Khảo sát những đặc điểm thể loại phóng sự của vũ trọng phụng luận án tiến sĩ chu
Phóng sự trong tác phẩm Vũ Trọng Phụng sở hữu đặc điểm thể loại độc đáo, sắc nét.
Năm xuất bản
Số trang
232
Thời gian đọc
35 phút
Lượt xem
0
Lượt tải
0
Phí lưu trữ
50 Point
Tổng quan nhanh
- Chủ đề:
- Tầm quan trọng phóng sự Vũ Trọng Phụng trong văn học
- Số trang:
- 232 trang
- Trường:
- Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
- Chuyên ngành:
- Lý thuyết và lịch sử văn học
- Tác giả:
- Nguyễn Hoài Thanh
- Năm:
- 1999
Tóm tắt nội dung luận án
I.Tầm quan trọng phóng sự Vũ Trọng Phụng trong văn học
Vũ Trọng Phụng được vinh danh trong tiểu thuyết và phóng sự. Tuy nhiên, nghiên cứu di sản văn chương ông có sự thiên lệch. Bút mực ưu ái 'nhà tiểu thuyết trác tuyệt' hơn 'ông vua phóng sự'. Thư mục nghiên cứu cho thấy điều này. Chỉ vài bài viết riêng về phóng sự của ông. Nhiều hội thảo khoa học cũng ít đề cập mảng này. Tồn tại khoảng trống lớn trong nghiên cứu toàn diện. Đa phần ý kiến tập trung vào nội dung đạo đức, chính trị. Giá trị hiện thực của từng thiên phóng sự được mổ xẻ. Phương diện nghệ thuật ít được bàn tới. Việc khảo sát đặc điểm thể loại phóng sự của Vũ Trọng Phụng là cấp thiết. Nó lấp đầy khoảng trống nghiên cứu. Nó mang lại cái nhìn toàn diện hơn về tài năng ông. Vũ Trọng Phụng là đại diện tiêu biểu của văn học hiện thực phê phán. Ông đã tạo dấu ấn đặc biệt với thể loại phóng sự. Tác phẩm của ông không chỉ là báo chí. Đó là những ký sự văn học có giá trị. Chúng thể hiện sự nhạy bén, sâu sắc của một nhà văn. Phóng sự Việt Nam thời kỳ 1930-1945 chứng kiến sự nở rộ thể loại này. Vũ Trọng Phụng đã định hình phong cách riêng. Các tác phẩm như Cạm bẫy người, Kỹ nghệ lấy Tây, Cơm thầy cơm cô đã khẳng định vị thế ông. Ông không chỉ phản ánh hiện thực. Ông còn nâng tầm phóng sự thành một loại hình nghệ thuật độc đáo. Nghiên cứu đặc điểm phóng sự của ông giúp hiểu rõ hơn sự phát triển của thể loại. Nó khẳng định giá trị bền vững của văn chương Vũ Trọng Phụng.
1.1. Bối cảnh nghiên cứu thể loại phóng sự
Nghiên cứu về Vũ Trọng Phụng còn nhiều hạn chế, đặc biệt với mảng phóng sự. Đa số công trình ưu tiên tiểu thuyết. Thư mục cho thấy ít bài viết chuyên sâu về thể loại phóng sự của ông. Ngay cả các hội thảo lớn cũng ít thảo luận về mảng này. Điều này tạo ra một khoảng trống đáng kể. Nhiều nghiên cứu chỉ tập trung vào nội dung, giá trị hiện thực. Phương diện nghệ thuật của phóng sự Vũ Trọng Phụng chưa được khám phá đầy đủ. Cần có cái nhìn toàn diện hơn về đóng góp của ông. Khảo sát đặc điểm phóng sự là cần thiết để lấp đầy khoảng trống này.
1.2. Vị thế độc đáo của Vũ Trọng Phụng trong ký sự văn học
Vũ Trọng Phụng là cây bút xuất sắc của văn học hiện thực phê phán. Ông tạo dấu ấn mạnh mẽ với thể loại phóng sự. Tác phẩm của ông không chỉ mang tính báo chí. Chúng là những ký sự văn học giá trị. Chúng thể hiện sự sắc bén của ông. Phóng sự Việt Nam giai đoạn 1930-1945 chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ. Vũ Trọng Phụng nổi bật với phong cách riêng. Các tác phẩm như Cạm bẫy người, Kỹ nghệ lấy Tây, Cơm thầy cơm cô là minh chứng. Ông không chỉ mô tả hiện thực. Ông còn nâng tầm đặc điểm phóng sự thành nghệ thuật độc đáo.
II.Hiện thực xã hội trong phóng sự Vũ Trọng Phụng
Phóng sự Vũ Trọng Phụng phơi bày những mảng hiện thực đen tối. Xã hội Việt Nam đầu thế kỷ XX đầy rẫy tệ nạn. Ông không né tránh bất kỳ góc khuất nào. Những tệ nạn xã hội trầm kha được ông mô tả chi tiết. Cờ bạc, mại dâm, thuốc phiện hoành hành. Những cảnh tượng thương tâm, nhức nhối xuất hiện dày đặc. Ông vẽ nên bức tranh thê lương về sự suy đồi. Các tác phẩm như Cạm bẫy người, Kỹ nghệ lấy Tây là minh chứng. Chúng vạch trần bộ mặt xấu xí của xã hội. Ông tập trung vào các tầng lớp dưới đáy. Tiếng nói của những người bị áp bức được thể hiện. Đặc điểm phóng sự của ông là sự chân thực tàn nhẫn. Nội dung phóng sự của Vũ Trọng Phụng đi sâu vào sự tha hóa. Con người bị biến dạng bởi hoàn cảnh. Những kẻ lụi tàn vì cờ bạc bịp là nạn nhân. Họ mất tất cả, từ tài sản đến nhân phẩm. Những kẻ khốn cùng bị tha hóa nhân cách. Họ phải làm mọi việc để tồn tại. Sự băng hoại của giới chủ nhà cũng được ông lột tả. Họ bóc lột, chèn ép những người thuê trọ. Đây là một đặc điểm phóng sự nổi bật. Nó cho thấy cái nhìn sắc sảo của tác giả. Phóng sự Việt Nam giai đoạn này có nhiều cây bút tài năng. Nhưng Vũ Trọng Phụng có cách tiếp cận riêng. Ông không chỉ miêu tả hiện tượng. Ông đi sâu vào bản chất bi kịch con người. Các tác phẩm của ông là bằng chứng sống động về sự tàn phá. Phóng sự Vũ Trọng Phụng có giá trị lịch sử, thời sự lớn. Nó là tài liệu quý giá về xã hội Việt Nam. Đặc điểm phóng sự của ông là tính phê phán mạnh mẽ. Ông không ngại chỉ ra những bất công. Ông lên án gay gắt những thói hư tật xấu. Tác phẩm của ông mang đậm tính văn học hiện thực phê phán. Bên cạnh sự phê phán, tư tưởng nhân đạo cũng nổi bật. Vũ Trọng Phụng thể hiện sự đồng cảm sâu sắc. Ông xót xa trước số phận con người. Dù miêu tả những cảnh đen tối, ông vẫn giữ niềm tin vào con người. Ông thức tỉnh lương tri xã hội. Tuy nhiên, nội dung cũng có những bất cập. Yếu tố tự nhiên chủ nghĩa đôi khi xuất hiện. Điều này cần được nhìn nhận khách quan.
