Luận án tiến sĩ thực trạng nhà tiêu hợp vệ sinh của hộ gia đình và hiệu quả can

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y DƢƠNG CHÍ NAM THỰC TRẠNG NHÀ TIÊU HỢP VỆ SINH CỦA HỘ GIA ĐÌNH VÀ HIỆU QUẢ CAN THIỆP BẰNG TIẾP THỊ XÃ HỘI TẠI HUYỆN MAI CHÂU, KIM BÔI TỈNH HÕA BÌNH (2013-2015) LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC HÀ NỘI - 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y DƢƠNG CHÍ NAM THỰC TRẠNG NHÀ TIÊU HỢP VỆ SINH CỦA HỘ GIA ĐÌNH VÀ HIỆU QUẢ CAN THIỆP BẰNG TIẾP THỊ XÃ HỘI TẠI HUYỆN MAI CHÂU, KIM BÔI TỈNH HÕA BÌNH (2013-2015) Chuyên ngành : Quản lý y tế Mã số : 9 72 08 01 LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Phạm Ngọc Châu 2. Trần Đắc Phu HÀ NỘI - 2020 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi với sự hƣớng dẫn khoa học của tập thể cán bộ hƣớng dẫn. Các kết quả nêu trong luận án là trung thực và đƣợc công bố một phần trong các bài báo khoa học.

Luận án chƣa từng đƣợc công bố. Nếu có gì sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm. Tác giả Dƣơng Chí Nam ii MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục chữ viết tắt trong luận án Danh mục các bảng Danh mục các biểu đồ Danh mục các sơ đồ Danh mục các ảnh ĐẶT VẤN ĐỀ. TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

Ảnh hƣởng của phân ngƣời tới môi trƣờng, kinh tế, xã hội, sức khoẻ. Ảnh hƣởng của phân ngƣời tới môi trƣờng, kinh tế và xã hội. Ảnh hƣởng của phân ngƣời tới sức khỏe cộng đồng. Nguyên tắc chung trong quản lý phân ngƣời hợp vệ sinh.

Sự tồn lƣu của mầm bệnh trong phân ngƣời. Nguyên tắc chung trong quản lý phân ngƣời hợp vệ sinh. Một số nghiên cứu về thực trạng xây dựng, sử dụng bảo quản nhà tiêu hộ gia đình và các yếu tố liên quan. Nghiên cứu về thực trạng xây dựng, sử dụng và bảo quản nhà tiêu.

Nghiên cứu về các yếu tố liên quan tới xây dựng, sử dụng và bảo quản nhà tiêu hộ gia đình. Một số mô hình, giải pháp can thiệp đã triển khai nhằm tăng tỷ lệ bao phủ nhà tiêu hợp vệ sinh với cộng đồng nông thôn Việt Nam. Vệ sinh tổng thể do cộng đồng làm chủ. Giáo dục vệ sinh môi trƣờng, vệ sinh cá nhân có sự tham gia của cộng đồng.

Câu lạc bộ sức khỏe cộng đồng. Giáo dục hành động. Tiếp thị xã hội nhà tiêu hợp vệ sinh. Phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức trong thực trạng quản lý an toàn phân ngƣời và khuynh hƣớng tiếp cận chuỗi cung cầu vệ sinh môi trƣờng.

Đặc điểm kinh tế xã hội huyện Mai Châu, Kim Bôi. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tƣợng, địa điểm và thời gian nghiên cứu. Đối tƣợng nghiên cứu.

Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Giai đoạn 1 - Nghiên cứu mô tả.

Giai đoạn 2 - Nghiên cứu can thiệp cộng đồng. Bộ công cụ nghiên cứu và phƣơng pháp thu thập số liệu. Xây dựng nội dung và hình thức can thiệp. Xác định các vấn đề cần can thiệp.

Phƣơng pháp can thiệp: Xây dựng các tài liệu hƣớng dẫn lập kế hoạch, tổ chức các hoạt động truyền thông. Các biến số và chỉ số nghiên cứu. Tiêu chuẩn đánh giá trong nghiên cứu. Xử lý số liệu.

