Luận án tiến sĩ: Tiểu thuyết Việt Nam từ 1986 đến 2000 - Phạm Thị Thùy Trang

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HÒ CHÍ MINH PHAM THỊ THUY TRANG LUẬN ÁN TIEN SĨ NGON NGU VA VĂN HOA VIET NAM TP. HO CHÍ MINH- 2016 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HÒ CHÍ MINH PHẠM THỊ THÙY TRANG Chuyên ngành : Văn học Việt Nam Mã số : 62 22 34 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM Người hướng dẫn khoa học PGS.

PHÙNG QUÝ NHÂM TP. HÒ CHÍ MINH- 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Phùng Quý Nhâm. Các số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bat kì một công trình nào khác. Phạm Thị Thùy Trang MỤC LỤC Trang phụ bia Loi cam doan 9710202575.

Ly do Chon G6 tai 8N nn4. Lịch sử vấn đề.- - St St SE E1 111 EE11171511111111111 1111111111111 11111. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phuong phap nghién CU 8n.

Đóng góp của luận án. cv HH kg 21 6. Cấu trúc luận AN occ eeceescessessesssessesssessecssessecsecsusssessecssessecsusssecsesssessessusssessesssesseeses 22 CHƯƠNG 1. DIEM NHIN TRAN THUẬT TRONG TIỂU THUYET VIỆT NAM TỪ 1986 DEN 2000 o.

Tự sự học với van đề người kể chuyện va điểm nhìn tran thuat. Vai trò của người ké chuyện trong tác phẩm tự sự. Điểm nhìn trần thuật và các kiêu điểm nhìn trần thuật của người kể 01/90017277. Người kê chuyện và cách tổ chức điểm nhìn trần thuật trong tiểu thuyết Việt Nam từ 1986 đến 2000.-- ¿2 + +E+2EE+EE+EEt2EEEEEEEEEEEEEErrrrrrrrrree 30 1.

Người ké chuyện với điểm nhìn toàn tri. Người ké chuyện với điểm nhìn bên ngoài. Người ké chuyện với điểm nhìn bên trong. Sự xuất hiện phổ biến của tiểu thuyết có sự kết hợp nhiều điểm 10225 na.11Bốố 50 Tiểu kẾC.

COT TRUYỆN TRONG TIỂU THUYET VIỆT NAM TỪ 1986 DEN 20000. Cốt truyện trong lý thuyết CU SỰ hỌC.- nn SH ng re 56 2. Các kiểu cốt truyện trong tiểu thuyết Việt Nam từ 1986 đến 2000. Cốt truyện sự kiện.

Cốt truyện tâm lý. Cốt truyện phân mảnh.---- 2-2 2 + EE+EE+EE+EE2EE+EE2EE2EE2EEzErrerreee 71 080C 5n ẽ. NHÂN VAT TRONG TIỂU THUYET VIỆT NAM TỪ 1986 DEN 2000 N,ã. Nhân vật trong ly thuyết CU SỰ hỌC.c TH HS HS vn ng ng rreg 91 3.

Các kiểu hình nhân vật trong tiểu thuyết Việt Nam từ 1986 đến 2000 oie sceessessscssessesssessessuessecsusssessecsusssessessuessessusssessessusssessusssecsessseesessesess 95 3. Nhân vat kiếm tìm .-- 2-22 + x2E++EE£EE2EEEEEEEEESEEEEEEEEErkrrkrerkrrrres 95 3. Nhân vật lạc lõng, cô đơn. Nhân vật tha hÓa.

Nhân vật kí hiệu — biểu tượng .---¿---¿--¿©+++++2zxtzrxerxerrxeerseee 121 Tiểu Ket. DIEN NGON TRAN THUAT TRONG TIEU THUYET VIET NAM TU 1986 DEN 2000. Các hình thức tổ chức diễn ngôn tran thuật trong tiêu thuyết Việt Nam tir 1986 6/2020 00077. Da dang hóa các hình thức đối thoại trong tiểu thuyết.

Sử dụng hiệu quả độc thoại nội tâm. Tăng cường lời nửa trực tiẾp.------- ¿5c + z+Ex+Ekt2E2EEeEkrrrkrrkerkrrrkee 146 4. Giọng điệu trần thuật trong tiểu thuyết Việt Nam từ 1986 đến 2000. Giọng điệu suy tư, triẾt lý.