2.1. Phản ánh những tệ nạn xã hội trầm trọng
Phóng sự Vũ Trọng Phụng bóc trần hiện thực xã hội Việt Nam đen tối. Ông mô tả chi tiết các tệ nạn như cờ bạc, mại dâm, thuốc phiện. Những cảnh tượng thương tâm, nhức nhối xuất hiện dày đặc. Tác phẩm của ông vẽ nên bức tranh suy đồi. Các phóng sự như Cạm bẫy người, Kỹ nghệ lấy Tây là điển hình. Chúng phơi bày bộ mặt xấu xí của xã hội. Đặc điểm phóng sự của ông là sự chân thực, không khoan nhượng. Ông cho thấy sự tàn nhẫn của xã hội cũ.
2.2. Sự tha hóa con người qua phóng sự 1930 1945
Phóng sự Vũ Trọng Phụng đi sâu vào sự tha hóa của con người. Những kẻ lụi tàn vì cờ bạc bịp mất mọi thứ. Người khốn cùng bị tha hóa nhân cách để tồn tại. Sự băng hoại của giới chủ nhà cũng được ông lột tả. Họ bóc lột, chèn ép người khác. Đây là đặc điểm phóng sự nổi bật của ông. Nó thể hiện cái nhìn sắc sảo về xã hội. Phóng sự Việt Nam giai đoạn 1930-1945 chứng kiến bi kịch này. Ông không chỉ miêu tả hiện tượng mà đi sâu vào bản chất.
2.3. Giá trị hiện thực phê phán và tư tưởng nhân đạo
Phóng sự Vũ Trọng Phụng có giá trị lịch sử, thời sự cao. Nó là tài liệu quý giá về xã hội Việt Nam. Đặc điểm phóng sự của ông là tính phê phán mạnh mẽ. Ông lên án gay gắt bất công, thói hư tật xấu. Tác phẩm mang đậm tính văn học hiện thực phê phán. Bên cạnh phê phán, tư tưởng nhân đạo cũng nổi bật. Ông xót xa trước số phận con người. Dù có những bất cập, yếu tố tự nhiên chủ nghĩa, tác phẩm vẫn thức tỉnh lương tri.
III.Đặc điểm nghệ thuật phóng sự Vũ Trọng Phụng
Vũ Trọng Phụng thể hiện tài năng đặc biệt trong việc khám phá hiện thực. Ông tinh tế trong 'tuyển chọn' thực tại. Những chi tiết đắt giá được ông chắt lọc. Ông năng động trong tiếp cận hiện thực. Ông hòa mình vào đời sống để thu thập tư liệu. Điều này tạo nên sự sống động cho tác phẩm. Ông sáng tạo trong khai thác tư liệu. Ông biến những sự kiện khô khan thành câu chuyện lôi cuốn. Đặc điểm phóng sự của Vũ Trọng Phụng là sự kết hợp nhuần nhuyễn. Ông vừa là nhà báo, vừa là nhà văn. Ông không chỉ ghi chép khách quan. Ông còn thổi hồn nghệ thuật vào tư liệu. Việc này làm cho thể loại phóng sự của ông vượt ra ngoài giới hạn báo chí. Nó trở thành những tác phẩm văn học giá trị. Phóng sự Vũ Trọng Phụng mang đậm yếu tố tiểu thuyết. Mỗi 'vấn đề' đều thành 'câu chuyện' hấp dẫn. Ông xây dựng cốt truyện mạch lạc. Sự kiện được sắp xếp logic. Một quần thể nhân vật sống động xuất hiện. Họ có cá tính riêng, số phận riêng. Từ những người khốn khổ đến kẻ gian ác. Tất cả đều được khắc họa chân thực. Ông dùng lối thuật kể hấp dẫn. Độc giả bị cuốn hút vào từng trang viết. Đây là một trong những đặc điểm nổi bật nhất. Nó giúp phóng sự của Vũ Trọng Phụng có sức lay động mạnh mẽ. Ký sự văn học của ông không khô khan. Nó giàu chất văn chương. Ông nâng tầm phóng sự Việt Nam. Ông chứng tỏ sự đa tài trong văn học hiện thực phê phán. Các tác phẩm như Cơm thầy cơm cô cho thấy điều này rõ rệt. Nghệ thuật trào phúng là một điểm nhấn trong phóng sự Vũ Trọng Phụng. Ông tạo ra những nhân vật hài hước, biếm họa. Họ phơi bày sự lố bịch của xã hội. Ông tổ chức tình huống hài hước, trào phúng. Những tình huống này mang ý nghĩa châm biếm sâu sắc. Chúng khiến độc giả vừa cười, vừa suy ngẫm. Ông sử dụng lối văn giễu nhại bậc thầy. Lời văn của ông sắc bén, thâm thúy. Nó không chỉ đơn thuần là giải trí. Nó là công cụ để phê phán xã hội. Đây là đặc điểm phóng sự làm nên thương hiệu Vũ Trọng Phụng. Ông được mệnh danh là 'ông vua phóng sự' không chỉ vì tài năng quan sát. Ông còn vì khả năng 'chửi đời' qua ngòi bút.
3.1. Nghệ thuật khám phá khai thác tư liệu sắc sảo
Vũ Trọng Phụng có nghệ thuật khám phá hiện thực tinh tế. Ông chọn lọc chi tiết đắt giá, tiếp cận hiện thực năng động. Ông hòa mình vào đời sống để thu thập tư liệu. Điều này mang lại sự sống động cho tác phẩm. Ông sáng tạo trong khai thác tư liệu. Ông biến sự kiện khô khan thành câu chuyện cuốn hút. Đặc điểm phóng sự của ông là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa báo chí và văn học. Ông thổi hồn nghệ thuật vào tư liệu. Điều này nâng tầm thể loại phóng sự của ông.
3.2. Yếu tố tiểu thuyết hóa trong phóng sự Việt Nam
Phóng sự Vũ Trọng Phụng mang đậm yếu tố tiểu thuyết. Mỗi vấn đề trở thành câu chuyện hấp dẫn. Ông xây dựng cốt truyện mạch lạc, nhân vật sống động. Quần thể nhân vật có cá tính, số phận riêng. Lối thuật kể hấp dẫn cuốn hút độc giả. Đây là đặc điểm phóng sự nổi bật, tạo sức lay động mạnh mẽ. Ký sự văn học của ông giàu chất văn chương. Ông nâng tầm phóng sự Việt Nam. Ông chứng tỏ tài năng trong văn học hiện thực phê phán, qua các tác phẩm như Cơm thầy cơm cô.