Tổ chức điều tra thực địa và vai trò của học viên. Hạn chế của nghiên cứu và cách khắc phục. Đạo đức nghiên cứu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Thực trạng và yếu tố liên quan đến xây dựng, sử dụng và bảo quản nhà tiêu hợp vệ sinh hộ gia đình tại cộng đồng Mai Châu, Kim Bôi. Đặc điểm xã hội học của đối tƣợng nghiên cứu. Thực trạng xây dựng, sử dụng và bảo quản nhà tiêu hợp vệ sinh hộ gia đình. Các yếu tố liên quan đến thực trạng xây dựng, sử dụng và bảo quản nhà tiêu hợp vệ sinh hộ gia đình.

Kết quả nghiên cứu định tính phân tích bốn yếu tố trong tiếp thị vệ sinh tại địa bàn nghiên cứu. Đánh giá hiệu quả can thiệp giải pháp tạo nhu cầu và phát triển chuỗi cung ứng vệ sinh nông thôn tại huyện Mai Châu, Kim Bôi. Kết quả các hoạt động can thiệp tiếp thị xã hội nhà tiêu hợp vệ sinh 84 3. Kết quả phát triển chuỗi cung ứng dịch vụ vệ sinh.

Hiệu quả can thiệp thay đổi kiến thức của ngƣời dân. Hiệu quả can thiệp về xây dựng, sử dụng và bảo quản nhà tiêu hợp vệ sinh. Thực trạng và yếu tố liên quan đến xây dựng, sử dụng và bảo quản nhà tiêu hợp vệ sinh hộ gia đình tại cộng đồng Mai Châu, Kim Bôi. Đặc điểm xã hội học của các đối tƣợng trong nghiên cứu.

Thực trạng xây dựng, sử dụng và bảo quản nhà tiêu hợp vệ sinh hộ gia đình. Một số yếu tố liên quan đến thực trạng xây dựng, sử dụng và bảo quản nhà tiêu hợp vệ sinh. Đánh giá hiệu quả can thiệp giải pháp tạo nhu cầu và phát triển chuỗi cung ứng vệ sinh nông thôn tại huyện Mai Châu, Kim Bôi. Các hoạt động can thiệp tiếp thị xã hội nhà tiêu hợp vệ sinh.

Phát triển chuỗi cung ứng dịch vụ vệ sinh. Sự thay đổi kiến thức của ngƣời dân. Hiệu quả can thiệp về xây dựng, sử dụng và bảo quản nhà tiêu hợp vệ sinh. Khả năng nhân rộng và duy trì bền vững.