Giọng điệu giễu nhại.--- - ¿2+ 2S ESE+E+E£EE£E£EEEEEEEEEEErEerkrkrrerkee 157 4. Giọng điệu trung tính, khách quan.oo eecceccscscssesssssesssssessecsusssessecsusssscsecsussssssussuessessusssessessusssessessuseseeseesses 168 NHUNG CONG TRINH CUA TAC GIA LIEN QUAN DEN LUAN AN .174 TÀI LIEU THAM KHAO .- 22: <©SS2+EEtSEE2EEESEEEEEEEEEEEEECEEEEE.Crrrrrrrer 175 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC BẢNG Bang 2. Bến không chngg .-¿-5:-5252S£+E2EE2EEEEEEEEEE2111111111111 T111 xe 61 Bảng 2. - Ác SG 11111111 vn TH TH 63 Bang 270007777.

Thiền Sit coecsceccecsessesssessesssessessssssecsusssessecsusssessessusssessessusssessesssessessueesecseceses 79 Bảng 2. Di tim nhân VẬT _.- Gv ket 86 MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Những năm gần đây, tự sự học đã trở thành một lĩnh vực lý luận văn học thu hút sự chú ý rộng rãi của giới nghiên cứu Việt Nam nhờ vai trò của nó đối với việc tìm hiểu các phương diện của nghệ thuật trần thuật (nghệ thuật kế chuyện) trong tác phẩm tự sự, trong đó có tiểu thuyết. Tự sự học quan tâm nghiên cứu cả kết cấu tổ chức văn ban tự sự lẫn cách thức kẻ, quá trình thực hiện hoạt động trần thuật và mối quan hệ giữa hành động này với chủ thé và đối tượng của nó.

Tự sự học còn cung cấp những công cụ lý thuyết quan trọng dé tìm hiéu những đặc điểm nghệ thuật đặc sắc trong việc lựa chọn, sắp xếp, tổ chức chat liệu ngôn từ biéu đạt cũng như những bình diện cấu trúc của các tác phẩm tự sự như: các dạng thức trình bày, tổ chức điểm nhìn trần thuật, người kê chuyện, thời gian trần thuật, vai, diễn ngôn trần thuật. Vì vậy, việc ứng dụng tự sự học vào việc nghiên cứu các phương diện nghệ thuật khác nhau của trần thuật là một hướng tiếp cận có ý nghĩa lớn nhằm khám phá sâu hơn cấu trúc văn bản tự sự, đặc biệt là cấu trúc tiểu thuyết với những dấu hiệu đặc thù của nghệ thuật trần thuật. Ở Việt Nam, thời kỳ đổi mới với dấu mốc là năm 1986 đã mang lại những bước chuyền biến mạnh mẽ trong đời sống văn hóa, xã hội. Đây cũng là cột mốc đánh dấu sự chuyền hướng của văn học.

Trong lĩnh vực tiêu thuyết, thành tựu đổi mới của văn học thê hiện rõ nét ở sự chuyền biến của nghệ thuật trần thuật. Trước tình hình đó, đã có không ít những công trình nghiên cứu, tạp chí, bài viết khảo sát, đánh giá về nghệ thuật tiêu thuyết thời kỳ đổi mới. Tuy nhiên, hướng nghiên cứu về nghệ thuật trần thuật của tiểu thuyết Việt Nam từ 1986 đến 2000, đặc biệt là từ phương diện ứng dụng lý thuyết của tự sự học hiện đại, vẫn còn đó những khoảng trống cần tập trung phân tích và đánh giá sâu sát hơn. Vì trong khoảng thời gian 15 năm ấy, tiểu thuyết Việt Nam đã dé lại những dấu ấn đậm nét đối với tiễn trình vận động và phát triển của nghệ thuật tiểu thuyết hiện đại nước nhà trong một bối cảnh văn học mới.

Do đó, việc tiếp tục nghiên cứu nghệ thuật trần thuật của tiểu thuyết Việt Nam từ 1986 đến 2000 là cần thiết để làm sáng tỏ hơn diện mạo và đóng góp của những tác phẩm ấy vào sự phát triển chung của văn học Việt Nam hiện dai. Lịch sử vấn đề 2. Khái lược tình hình nghiên cứu lý thuyết tự sự học 2. Lý thuyết về tự sự học hiện đại đã được nghiên cứu từ lâu ở phương Tây.

Đặt nền móng cho những cơ sở ban đầu của lý thuyết tự sự học là trường phái hình thức Nga, sau đó tự sự học tiếp tục phát triển mạnh dưới sự ảnh hưởng của chủ nghĩa cau trúc và chịu ảnh hưởng của khuynh hướng nghiên cứu lý thuyết tiếp nhận văn học. Từ khi ra đời đến nay, tự sự học không ngừng đổi mới, phát triển, cung cấp những công cụ, phương pháp quan trọng dé nghiên cứu văn học. Một trong những công trình khảo sát về tự sự học khá nổi tiếng là Dictionary of narratology (Từ điển tự sự học) của G. Trên cơ sở tổng kết, thống kê và luận giải những khái niệm và thuật ngữ cơ bản về tự sự học của nhiều học giả nỗi tiếng như V.