3.3. Nghệ thuật trào phúng độc đáo sâu cay
Nghệ thuật trào phúng là điểm nhấn trong phóng sự Vũ Trọng Phụng. Ông tạo nhân vật hài hước, biếm họa. Ông tổ chức tình huống trào phúng, mang ý nghĩa châm biếm sâu sắc. Lối văn giễu nhại của ông sắc bén, thâm thúy. Nó là công cụ để phê phán xã hội. Đây là đặc điểm phóng sự làm nên thương hiệu Vũ Trọng Phụng. Ông được mệnh danh 'ông vua phóng sự' không chỉ vì quan sát mà còn vì khả năng 'chửi đời' qua ngòi bút.
IV.Phong cách ngôn ngữ đặc trưng phóng sự Vũ Trọng Phụng
Lời văn phóng sự Vũ Trọng Phụng đặc trưng bởi chất khẩu ngữ. Những yếu tố khẩu ngữ xuất hiện dày đặc. Các lớp khẩu ngữ đa dạng, phong phú. Chúng tái hiện chân thực lời ăn tiếng nói hàng ngày. Ông sử dụng lượng thành ngữ, tục ngữ mang màu sắc khẩu ngữ. Điều này làm cho lời văn gần gũi, sống động. Biện pháp tu từ cũng mang đậm màu sắc khẩu ngữ. Vai trò của các yếu tố khẩu ngữ rất quan trọng. Ông dùng khẩu ngữ để mô tả, đánh giá hiện thực. Nó giúp ông phác họa bức tranh xã hội rõ nét. Ông dùng khẩu ngữ để miêu tả quần thể nhân vật. Mỗi nhân vật có giọng điệu riêng. Điều này làm tăng tính chân thực. Đây là đặc điểm phóng sự giúp ông chinh phục độc giả. Phóng sự Vũ Trọng Phụng có giọng điệu phong phú. Giọng điệu của cái Tôi - người kể chuyện thay đổi linh hoạt. Lúc trầm tĩnh, lúc gay gắt, lúc hài hước. Giọng điệu của cái Tôi - tác giả thể hiện rõ quan điểm. Ông không ngần ngại bày tỏ thái độ. Giọng điệu chính của quần thể nhân vật cũng đa dạng. Từ tiếng than vãn của người nghèo. Đến lời lẽ xảo trá của kẻ bất lương. Sự đa dạng này tạo nên sức hấp dẫn. Nó giúp tác phẩm có nhiều tầng nghĩa. Nó phản ánh một cách chân thực hiện thực xã hội. Đặc điểm phóng sự này thể hiện tài năng ngôn ngữ của Vũ Trọng Phụng. Ông là bậc thầy trong việc sử dụng giọng điệu. Lời văn phóng sự Vũ Trọng Phụng có tính hiện đại rõ rệt. Ông sử dụng nhiều từ vựng mới mẻ. Chúng phù hợp với bối cảnh đô thị hóa. Câu văn hiện đại trong phóng sự Vũ Trọng Phụng ngắn gọn, trực tiếp. Chúng dễ hiểu và truyền tải thông tin nhanh chóng. Điều này phù hợp với yêu cầu của thể loại phóng sự. Tuy nhiên, lời văn của ông cũng có những hạn chế. Đôi khi yếu tố tự nhiên chủ nghĩa xuất hiện. Một số mô tả quá trần trụi. Điều này có thể gây tranh cãi. Nhưng nhìn chung, phong cách ngôn ngữ của ông tiên phong. Nó góp phần định hình phóng sự Việt Nam hiện đại. Nghiên cứu đặc điểm phóng sự này giúp hiểu thêm giá trị của ông.
4.1. Chất khẩu ngữ mạnh mẽ sinh động
Lời văn phóng sự Vũ Trọng Phụng nổi bật với chất khẩu ngữ. Yếu tố khẩu ngữ đa dạng, phong phú, tái hiện chân thực lời ăn tiếng nói hàng ngày. Ông sử dụng nhiều thành ngữ, tục ngữ mang màu sắc khẩu ngữ, tạo sự gần gũi. Các biện pháp tu từ cũng đậm chất khẩu ngữ. Khẩu ngữ giúp ông mô tả, đánh giá hiện thực sống động. Nó cũng dùng để miêu tả quần thể nhân vật, mỗi nhân vật có giọng điệu riêng. Đây là đặc điểm phóng sự giúp ông chinh phục độc giả.
4.2. Giọng điệu đa dạng sắc thái biểu cảm
Phóng sự Vũ Trọng Phụng có giọng điệu rất phong phú. Giọng điệu người kể chuyện linh hoạt, lúc trầm tĩnh, lúc gay gắt. Giọng điệu tác giả thể hiện rõ quan điểm, thái độ. Giọng điệu nhân vật cũng đa dạng, từ than vãn đến xảo trá. Sự đa dạng này tạo sức hấp dẫn, nhiều tầng nghĩa. Nó phản ánh chân thực hiện thực xã hội. Đặc điểm phóng sự này cho thấy tài năng ngôn ngữ bậc thầy của Vũ Trọng Phụng.
4.3. Tính hiện đại và những hạn chế trong lời văn
Lời văn phóng sự Vũ Trọng Phụng có tính hiện đại rõ rệt. Ông sử dụng từ vựng mới mẻ, câu văn ngắn gọn, trực tiếp. Điều này phù hợp với yêu cầu của thể loại phóng sự. Tuy nhiên, lời văn ông cũng có hạn chế. Yếu tố tự nhiên chủ nghĩa đôi khi xuất hiện, mô tả có phần trần trụi. Dù vậy, phong cách ngôn ngữ của ông vẫn tiên phong. Nó góp phần định hình phóng sự Việt Nam hiện đại. Nghiên cứu đặc điểm phóng sự này giúp đánh giá đúng giá trị ông.
Mục lục chi tiết luận án
Tải xuống file đầy đủ để xem toàn bộ nội dung
Tải đầy đủ (232 trang)Nội dung chính
Tổng quan về luận án
Di sản văn học của Vũ Trọng Phụng (1912–1939) giữ vị trí đặc biệt trong tiến trình hiện đại hóa văn học Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX. Tuy nhiên, lịch sử tiếp nhận nghiên cứu trong hơn nửa thế kỷ đã bộc lộ một sự thiên lệch rõ rệt: giới nghiên cứu tập trung ưu ái cho "nhà tiểu thuyết trác tuyệt" hơn là "ông vua phóng sự". Dữ liệu thư mục trong Vũ Trọng Phụng - hôm qua và hôm nay xác nhận tính đến năm 1992, trong tổng số 141 bài và sách nghiên cứu về tác giả họ Vũ, chỉ có 3 công trình bàn riêng về thể loại phóng sự (chiếm tỷ lệ khiêm tốn 2,13%). Trong 29 báo cáo khoa học tại hai hội thảo quốc gia kỷ niệm Vũ Trọng Phụng (năm 1987 tại TP. Hồ Chí Minh và năm 1989 tại Hà Nội), chỉ có 2 bài đề cập trực tiếp đến phóng sự (chiếm 6,9%). Đến hội thảo năm 1992 kỷ niệm 80 năm ngày sinh của ông, trong 25 tham luận hoàn toàn không có báo cáo chuyên sâu nào về mảng sáng tác cốt lõi này. Khoảng trống học thuật (research gap) này đòi hỏi một cuộc khảo sát toàn diện, có hệ thống nhằm giải mã toàn bộ đặc trưng thi pháp thể loại phóng sự của Vũ Trọng Phụng từ bình diện hiện thực, tư tưởng đến thi pháp nghệ thuật và tổ chức lời văn.
