (Phân tử -1 kết dính của tế bào mạch máu) VSMC : Vascular smooth muscle cell (Tế bào cơ trơn của mạch máu) WHF : World Heart Federation (Liên đoàn Tim thế giới) XVĐM : Xơ vữa động mạch DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng Tên bảng Trang 3.1 Phân bố theo nhóm tuổi 56 3.2 Tỷ lệ các yếu tố nguy cơ và tăng bạch cầu 58 3.3 Số lượng và nồng độ trung bình một số các yếu tố 61 3.4 Nồng độ trung vị IL-6 ở nhóm bệnh và nhóm chứng 61 3.5 Nồng độ trung bình C3, C4 ở nhóm bệnh và nhóm chứng 62 3.6 Nồng độ trung vị các yếu tố khác ở nhóm bệnh và nhóm 62 chứng 3.7 Nồng độ trung vị IL-6 giữa hai nhóm tuổi 63 3.8 Nồng độ trung bình C3, C4 giữa hai nhóm tuổi 63 3.9 Nồng độ trung vị các yếu tố khác giữa hai nhóm tuổi 64 3.10 Nồng độ trung vị IL-6 giữa nam và nữ 64 3.11 Nồng độ trung bình C3, C4 giữa nam và nữ 65 3.12 Nồng độ trung vị các yếu tố khác giữa nam và nữ 65 3.13 Nồng độ trung vị IL-6 theo yếu tố tăng huyết áp 66 3.14 Nồng độ trung bình C3, C4 theo yếu tố tăng huyết áp 66 3.15 Nồng độ trung vị các yếu tố khác theo tăng huyết áp 67 3.16 Nồng độ trung vị IL-6 theo tình trạng rối loạn lipid máu 67 3.17 Nồng độ trung bình C3, C4 theo tình trạng rối loạn lipid máu 68 3.18 Nồng độ trung vị các yếu tố khác theo rối loạn lipid máu 68 3.19 Nồng độ trung vị IL-6 theo tiền sử hút thuốc lá 69 3.20 Nồng độ trung bình C3, C4 theo tiền sử hút thuốc lá 69 3.21 Nồng độ trung vị các yếu tố khác theo tiền sử hút thuốc lá 70 3.22 Nồng độ trung vị IL-6 theo bệnh lý đái tháo đường 70 Bảng Tên bảng Trang 3.23 Nồng độ trung bình C3, C4 theo bệnh lý đái tháo đường 71 3.24 Nồng độ trung vị các yếu tố khác theo bệnh lý đái tháo đường 71 3.25 Nồng độ trung vị IL-6 theo kết quả chụp động mạch vành 72 3.26 Nồng độ trung bình C3, C4 theo kết quả chụp động mạch 72 vành 3.27 Nồng độ trung vị các yếu tố khác theo kết quả chụp động 73 mạch vành 3.28 Nồng độ trung vị IL-6 giữa nhồi máu cơ tim ST chênh lên và 73 đau thắt ngực không ổn định 3.29 Nồng độ trung bình C3, C4 giữa nhồi máu cơ tim ST chênh 74 lên và đau thắt ngực không ổn định 3.30 Nồng độ trung vị các yếu tố khác giữa nhồi máu cơ tim ST 74 chênh lên và đau thắt ngực không ổn định 3.31 Nồng độ trung vị của IL6 giữa nhồi máu cơ tim không ST 75 chênh lên và đau thắt ngực không ổn định 3.32 Nồng độ trung bình C3, C4 giữa nhồi máu cơ tim không ST 75 chênh lên và đau thắt ngực không ổn định 3.33 Nồng độ trung vị các yếu tố khác giữa nhồi máu cơ tim không 76 ST chênh lên và đau thắt ngực không ổn định 3.34 Nồng độ trung vị IL-6 giữa nhồi máu cơ tim và đau thắt ngực 76 không ổn định 3.35 Nồng độ trung bình C3, C4 giữa nhồi máu cơ tim và đau thắt 77 ngực không ổn định 3.36 Nồng độ trung vị các yếu tố khác giữa nhồi máu cơ tim và 77 đau thắt ngực không ổn định Bảng Tên bảng Trang 3.37 Bảng phân tích mối liên quan đơn biến giữa các yếu tố 78 3.38 Mối liên quan đa biến giữa các yếu tố viêm 79 3.39 Mối liên quan đa biến giữa IL-6, C3, C4, hsCRP và các yếu tố 80 khác 3.40 Nồng độ trung vị IL-6 trước và sau điều trị 81 3.41 Nồng độ trung bình C3 và C4 trước và sau điều trị 81 3.42 Nồng độ trung vị các yếu tố khác trước và sau điều trị 82 3.