Luận án: Phương pháp luận Mác xít trong nghiên cứu và phê bình văn học Việt Nam (1945-1975)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGU N H U TI HƯ NG H U N T TR NG NGHI N ỨU VÀ H NH VĂN HỌ VI T N GI I Đ ẠN -1975 LU N ÁN TIẾN SĨ VĂN HỌC HÀ NỘI, 2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGU N H U TI HƯ NG H U N T TR NG NGHI N ỨU VÀ H NH VĂN HỌ VI T N GI I Đ ẠN -1975 Chuyên ngành: Văn học Việt Nam Mã số: 62.21 LU N ÁN TIẾN SĨ VĂN HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Bá Thành HÀ NỘI, 2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI Đ N Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu trong nghiên cứu hoàn toàn trung thực. Tôi xin chịu trách nhiệm trƣớc những kết quả đã nghiên cứu - điều tra trong Luận án này. T GIẢ U N N Ng ễ H Ti LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CẢ N Trong quá trình thực hiện nghiên cứu này, để đạt đƣợc mục tiêu và các kết quả trong đề tài nghiên cứu của mình, tôi đã nhận đƣợc sự chia sẻ, hỗ trợ, giúp đỡ và hƣớng dẫn tận tình hiệu quả của PGS.

TS Nguy n Thành. ên cạnh đó, là nhờ có sự cộng t c giúp đỡ của tập thể của c c nhà gi o, nhà hoa học, c n ộ, nhân viên, gia đình, đ ng nghiệp, ạn đã trực tiếp và gi n tiếp giúp đỡ một c ch hào hiệp vô tƣ để tôi có thể hoàn thành Luận n của mình. Nếu hông có những sự giúp đỡ chân thành, cao đ p nhƣ vậy thật hó để tôi có thể hoàn thành công trình này. Vì vậy, công trình này hoàn thành ch nh là sự tri ân của tôi đến tất cả sự giúp đỡ trân quý ấy.

Nhân dịp này, tôi chân thành gửi lời cảm ơn tới PGS.TS Nguy n Thành, cùng tập thể cán bộ, gi o viên và nhân viên hoa Văn học trƣờng Đại học Khoa học ã hội và Nhân văn- ĐHQGHN, nhân viên thƣ viện Trƣờng, Viện Văn học, Thƣ viện Quốc gia đã hƣớng dẫn, hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tận tình để tôi hoàn thành công trình nghiên cứu này một cách thuận lợi nhất. Công trình nghiên cứu này hoàn thành là tất cả tâm huyết và niềm đam mê khoa học của tác giả luận án. Tuy nhiên do những điều kiện chủ quan và khách quan khác nhau, việc nghiên cứu không tránh khỏi những thiếu sót. Do đó, tôi mong mỏi nhận đƣợc sự chia sẻ, góp ý của quý thầy (cô) cùng toàn thể bạn đọc.

Xin chân thành cảm ơn ! Hà Nộ n t n n m 9 TÁC GIẢ LU N N LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC Danh mục c c t viết t t. 5 Chƣơng 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Lịch sử nghiên cứu vấn đề. Giai đoạn sau 1986 - đến nay.

Các khái niệm cơ ản. Khái niệm phƣơng ph p luận và phƣơng ph p luận nghiên cứu văn học. Khái niệm phƣơng ph p luận m c x t trong văn học. C c trƣờng ph i phƣơng ph p luận mác xít trên thế giới và phƣơng ph p luận mác xít ở Việt Nam.

c định các thuật ngữ trong Đối tƣợng nghiên cứu. Văn học Việt Nam giai đoạn 1945-1975. Nghiên cứu văn học và phê ình văn học. Những cặp khái niệm lý luận cơ ản của phƣơng ph p luận mác xít trong văn học.

Văn học và đời sống xã hội. Văn học và chính trị. Thế giới quan và phƣơng ph p s ng t c. Nội dung tƣ tƣởng và hình thức nghệ thuật.