Nghiên cứu tập trung giải quyết 4 câu hỏi khoa học cốt lõi:
- Phóng sự của Vũ Trọng Phụng định vị như thế nào trong sự phân hóa giữa phóng sự báo chí và phóng sự văn học?
- Bức tranh hiện thực và tư tưởng nhân đạo của tác giả thể hiện những bước tiến tân kỳ và những giới hạn nhận thức nào?
- Những thủ pháp nghệ thuật tiểu thuyết hóa và nghệ thuật trào phúng nào đã biến các cuộc điều tra hiện thực thành kiệt tác văn chương?
- Cấu trúc lời văn, chất khẩu ngữ và hệ thống giọng điệu đa thanh đóng vai trò gì trong việc xác lập phong cách cá nhân của tác giả?
Tương ứng với các câu hỏi là 4 giả thuyết khoa học:
- H1: Phóng sự Vũ Trọng Phụng là hiện tượng văn học - báo chí lưỡng hợp đỉnh cao, nơi chức năng thông tin sự thật được tích hợp hoàn hảo với chức năng thẩm mỹ nghệ thuật.
- H2: Bức tranh hiện thực của họ Vũ vừa mang giá trị thời sự - lịch sử sâu sắc vừa phản ánh tính chất bi kịch của quá trình đô thị hóa thuộc địa dưới góc nhìn nhân đạo sâu sắc, dù không tránh khỏi dấu ấn tự nhiên chủ nghĩa.
- H3: Bút pháp tiểu thuyết hóa (cốt truyện hóa vấn đề, cá thể hóa nhân vật) kết hợp cùng nghệ thuật trào phúng là nhân tố quyết định tạo nên sức sống lâu bền vượt thời gian của tác phẩm.
- H4: Sự xâm nhập của lớp khẩu ngữ tự nhiên, hệ thống thành ngữ đường phố và cú pháp hiện đại đã thực hiện cuộc cách mạng hiện đại hóa ngôn ngữ văn xuôi nghệ thuật tiếng Việt.
Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên lý thuyết loại hình thể loại của Mikhail Bakhtin (thể loại như nhân vật chính của tấn kịch lịch sử văn học), mỹ học duy vật biện chứng và thi pháp học cấu trúc. Đối tượng khảo sát tập trung vào 5 thiên phóng sự hoàn chỉnh còn nguyên bản gồm: Cạm bẫy người (1933), Kĩ nghệ lấy Tây (1934), Cơm thầy cơm cô (1936), Lục xì (1937) và Một huyện ăn Tết (1939) trong tổng số 8 thiên phóng sự mà Vũ Trọng Phụng đã công bố.
Literature Review và Positioning
Lịch sử nghiên cứu phóng sự Vũ Trọng Phụng trải qua ba giai đoạn thăng trầm gắn liền với biến động lịch sử xã hội:
Giai đoạn 1933–1944 ghi nhận sự phân hóa gay gắt giữa hai luồng tiếp nhận. Một mặt, các đồng nghiệp như Tam Lang, Phùng Tất Đắc, Lê Tràng Kiều, Trương Tửu nhiệt liệt ngợi ca; Tam Lang chân thành khẳng định: "về mặt phóng sự - một lối văn do tôi khởi xướng - đã bỏ xa tôi lắm!". Mặt khác, các cây bút như Thái Phỉ (1936) và Nhất Chi Mai / Nhất Linh (1937) trên báo Ngày Nay đã công kích dữ dội, quy kết tác phẩm là "văn chương dâm uế". Vũ Trọng Phụng đã phản biện đanh thép qua hai bức thư ngỏ năm 1936 và 1937 khẳng định tôn chỉ "tả thực cái xã hội khốn nạn" và phương châm "nói rõ sự thật cho mọi người biết". Năm 1942, Vũ Ngọc Phan trong Nhà văn hiện đại đã đưa ra những đánh giá khách quan đầu tiên khi xem Lục xì là một thiên nghị luận xã hội xuất sắc bằng ngòi bút tả chân triệt để.
Giai đoạn 1945–1985 chứng kiến những đánh giá phức tạp dưới lăng kính xã hội học chính trị. Năm 1949, nhà thơ Tố Hữu khẳng định: "cách mạng cám ơn Vũ Trọng Phụng đã vạch rõ cái thực xấu xa thối nát của xã hội". Các chuyên luận của Văn Tâm (1956), Thiều Quang (1956) và công trình của Nguyên Hồng, Phan Khôi đã ghi nhận ngòi bút chiến đấu của ông. Tuy nhiên, giai đoạn chống Nhân văn - Giai phẩm đã xuất hiện những quy kết cực đoan (Hoàng Văn Hoan, 1957) phê phán việc so sánh Trùm Ấm B với Stalin trong Cạm bẫy người. Thập niên 1960–1970, các học giả như Nguyễn Đăng Mạnh (1960) và Vũ Đức Phúc (1970) gán nhãn phóng sự Vũ Trọng Phụng chịu ảnh hưởng nặng nề của chủ nghĩa tự nhiên. Ngược lại, tại miền Nam, Phạm Thế Ngũ (1965) và Thanh Lãng đã sớm ghi nhận công phu điều tra và bút pháp tả chân linh hoạt của họ Vũ.
Giai đoạn 1986–1998 đánh dấu bước ngoặt đổi mới tư duy khoa học. Nguyễn Đăng Mạnh (1988, 1989), Trần Hữu Tá (1987) và Nguyễn Hoành Khung (1988) đã phục hồi vị thế kinh điển của tác giả. Nguyễn Hoành Khung khẳng định: "ông là một trong số những người mở đầu và là người có công lớn nhất trong việc đưa thể loại phóng sự đến thành thục".
Trên bình diện quốc tế, phóng sự của Vũ Trọng Phụng có sự tương đồng sâu sắc với trào lưu phóng sự điều tra và văn học hiện thực phương Tây như Ten Days That Shook the World của John Reed (1919), The People of the Abyss của Jack London (1903) hay The Jungle của Upton Sinclair (1906). Tác phẩm của ông đã vượt qua khuôn khổ thông tin thuần túy để đạt đến tầm vóc phóng sự văn học giàu giá trị thẩm mỹ.