Prince đã cung cấp cho độc giả một cái nhìn khá toàn diện về những vấn đề nghiên cứu chính của tự sự học cũng như nguồn sốc của những khái niệm, thuật ngữ quan trọng của trường phái học thuật này, chăng hạn: văn bản tự sự, người trần thuật, điểm nhìn trần thuật, diễn ngôn trần thuật, giọng điệu trần thuật. Từ những kiến thức mà cuốn sách này cung cấp, độc giả cũng có thể hình dung được sự phức tạp và phong phú khi đi vào nghiên cứu tự sự học. Trong công trình Narrative theory (Lý thuyết tự sự học), Jose Angel Garcia Landa xác định trọng tâm nghiên cứu của minh “tập trung vào các van bản tự sự băng ngôn từ hoặc là sự trình bày một chuỗi các sự kiện bằng phương tiện ngôn ngữ” [310]. Trên cơ sở đó, tác giả đi vào khảo sát những vấn đề nghiên cứu cơ bản của tự sự học như: các cấp độ trần thuật, các hình thức diễn ngôn trần thuật, sự phân biệt giữa cốt truyện (fabula) và câu chuyện (story), thời gian sự kiện, thời gian trần thuật, không gian, vai hành động, điểm nhìn trần thuật.

Đặc biệt, những vấn đề nghiên cứu cơ bản của hai nhà nghiên cứu tự sự học noi tiéng la G. Bal (các cấp độ trần thuật) được tác giả trích dich và phân tích khá toàn diện. Một trong những công trình khảo sát kỹ lưỡng khác về lý thuyết tự sự học là Các khái niệm và thuật ngữ của các trường phái nghiên cứu văn học ở Tây Âu và Hoa Kỳ thé kỷ XX của nhóm các nhà nghiên cứu Nga LP. Tzurganova chủ biên (Lại Nguyên Ân, Dao Tuan Ảnh dich).

Đây là một dạng từ điển thuật ngữ về các trường phái văn học thế kỷ XX, trong đó có tự sự học. Giới thuyết những thuật ngữ trọng yếu về tự sự học (tự sự học, các cấp độ trần thuật, các bậc trần thuật, người trần thuật, người nghe chuyện, tiêu cự hóa, các kiểu trần thuật của vai, của tác giả.), các tác giả đã làm rõ những vấn đề cơ bản của lý thuyết tự sự học một cách có hệ thống. Công trình đưa lại một cái nhìn toàn cảnh về những vấn đề truyện ké và nghệ thuật cau trúc truyện kế trong tác phẩm văn chương. Thế kỷ XX chứng kiến những bước phát triển nhanh chóng và dồn dập của nhiều trường phái lý thuyết văn học lớn trên thé giới.

Với mong muốn soạn thảo một công trình tham khảo đặc biệt dành cho những ai quan tâm đến nghiên cứu văn học trong và ngoài nước, tập thể các cán bộ nghiên cứu của Phòng văn học nước ngoài thuộc Viện văn học đã tuyển dịch nhiều bài viết có giá trị của những tác giả nước ngoài tên tuổi trong nhiều trường phái khác nhau trong tông tập Lý luận — Phê bình văn học thế giới thế kỷ XX (Lộc Phương Thủy chủ biên). Tổng tập này tuy không đề cập trực tiếp đến tự sự học nhưng người đọc có thê tìm thấy những vấn đề liên quan mật thiết đến việc nghiên cứu tự sự học từ những trường phái lý luận có liên quan như các lý thuyết của các trường phái hình thức luận, cấu trúc luận, hiện tượng luận. Todorov là một trong những tên tuôi lớn khi nhắc đến trường phái nghiên cứu tự sự học. Dẫu những lý thuyết về truyện kể, về nghệ thuật trần thuật không phải mới xuất hiện, nhưng với những đề xuất của Tz.

Todorov, ngành tự sự học mới thực sự trở thành một khoa học nghiên cứu có tính độc lập và có tên gọi chính thức. Những quan điểm lý luận về cau trúc tự sự của truyện kế của Tz. Todorov đã được dé cập khá toàn diện trong công trình Thi pháp văn xuôi (Đặng Anh Đào, Lê Hồng Sâm dịch).