Cá nhân và tập thể. Các thuộc tính của văn học theo phƣơng ph p luận mác xít. Tính dân tộc. Tính giai cấp.

Tính nhân dân. 49 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. T nh Đảng cộng sản. 51 Chƣơng : QUÁ TRÌNH TIẾP NHẬN VÀ KHẲNG ĐỊNH CỦA PHƢƠNG PHÁP LUẬN MÁC ÍT TRONG VĂN NGHỆ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1945-1975.

Cơ sở lý luận và thực ti n. Cơ sở thực ti n. Sự tiếp nhận phƣơng ph p luận mác xít ở Việt Nam. Thời ì trƣớc Cách mạng tháng Tám.

Xây dựng hệ thống lãnh đạo và quản lý văn nghệ t trung ƣơng đến địa phƣơng. Thể chế hóa hoạt động văn nghệ theo mô hình cơ chế nhà nƣớc 68. Lãnh đạo Đảng và Nhà nƣớc với công t c văn nghệ. Đội ngũ quản l văn học nghệ thuật.

Đội ngũ nghiên cứu phê bình chuyên nghiệp. Nhóm sáng tác viết phê bình tiểu luận. Đề cao văn học và chức năng xã hội của nhà văn. Văn học đƣợc quan niệm là một thứ “vũ h s c én” của thời đại cách mạng.

Nhà văn đƣợc coi nhƣ những “ ĩ sƣ tâm h n” iến tạo những chuẩn mực thẩm mĩ cho xã hội. 93 Chƣơng 3: PHƢƠNG PHÁP LUẬN MÁC ÍT TRONG PHÊ ÌNH VĂN HỌC VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1945-1975. 95 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phê ph n tƣ tƣởng văn nghệ tƣ sản phƣơng Tây .1 Ngăn chặn và phê ph n tƣ tƣởng văn nghệ tƣ sản phƣơng Tây hiện đại.

Phê phán Chủ nghĩa ét lại trong văn học thế giới. Đấu tranh tƣ tƣởng trong văn học. Tranh luận Việt B c và cuộc “nhận đƣờng” lần thứ nhất trong văn học. Đấu tranh chống “Nhân văn- Giai phẩm” và cuộc “nhận đƣờng” lần thứ hai trong văn học.

Đấu tranh chống huynh hƣớng suy đ i và nô dịch trong Văn học miền Nam (1954-1975). Phê phán các tác phẩm Văn học Cách mạng lệch lạc tƣ tƣởng và thiếu vốn sống. 138 Chƣơng 4: PHƢƠNG PHÁP LUẬN MÁC XÍT TRONG NGHIÊN CỨU VĂN HỌC VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1945-1975. Nghiên cứu và giới thiệu văn học nƣớc ngoài theo quan điểm ý thức hệ .Yêu nƣớc là một tiêu chí lựa chọn và đ nh gi Văn học Trung đại 149 4.

Phản ánh hiện thực trực tiếp là tiêu ch đ nh gi văn học. Ca ngợi lý tƣởng cộng sản là đỉnh cao của văn học. 181 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 185 DANH MỤC T I LIỆU THAM KHẢO.