Đóng góp lý thuyết và khung phân tích
Đóng góp cho lý thuyết
Luận án mở rộng lý thuyết thể loại của Mikhail Bakhtin bằng việc minh định ranh giới giữa phóng sự báo chí (journalistic reportage) và phóng sự văn học (literary reportage). Luận án xác lập rằng phóng sự văn học không chỉ phản ánh hiện thực khách quan theo nguyên tắc 6Wh mà còn tích hợp chức năng thông tin - thẩm mỹ, sử dụng các thủ pháp hư cấu nghệ thuật, khắc họa tâm lý và tổ chức hình tượng. Đồng thời, nghiên cứu phân tích hình thái trung gian "phóng sự mang yếu tố tiểu thuyết", làm rõ luận điểm của chính Vũ Trọng Phụng viết năm 1935: "Tiểu thuyết và phóng sự là hai thể văn gần nhau. Phóng sự là một thiên truyện kể với cơ sở là những điều mà nhà báo đã từng mắt thấy, tai nghe".
Khung phân tích độc đáo
Khung phân tích được tích hợp từ ba trụ cột: Thi pháp học cấu trúc, Xã hội học văn học và Phong cách học ngôn ngữ. Mô hình phân tích 4 chiều bao gồm:
- Khảo sát chiều sâu hiện thực (tệ nạn xã hội, sự tha hóa nhân cách) và giá trị tư tưởng (tinh thần nhân đạo, hạn chế tự nhiên chủ nghĩa);
- Nghệ thuật tiếp cận thực tế, khám phá và xử lý tư liệu hiện trường;
- Cấu trúc tiểu thuyết hóa (nghệ thuật xây dựng cốt truyện kịch tính, quần thể nhân vật điển hình hóa và thủ pháp trào phúng biếm họa);
- Hệ thống thi pháp lời văn (khẩu ngữ hóa, thành ngữ, cú pháp hiện đại và cấu trúc đa giọng điệu).
Phương pháp nghiên cứu tiên tiến
Thiết kế nghiên cứu
Nghiên cứu quán triệt nguyên lý duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp thi pháp học thực chứng. Thiết kế nghiên cứu vận hành theo cấu trúc đa tầng:
- Cấp độ vĩ mô: Khảo sát bối cảnh lịch sử - văn hóa đô thị Việt Nam thời kỳ thuộc địa nửa phong kiến 1930–1945;
- Cấp độ trung mô: Phân tích sự vận động của hệ thống thể loại báo chí và văn xuôi quốc ngữ;
- Cấp độ vi mô: Giải phẫu cấu trúc văn bản học, ngôn ngữ học thi pháp và phong cách học của từng tác phẩm.
Quy trình nghiên cứu rigorous
Quy trình chọn mẫu bao gồm 5 thiên phóng sự tiêu biểu còn lưu giữ nguyên vẹn văn bản: Cạm bẫy người (khảo sát nạn cờ bạc bịp), Kĩ nghệ lấy Tây (nạn me Tây tại Thị Cầu, Đáp Cầu), Cơm thầy cơm cô (thế giới người ở, vú em tại Hà Nội), Lục xì (nhà thương chữa bệnh hoa liễu và nạn mại dâm) và Một huyện ăn Tết (hủ tục phong kiến tại nông thôn). Ba tác phẩm bị thất lạc hoặc đứt đoạn gồm Đời cạo giấy, Dân biểu và dân biểu và Vẽ nhọ bôi hề được đối chiếu qua các nguồn tư liệu thứ cấp đáng tin cậy. Phương pháp nghiên cứu áp dụng tam giác đạc (triangulation): kết hợp phương pháp lịch sử - cụ thể, phương pháp so sánh đối chiếu, phương pháp cấu trúc - hệ thống và phương pháp thống kê phân loại ngôn ngữ.
Data và phân tích
Corpus nghiên cứu bao gồm 42 chương mục thuộc 5 tác phẩm với hàng trăm đơn vị phân tích về khẩu ngữ, quán ngữ, từ lóng và cấu trúc câu phức hợp mang dấu ấn ngữ pháp phương Tây. Dữ liệu được giải mã qua phương pháp phân tích diễn ngôn (discourse analysis) và phong cách học định tính kết hợp định lượng, đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy tuyệt đối của các luận điểm khoa học.
Phát hiện đột phá và implications
Những phát hiện then chốt
Nghiên cứu mang lại 5 phát hiện mang tính đột phá về thi pháp phóng sự Vũ Trọng Phụng:
- Bức tranh hiện thực giải phẫu xã hội thuộc địa: Tác phẩm vạch trần các tệ nạn trầm kha (cờ bạc bịp, mại dâm, nghiện hút) và quy luật tha hóa nhân cách của các tầng lớp dân nghèo, tiểu tư sản thành thị dưới sức ép của đồng tiền và chính sách thực dân.
- Kỹ nghệ khai thác tư liệu nhập vai độc đáo: Tác giả kết hợp linh hoạt giữa phương pháp thâm nhập thực tế trực tiếp (đóng vai con bạc, người đi tìm người ở) với phương pháp phỏng vấn nhân chứng sống và khai thác tư liệu gián tiếp, tạo nên tính xác thực sống động.
- Hiện tượng tiểu thuyết hóa phóng sự: Vũ Trọng Phụng chuyển hóa cấu trúc thông tin tĩnh thành các chuỗi sự kiện kịch tính có nút thắt, cao trào; xây dựng thành công một "quần thể nhân vật" sinh động với chân dung tâm lý cá biệt thay vì những con số khô khan.
- Nghệ thuật trào phúng và bút pháp biếm họa: Tổ chức các tình huống nghịch dị, sử dụng nghệ thuật phóng đại, giễu nhại chua cay nhằm bóc trần bản chất giả dối của các thiết chế xã hội đương thời.
- Cách mạng về ngôn ngữ văn xuôi: Đưa khẩu ngữ đời thường, tiếng lóng đường phố và hệ thống thành ngữ dân gian vào cấu trúc tự sự, đồng thời vận dụng điêu luyện câu văn ngữ pháp hiện đại phương Tây, kiến tạo mô hình đa giọng điệu (giọng cái Tôi trần thuật nhân chứng, giọng cái Tôi tác giả bình luận chính luận và giọng điệu của chính nhân vật).
Bên cạnh đó, luận án chỉ ra những giới hạn lịch sử trong thế giới quan của tác giả: ảnh hưởng của định mệnh luận bi quan, cái nhìn phân tâm học sinh học cực đoan và những biểu hiện tự nhiên chủ nghĩa khi miêu tả bản năng xác thịt.
Implications đa chiều
- Về lý thuyết văn học: Định hình chuẩn mực cho thể loại phóng sự văn học Việt Nam, khẳng định định nghĩa của Đức Dũng (1995): "Phóng sự là một thể loại đứng giữa văn học và báo chí, có khả năng trình bày, diễn tả những sự kiện, con người, tình huống điển hình, trong một quá trình phát sinh, phát triển dưới dạng một bức tranh toàn cảnh vừa khái quát, vừa chi tiết sống động".
- Về phương pháp luận: Cung cấp khung thao tác tích hợp giữa xã hội học văn học và thi pháp học ngôn ngữ cho việc nghiên cứu các thể tài phi hư cấu (non-fiction).