136 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. 137 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 154 Phụ lục 1: Phiếu khảo sát hộ gia đình .154 Phụ lục 2: Bảng kiểm quan sát nhà tiêu .166 Phụ lục 3: Khung hƣớng dẫn phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm đầu kỳ.176 Phụ lục 4: Khung hƣớng dẫn phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm cuối kỳ .186 Phụ lục 5: Một số hình ảnh đặc trƣng của nhà tiêu tại địa bàn nghiên cứu .192 Phụ lục 6: Các sản phẩm truyền thông, tài liệu hƣớng dẫn .197 Phụ lục 7: Thƣ của Ngân hàng Thế giới đề nghị nhân rộng mô hình “Tiếp thị vệ sinh nhà tiêu hộ gia đình” .202 v DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN TT Phần viết tắt Phần viết đầy đủ 1 BOD Biochemical Oxygen Demand (Nhu cầu oxy sinh hoá) 2 CHCs Community Health Clubs (Câu lạc bộ sức khỏe cộng đồng) 3 CHTI Cửa hàng tiện ích 4 CLTS Community-Led Total Sanitation (Vệ sinh tổng thể do cộng đồng làm chủ) 5 DALYs Disability Adjusted Life Years (Số năm sống đƣợc điều chỉnh theo mức độ bệnh tật) 6 ĐTNC Đối tƣợng nghiên cứu 7 HGĐ Hộ gia đình 8 HVS Hợp vệ sinh 9 PAOT Participatory Action Oriented Training (Giáo dục hành động) 10 PHAST Participatory Hygiene and Sanitation Transformation (Giáo dục vệ sinh môi trƣờng, vệ sinh cá nhân có sự tham gia của cộng đồng) 11 PVS Phỏng vấn sâu 12 SCT Sau can thiệp 13 SD&BQ Sử dụng và bảo quản 14 SL Số lƣợng 15 TCT Trƣớc can thiệp 16 TC, CĐ, ĐH Trung cấp, Cao đẳng, Đại học 17 THCS Trung học cơ sở 18 THPT Trung học phổ thông 19 TLN Thảo luận nhóm 20 TTVS Tiếp thị vệ sinh 21 TTYT Trung tâm y tế 22 TTYTDP Trung tâm y tế dự phòng 23 TYT Trạm y tế 24 UBND Ủy ban nhân dân 25 UNICEF United Nations International Children's Emergency Fund (Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc) 26 VSMT Vệ sinh môi trƣờng 27 WHO World Health Organization (Tổ chức Y tế Thế giới) 28 XD Xây dựng vi DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng Tên bảng Trang 1. Bảng phân tích SWOT trong thực trạng quản lý an toàn phân ngƣời và khuynh hƣớng tiếp cận chuỗi cung cầu vệ 36 sinh môi trƣờng 2.1 Số lƣợng thôn đƣợc lựa chọn phỏng vấn 40 2.2 Số lƣợng hộ gia đình đƣợc điều tra tại mỗi xã 42 2.3 Đối tƣợng và cỡ mẫu phỏng vấn sâu 43 2.4 Đối tƣợng và cỡ mẫu thảo luận nhóm 44 2.5 Tên và số lƣợng bộ công cụ nghiên cứu 47 3.1 Đặc điểm tuổi của đối tƣợng nghiên cứu 62 3.2 Đặc điểm giới tính của đối tƣợng nghiên cứu 62 3.3 Đặc điểm dân tộc của đối tƣợng nghiên cứu 63 3.4 Trình độ học vấn của đối tƣợng nghiên cứu 63 3.5 Thông tin nghề nghiệp đối tƣợng nghiên cứu 64 3.6 Thông tin điều kiện kinh tế hộ gia đình 64 3.7 Thông tin về các tiện nghi trong hộ gia đình 65 3.8 Cơ cấu nhà tiêu của hộ gia đình có sở hữu nhà tiêu riêng 66 3.9 Tỷ lệ từng loại nhà tiêu đạt tiêu chuẩn xây dựng tại hộ gia 68 đình có nhà tiêu 3.10 Tỷ lệ từng loại nhà tiêu đạt tiêu chuẩn sử dụng và bảo quản 69 tại hộ gia đình có nhà tiêu 3.11 Tỷ lệ từng loại nhà tiêu đạt tiêu chuẩn xây dựng, sử dụng 71 và bảo quản tại hộ gia đình có nhà tiêu 3.12 Mối liên quan giữa nghề nghiệp của đối tƣợng nghiên cứu 71 với việc xây dựng, sử dụng và bảo quản nhà tiêu hợp vệ sinh 3.13 Mối liên quan giữa dân tộc của đối tƣợng nghiên cứu với 72 việc xây dựng, sử dụng và bảo quản nhà tiêu hợp vệ sinh vii Bảng Tên bảng Trang 3.14 Mối liên quan giữa trình độ học vấn của đối tƣợng nghiên 72 cứu với việc xây dựng, sử dụng và bảo quản nhà tiêu hợp vệ sinh 3.15 Mối liên quan giữa điều kiện kinh tế hộ gia đình với việc 73 xây dựng, sử dụng và bảo quản nhà tiêu hợp vệ sinh 3.16 Mối liên quan giữa thói quen sử dụng nhà tiêu hợp vệ sinh 73 với việc xây dựng, sử dụng và bảo quản nhà tiêu hợp vệ sinh 3.17 Mối liên quan giữa sự sẵn có thợ xây với việc xây dựng, sử 74 dụng và bảo quản nhà tiêu hợp vệ sinh 3.18 Mối liên quan giữa sự sẵn có cửa hàng bán thiết bị vệ sinh 74 với việc xây dựng, sử dụng và bảo quản nhà tiêu hợp vệ sinh 3.19 Mối liên quan giữa đặc điểm địa lý, địa hình với việc xây 75 dựng, sử dụng và bảo quản nhà tiêu hợp vệ sinh 3.20 Mối liên quan giữa tâm lý trông chờ của ngƣời dân với việc 75 xây dựng, sử dụng và bảo quản nhà tiêu hợp vệ sinh 3.21 Mối liên quan giữa truyền thông, vận động với việc xây 76 dựng, sử dụng và bảo quản nhà tiêu hợp vệ sinh 3.22 Danh sách và chi phí sản phẩm, vật liệu để xây nhà tiêu tại 80 các cửa hàng bán lẻ 3.23 Chi phí các loại nhà tiêu 81 3.24 Các sản phẩm tiếp thị xã hội nhà tiêu hợp vệ sinh 85 3.