186 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Danh mục các từ viết tắt CNXH : Chủ nghĩa ã hội ĐCSVN : Đảng Cộng sản Việt Nam HTXHCN : Hiện thực ã hội Chủ nghĩa LATS : Luận n Tiến sĩ NCVH : Nghiên cứu Văn học NHT : Nguy n Hữu Tiệp TCVH : Tạp ch Văn học 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ở ĐẦU họ ề i ơn p p u n m t là một phƣơng ph p nhận thức và tƣ duy đƣợc xây dựng trên cơ sở học thuyết u v t n n và u v t s của chủ nghĩa M c. Nó hông chỉ là sản phẩm riêng iệt của nền văn học c ch mạng Việt Nam mà là của cả nền văn học thế giới nói chung, đặc iệt là những nền văn học theo quan điểm triết - mĩ học m c x t, văn học vô sản do Đảng cộng sản lãnh đạo nhƣ: Liên ô, Trung Quốc, c c nƣớc Đông u XHCN, Triều Tiên, Cu a và Việt Nam. Cuốn s ch “Sozialistischer Realismus: Eine einführung- os t onen ro em erspekt v”1 của hai học giả nổi tiếng Erwint Pracht, Werner Neubert viết tại Cộng hòa Dân chủ Đức vào những năm đầu bảy mƣơi- thời ì hƣng thịnh của khối HCN đã phần nào cho thấy tính chất quan trọng của nó trong đời sống văn nghệ không chỉ của nƣớc Cộng hòa Dân chủ Đức mà còn cả nền văn nghệ c c nƣớc trong cộng đ ng HCN: “ ơn p p ấy (phƣơng ph p luận mác xít- NHT nhấn mạnh) thể hi n sự u v t của khoa học, giá tr đ n ớng và s t động to lớn của nó vĩn u trong sự òa đ u của nền v n n Xã hội chủ n ĩa t ế giới hi n nay”2 [289; 48]. Tuy nhiên, phƣơng ph p luận m c x t là một sản phẩm đƣợc ph t triển và hoàn thiện sau hi C.

ởi vậy, ản thân những ngƣời tự nhận là m c x t cũng có nhiều iến giải h c nhau về những vấn đề liên quan đến nội hàm của nó. Hệ quả dẫn tới việc c ng xuất hiện nhiều “phiên ản” h c nhau trong một thực thể thống nhất. Các lí thuyết văn học mác xít có thể đƣợc chia thành hai nhóm chính: nhóm chính thống (Marxism) và nhóm bàng thống (Para-Marxism. Nhìn chung, Liên ô và c c nƣớc ã hội Chủ nghĩa 1 Tạm dịch: Hi n thực Xã hội chủ n ĩa G ới thi u - V trí, Vấn đề v Quan đ ểm 2 Trích dẫn t s ch “Sozialistischer Realismus: Eine einführung- os t onen ro em erspekt v” 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hình thành sau năm 1945, trong đó có Việt Nam đều tự nhận mình là ngƣời th a kế “ch nh thống” di sản của M c chủ nghĩa M c đƣợc V.

Lênin ế th a và ph t triển và coi đó là im chỉ nam trong hành động, nhận thức và tƣ duy về mọi vấn đề trong đời sống xã hội. Tuy nhiên, số phận của phƣơng ph p luận m c x t đã đƣợc định đoạt ở Liên ô và c c nƣớc xã hội chủ nghĩa ở Đông u hi ch nh quyền Cộng sản tan rã và sụp đổ nhanh chóng vào cuối những năm 9 của thế ỉ. Cũng ch nh trong ối cảnh đỗ vỡ dây chuyền hệ thống XHCN ở Đông u, nhiều vấn đề đƣợc coi là những nguyên l inh điển của chủ nghĩa M c đã trở thành đối tƣợng ị công ch, đả ph và ài c dữ dội ở chính những nƣớc Cộng sản trƣớc đây. C n Việt Nam sau mớ 1986 , Đảng Cộng sản vẫn là ch nh đảng duy nhất độc quyền lãnh đạo cách mạng Việt Nam ( ều 4, Hiến Pháp1992) vẫn tiếp tục lấy chủ nghĩa M c làm nền tảng tƣ tƣởng và iên định con đƣờng lên chủ nghĩa ã hội.

Tuy nhiên, trong bối cảnh dân chủ và hòa hợp rộng mở trên thế giới, tâm thế bao dung và hội nhập sâu rộng đã thay thế dần sự cực đoan, p đặt trong việc nhìn nhận đầy đủ về di sản của chủ nghĩa M c.