- Về thực tiễn báo chí và sáng tác: Gợi mở kinh nghiệm tác nghiệp quý báu cho báo chí điều tra đương đại về kỹ năng tiếp cận nhân chứng, tổ chức tư liệu và nghệ thuật dẫn chuyện lôi cuốn.
Limitations và Future Research
Luận án thừa nhận một số giới hạn khách quan:
- Thiếu vắng nguồn văn bản gốc của 3 thiên phóng sự bị thất lạc (Đời cạo giấy, Dân biểu và dân biểu, Vẽ nhọ bôi hề) do điều kiện lưu trữ lịch sử;
- Nghiên cứu hoàn thành năm 1999 nên chưa ứng dụng các công cụ xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) và ngôn ngữ học khối liệu (Corpus Linguistics) hiện đại;
- Chưa thể đối chiếu toàn diện với các nguồn tư liệu lưu trữ báo chí tiếng Pháp tại hải ngoại cùng thời kỳ.
Chương trình nghiên cứu tương lai cần tập trung:
- Ứng dụng Nhân văn số (Digital Humanities) để phân tích phong cách học định lượng (stylometry) trên toàn bộ tác phẩm Vũ Trọng Phụng;
- So sánh xuyên văn hóa giữa phóng sự Vũ Trọng Phụng với phong trào "New Journalism" của Mỹ thập niên 1960–1970;
- Tiếp cận tác phẩm dưới góc nhìn Lý thuyết Hậu thực dân (Postcolonial Theory) và Nghiên cứu Giới (Gender Studies).
Tác động và ảnh hưởng
Luận án tạo tiền đề khoa học vững chắc cho việc phục hồi toàn diện vị thế của Vũ Trọng Phụng trong lịch sử văn học dân tộc. Công trình cung cấp cơ sở lý luận và tư liệu chuẩn xác phục vụ biên soạn giáo trình đại học, giảng dạy chuyên đề tại các khoa Ngữ văn và Báo chí trên toàn quốc. Các phát hiện về giá trị hiện thực của phóng sự Vũ Trọng Phụng còn đóng vai trò nguồn sử liệu xã hội học vô giá về đời sống thị dân Việt Nam thời kỳ 1930–1945, truyền cảm hứng cho các dự án chuyển thể nghệ thuật như bộ phim điện ảnh Ánh sáng kinh thành.
Đối tượng hưởng lợi
- Nghiên cứu sinh và học giả văn học: Tiếp cận hệ thống luận điểm thi pháp học hoàn chỉnh về thể loại phóng sự hiện đại.
- Giảng viên và sinh viên báo chí - truyền thông: Khai thác các bài học nghiệp vụ kinh điển về điều tra xã hội học, kỹ thuật thâm nhập thực địa và ngôn ngữ báo chí nghệ thuật.
- Nhà văn và tác giả phi hư cấu: Học hỏi cấu trúc tiểu thuyết hóa tư liệu và nghệ thuật xây dựng nhân vật từ hiện thực đời sống.
- Nhà nghiên cứu văn hóa - lịch sử đô thị: Khai thác tư liệu xã hội học chi tiết về các thiết chế đô thị, tầng lớp lao động và tệ nạn xã hội Việt Nam thời kỳ thuộc địa.
Câu hỏi chuyên sâu
1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?
Luận án đã phân lập thành công ranh giới bản thể luận giữa "phóng sự báo chí" và "phóng sự văn học", đồng thời định danh hình thái "phóng sự mang yếu tố tiểu thuyết" như một sáng tạo thể loại đặc sắc của Vũ Trọng Phụng, làm sáng tỏ luận điểm của Bakhtin về tính năng động của thể loại.
2. Điểm mới về phương pháp luận so với các công trình trước đây?
Khác với lối phê bình ấn tượng chủ quan giai đoạn 1933–1944 hay phê bình xã hội học dung tục giai đoạn 1956–1970, luận án kết hợp phương pháp lịch sử - cụ thể với thi pháp học cấu trúc và phong cách học ngôn ngữ, khảo sát toàn diện từ tư liệu, cốt truyện, nhân vật đến lớp từ vựng khẩu ngữ.
3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu văn bản là gì?
Đó là sự phát hiện mối liên hệ hữu cơ giữa việc vận dụng triệt để lớp khẩu ngữ bình dân (tiếng lóng, thành ngữ dân gian) với cấu trúc câu văn hiện đại chịu ảnh hưởng ngữ pháp phương Tây, tạo nên một giọng điệu trào phúng, giễu nhại độc nhất vô nhị trong lịch sử văn xuôi quốc ngữ.
4. Công trình có cung cấp quy trình nghiên cứu có thể tái lập không?
Khung phân tích 4 chiều (Hiện thực - Tư tưởng, Khai thác tư liệu, Thủ pháp tiểu thuyết hóa/trào phúng, Thi pháp lời văn) hoàn toàn có thể áp dụng chuẩn xác để nghiên cứu các tác giả phóng sự cùng thời (Tam Lang, Ngô Tất Tố, Nguyễn Đình Lạp) cũng như phóng sự đương đại.
5. Lộ trình học thuật tiếp nối cho đề tài này?
Định hướng số hóa văn bản, ứng dụng các mô hình phân tích diễn ngôn hiện đại kết hợp so sánh khu vực Đông Á nhằm khẳng định vị thế kinh điển của phóng sự hiện thực Việt Nam trên bản đồ văn học thế giới.
Kết luận
Luận án của NCS. Nguyễn Hoài Thanh đã xác lập những đóng góp khoa học mang tính nền tảng:
- Tổng kết và minh định một cách khoa học hệ thống khái niệm về thể loại phóng sự báo chí, phóng sự văn học và phóng sự tiểu thuyết hóa;
- Tái hiện trung thực, khách quan bức tranh hiện thực xã hội đô thị Việt Nam thập niên 1930 và chiều sâu tư tưởng nhân đạo của tác giả họ Vũ;
- Khám phá toàn diện nghệ thuật khai thác tư liệu, kỹ thuật xây dựng cốt truyện kịch tính và nghệ thuật khắc họa quần thể nhân vật sinh động;
- Làm sáng tỏ thi pháp trào phúng biếm họa và cấu trúc giễu nhại độc đáo;
- Khẳng định cuộc cách tân ngôn ngữ mang tính đột phá thông qua việc khẩu ngữ hóa lời văn nghệ thuật và hiện đại hóa cấu trúc cú pháp tiếng Việt.
Công trình đã trả lại sự công bằng lịch sử và xác lập vững chắc ngai vàng "ông vua phóng sự" cho Vũ Trọng Phụng, mở ra những chân trời mới cho nghiên cứu thi pháp thể loại và lịch sử văn học Việt Nam hiện đại.
Trích đoạn nội dung luận án
Tải xuống để đọc toàn bộBỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGUYỄN HOÀI THANH KHẢO SÁT NHỮNG ĐẶC ĐIỂM THỂ LOẠI PHÓNG SỰ CỦA VŨ TRỌNG PHỤNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – 1999 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGUYỄN HOÀI THANH KHẢO SÁT NHỮNG ĐẶC ĐIỂM THỂ LOẠI PHÓNG SỰ CỦA VŨ TRỌNG PHỤNG Chuyên ngành: Lý thuyết và lịch sử văn học Mã số: 5. 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN Ngƣời hƣớng dẫn khoa học - GS. Hoàng Nhƣ Mai - PGS – TS Trần Hữu Tá THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – 1999 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong Luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nào khác.
Tác giả luận án NGUYỄN HOÀI THANH MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Sự cấp thiết của đề tài và mục đích nghiên cứu. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Lịch sử vấn đề.
Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu. Đóng góp mới của luận án. Bố cục của luận án. 24 CHƢƠNG I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ THỂ PHÓNG SỰ.
Một số quan niệm về thể phóng sự. Một ít tƣ liệu về thể phóng sự ở nƣớc ngoài .2 Một số quan niệm ở Việt Nam về thể phóng sự. Phóng sự báo chí và phóng sự văn học .1 Phóng sự - một thể kí trong báo chí và văn học.2 Phóng sự báo chí và Phóng sự văn học. Phóng sự mang yếu tố tiểu thuyết.
Mấy nét cơ bản về lịch sử thể phóng sự ở Việt Nam. Sự xuất hiện thể phóng sự. Sơ lƣợc về quá trình phát triển. 56 CHƢƠNG 2: PHÓNG SỰ VŨ TRỌNG PHỤNG: HIỆN THỰC VÀ TƢ TƢỞNG.
Những mảng hiện thực đen tối. Những tệ nạn xã hội trầm kha .2 Những cảnh tƣợng thƣơng tâm, nhức nhối. Sự tha hóa của những “giới” ngƣời. Những kẻ lụi tàn vì cờ bạc bịp.
Những kẻ khốn cùng tha hóa. Sự băng hoại của giới chủ nhà. Giá trị và hạn chế của nội dung phóng sự. Giá trị lịch sử - thời sự.
Tƣ tƣởng nhân đạo. Những bất cập, sai lầm và yếu tố tự nhiên chủ nghĩa. 104 CHƢƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM VỀ PHƢƠNG DIỆN NGHỆ THUẬT. Nghệ thuật khám phá hiện thực, khai thác tƣ liệu.
Sự tinh tế trong "tuyển chọn" thực tại. Sự năng động trong tiếp cận hiện thực. Sự sáng tạo trong khai thác tƣ liệu. Những yếu tố của nghệ thuật tiểu thuyết.
Mỗi "vấn đề" đều thành "câu chuyện". Một quần thể nhân vật sống động .3 Một lối thuật kể hấp dẫn. Nghệ thuật trào phúng. Nhân vật hài hƣớc, biếm họa.
Tổ chức tình huống hài hƣớc, trào phúng. Một lối văn giễu nhại. 161 CHƢƠNG 4: ĐẶC ĐIỂM LỜI VĂN PHÓNG SỰ VŨ TRỌNG PHỤNG. Chất khẩu ngữ trong lời văn phóng sự.
Những yếu tố khẩu ngữ. Các lớp khẩu ngữ. Lƣợng thành ngữ, tục ngữ mang màu sắc khẩu ngữ. Biện pháp tu từ mang màu sắc khẩu ngữ.
Vai trò của các yếu tố khẩu ngữ. Sử dụng khẩu ngữ để mô tả, đánh giá hiện thực. Dùng khẩu ngữ để miêu tả quần thể nhân vật. Giọng điệu trong lời văn phóng sự Vũ Trọng Phụng.
Giọng điệu của cái Tôi - ngƣời kể chuyện. Giọng điệu của cái Tôi - tác giả. Giọng điệu chính của quần thể nhân vật. Tính hiện đại và những chế của lời văn phóng sƣ Vũ Trọng Phụng.
Những từ vựng mới mẻ. Câu văn hiện đại trong phóng sự Vũ Trọng Phụng. Những hạn chế trong lời văn phóng sự. 195 TÀI LIỆU THAM KHẢO.
Sự cấp thiết của đề tài và mục đích nghiên cứu Tuy đƣợc tôn vinh ở cả lĩnh vực tiểu thuyết lẫn phóng sự, nhƣng cho đến nay, sau hơn nửa thế kỉ, việc nghiên cứu di sản văn chƣơng của Vũ Trọng Phụng vẫn có một sự thiên lệch: bút mực đã dành sự ƣu ái cho "nhà tiểu thuyết trác tuyệt" nhiều hơn so vói "ông vua phóng sự". Theo thƣ mục nghiên cứu trong Vũ Trọng Phụng - hôm qua và hôm nay [178, 265 - 281] tính đến thời điểm 1992, trong tổng số 141 bài và sách nghiên cứu sự nghiệp văn chƣơng của họ Vũ, chỉ có 3 bài bàn riêng về phóng sự. Cũng theo Thƣ mục này, trong 29 báo cáo khoa học tại hai cuộc Hội thảo lớn kỉ niệm Vũ Trọng Phụng (tháng 12 năm 1987 ở Thành phố Hồ Chí Minh và tháng 10 năm 1989 ở Hà Nội) cũng chỉ có 2 bài bàn riêng về phóng sự của ông. Ngay trong 25 báo cáo khoa học tại cuộc Hội thảo thứ 3 (ngày 15 tháng 3 năm 1992), kỉ niệm 80 năm ngày sinh của Vũ Trọng Phụng tại Thành phố Hồ Chí Minh, đã không có một báo cáo nào bàn riêng về phóng sự.
Từ đó cho đến nay (1999) đã có thêm một số bài báo khoa học và 1 luận văn Thạc sĩ về đề tài phóng sự của họ Vũ. Đồng thời cũng có 1 luận án Phó tiến sĩ đề cập đến cả lĩnh vực tiểu thuyết và phóng sự của ông. Tuy nhiên, do các tác giả chỉ mới giới hạn trong việc tìm hiểu, nghiên cứu về một số vấn đề theo mục tiêu nhất định nên chưa đem lại một cái nhìn toàn diện và còn để lại những khoảng trống cần bù lấp. Nói nhƣ vậy không có nghĩa phóng sự Vũ Trọng Phụng ít đƣợc bàn tới.
Bên cạnh những báo cáo, bài báo và công trình chuyên về phóng sự, còn có nhiều ý kiến đề cập đến mảng sáng tác này của họ Vũ, nhân khảo 1 cứu một vấn đề nào đó về văn nghiệp và cuộc đời của ông. Nhƣng ngay trong số những ý kiến này cũng lại bộc lộ thêm một sự thiên lệch khác. Đó là, đa phần bàn về phương diện nội dung đạo đức, chính trị, giá trị hiện thực của từng thiên phóng sự hơn là bàn về phương diện nghệ thuật. Vì thế, bức chân dung "ông vua phóng sự" còn thiếu một sự đầy đặn, hài hòa.
Thời kì mới trong việc tiếp cận di sản văn học của Vũ Trọng Phụng đòi hỏi phải mở rộng tầm nhìn, hƣớng nhìn sang mảng phóng sự, để tìm hiểu, đánh giá đúng những đóng góp của ông ở địa hạt sáng tác quan trọng này. Trên cơ sở tiếp thu thành tựu nghiên cứu của những người đi trước, luận án này xin mở một cuộc khảo sát toàn diện, theo một hệ thống, nhằm mục đích tìm ra những đặc điểm nổi bật cả về phương diện nội dung lẫn nghệ thuật, để thấy giá trị đặc sắc, sự độc đáo, sáng tạo và những hạn chế, lệch lạc của những tác phẩm thuộc thể phóng sự của Vũ Trọng Phụng. Sự khảo cứu những đặc điểm của phóng sự Vũ Trọng Phụng, không những có ý nghĩa đối với việc nghiên cứu di sản văn chƣơng của họ Vũ mà còn có ý nghĩa đối với việc nghiên cứu lí luận và thực tiễn của thể phóng sự. Phóng sự là một thể tân văn ra đời trong những năm sôi động nhất, khi văn học nƣớc nhà tăng tốc lao vào quỹ đạo hiện đại.
Thể văn nay là kết quả của "cuộc tình" đằm thắm giữa văn học và báo chí lúc đó. Chỉ trong một thời gian ngắn, phóng sự đã đạt đƣợc một thành tựu rực rỡ. Nếu theo quan điểm của M. Bakhtin về vai trò to lớn của thể loại trong quá trình phát triển văn học, thì có thể coi thể phóng sự là một trong "những nhân vật chính của tấn kịch lịch sử văn học" đương thời.
Vì vậy, nó đã thu hút đƣợc sự quan tâm, kiến giải của cả lí luận văn học và lí luận báo chí. Việc tìm hiểu đặc điểm phóng sự của một cây bút tiêu biểu thuộc bậc "ông vua", có thể góp phần vào việc đánh giá đôi với cả nền phóng sự đƣơng thời, một 2 hiện tƣợng văn học độc đáo, mang đậm dấu ấn sáng tạo của một lớp nhà văn lớn. Phóng sự là một bộ phận hợp thành quan trọng của di sản văn học Vũ Trọng Phụng. Chất phóng sự lại là thành tố "máu thịt" của phong cách văn học họ Vũ.
Việc xác định đặc điểm phóng sự sẽ góp phần soi sáng những mảng sáng tác khác của ông. Điều này có một ý nghĩa đối với công tác giảng dạy và học tập văn chƣơng Vũ Trọng Phụng. Trƣớc tình hình "bùng nổ" trở lại của thể phóng sự trong những năm gần đây, cũng đòi hỏi sự tiếp sức của kinh nghiệm quá khứ. Luận văn này cũng có một tham vọng nhỏ là gợi lại cách làm phóng sự của một cây bút "sắc sảo và khôn ngoan", có thể để người viết phóng sự hôm nay học hỏi, rút ra nhũng điều bổ ích cho nghề nghiệp của mình.
Trƣớc xu hƣớng xóa nhòa ranh giới thể loại để tạo ra một dạng thức biểu hiện mới nhằm đạt đƣợc hiệu quả thông tin - thẩm mĩ tối ƣu của văn xuôi hiện nay, việc nghiên cứu đặc điểm phóng sự của họ Vũ còn có giá trị gợi mở đối với sự tìm tòi, sáng tạo. Mặt khác, những vấn đề và những tệ nạn xã hội mà họ Vũ phản ánh, nay vẫn còn đang là vấn nạn, quốc nạn không dễ giải quyết một sớm, một chiều. Chính trong lúc này, rất cần có một nền phóng sự sôi động, đóng vai trò xung kích trên lĩnh vực báo chí và văn học, góp phần vào công cuộc cải tạo, xây dựng xã hội mới. Vì thế, sự nghiên cứu di sản phóng sự của Vũ Trọng Phụng càng có ý nghĩa thực tiễn không nhỏ.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 2. Đối tượng nghiên cứu Suốt gần mƣời năm cầm bút, Vũ Trọng Phụng luôn gắn bó với thể phóng sự. Từ năm 1933 đến 1939, cùng với việc cho ra đời hàng loạt những tác phẩm có giá trị thuộc những thể loại khác, ông đã viết cả thảy 8 thiên phóng sự dài, theo trình tự thời gian nhƣ sau: 3 - Cạm bẫy người (Nhật Tân, tháng 8 - 1933), -Đời cạo giấy (Tân thiếu niên, 1934), - Kĩ nghệ lấy Tây (Nhật Tân, tháng 12 - 1934), - Dân biểu và dân biểu (Công Dân, tháng 9 - 1935), - Cơm thầy cơm cô (Hà Nội báo, tháng 5 - 1936), - Vẽ nhọ bôi hề (Phụ nữ thời đàm, tháng 9 - 1936), - Lục xì (Tương Lai, tháng 01 - 1937), - Một huyện ăn Tết (Tiểu thuyết thứ bẩy, tháng 2 - 1939).
Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ
Trích dẫn luận án này
Nguyễn Hoài Thanh (1999). Khảo sát những đặc điểm thể loại phóng sự của vũ trọng phụng [Luận án tiến sĩ, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh]. LuanAn.net. https://luanan.net/van-hoc/khao-sat-nhung-dac-diem-the-loai-phong-su-cua-vu-trong-phung-luan-an-tien-si
Câu hỏi thường gặp
Luận án "Khảo sát những đặc điểm thể loại phóng sự của vũ trọng phụng" nghiên cứu về vấn đề gì?
Phóng sự trong tác phẩm Vũ Trọng Phụng sở hữu đặc điểm thể loại độc đáo, sắc nét.
Luận án "Khảo sát những đặc điểm thể loại phóng sự của vũ trọng phụng" được bảo vệ tại trường nào?
Luận án này được bảo vệ tại Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh. Năm bảo vệ: 1999.
Luận án "Khảo sát những đặc điểm thể loại phóng sự của vũ trọng phụng" thuộc chuyên ngành gì?
Luận án "Khảo sát những đặc điểm thể loại phóng sự của vũ trọng phụng" thuộc chuyên ngành Lý thuyết và lịch sử văn học. Danh mục: Văn Học.
Luận án "Khảo sát những đặc điểm thể loại phóng sự của vũ trọng phụng" có bao nhiêu trang?
Luận án "Khảo sát những đặc điểm thể loại phóng sự của vũ trọng phụng" có 232 trang. Bạn có thể xem trước một phần tài liệu ngay trên trang web trước khi tải về.
Cách tải luận án "Khảo sát những đặc điểm thể loại phóng sự của vũ trọng phụng" về máy như thế nào?
Để tải luận án về máy, bạn nhấn nút "Tải xuống ngay" trên trang này, sau đó hoàn tất thanh toán phí lưu trữ. File sẽ được tải xuống ngay sau khi thanh toán thành công. Hỗ trợ qua Zalo: 0559 297 239.