Luận án TS: Chủ nghĩa nhân văn trong nghiên cứu văn học Việt Nam 1975-nay - Nguyễn Đăng Hai

ĐẠI HỌC QUOC GIA THÀNH PHO HO CHI MINH TRUONG DAI HOC KHOA HOC XA HOI VA NHAN VAN NGUYEN DANG HAI VAN DE CHU NGHIA NHAN VAN TRONG KHOA NGHIEN CUU VAN HOC LUAN AN TIEN SI LY LUAN VAN HOC Thành phó Hồ Chi Minh - Năm 2023 ĐẠI HỌC QUOC GIA THÀNH PHO HO CHÍ MINH TRUONG DAI HOC KHOA HOC XA HOI VA NHAN VAN NGUYEN DANG HAI Nganh: Ly luan van hoc Mã số: 9220120 LUẬN AN TIEN SĨ LÝ LUẬN VĂN HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS. Huỳnh Như Phương PHẢN BIỆN ĐỘC LẬP: - 1. Nguyên Thành Thi PHẢN BIỆN: 1. Tôn Thị Thảo Mién 2.

Nguyễn Hoài Thanh Thành phó Hồ Chí Minh - Năm 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án “Vấn đề chủ nghĩa nhân văn trong khoa nghiên cứu văn học ở Việt Nam từ 1975 đến nay” là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Luận án được thực hiện dưới sự hướng dẫn của GS. Huỳnh Như Phương. Các thông tin và kết quả trình bày trong luận án là trung thực và chưa từng có ai khác công bố trong công trình nào.

Tôi xin cam đoan luận án được triên khai một cách nghiêm túc và kêt quả nghiên cứu của các nhà nghiên cứu đi trước đã được tiép thu một cách khách quan, trung thực, có ghi nguồn trích dẫn rõ ràng và đúng quy định trong luận án. Ngày tháng 11 năm 2023 Tác giả luận án Nguyễn Đăng Hai MỤC LỤC DẪN NHẬP. Lido chọn để tài. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.- 2-2: 2c ©+©+£+x2E++EE++zx++zxezreerxesree 2 3.

Muc ti€u nghién CUU 0Œ.Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án. Cấu trúc của luận án. -: - tk St +kEEEEESEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEETESEEEETESEEEkrkrrrrr 6 CHUONG 1. TONG QUAN NGHIÊN CUU VAN DE CHỦ NGHĨA NHÂN VAN TRONG KHOA NGHIÊN CUU VAN HỌC Ở VIET NAM.

Từ đầu thé ki XX đến Cách mạng thang Tám - 1945. Từ sau Cánh mang tháng Tám - 1945 đến 1975 wo. Chang từ sau Cách mạng tháng Tám - 1945 đến 1954. Chang từ 1955 đến 1975.

Từ 1976 đến nayy. Chang từ 1976 đến 1985. Chang từ 1986 đến nay. CHỦ NGHĨA NHÂN VĂN - KHÁI NIỆM VÀ DAC DIEM.

KAT MIG oo eee eee .-: tt nh HH HH hen 67 2. Chủ nghĩa nhân van thời Phuc hưng phương Tây. Chủ nghĩa nhân văn trong văn học phương Đông (Trung Hoa). VẤN ĐÈ CHỦ NGHĨA NHÂN VĂN TRONG LÍ LUẬN, PHÊ BINH VAN HỌC O VIỆT NAM TU 1975 DEN NAY.

Chủ nghĩa nhân văn và van đề con người. Vấn đề tính người trong văn học. Vấn đề con người cá nhân trong văn học. Van đề tình thương con người trong văn học.

Chủ nghĩa nhân văn và các trào lưu, khuynh hướng khác. Chủ nghĩa nhân văn và chủ nghĩa hiện thực. Chủ nghĩa nhân văn và chủ nghĩa lãng mạn. Chủ nghĩa nhân văn và chủ nghĩa yêu nước.

VAN DE CHỦ NGHĨA NHÂN VĂN TRONG NGHIÊN CỨU LICH SU VAN HỌC VIET NAM TU 1975 DEN NAY. Giới thiệu khái quát về các bộ lịch sử văn học Việt Nam. Van dé con người cá nhân và việc phân kì văn học Việt Nam. Chủ nghĩa nhân văn trong giáo trình lịch sử văn học trung đại Việt Nam.

Chủ nghĩa nhân văn trong giáo trình lịch sử văn học hiện đại Việt Nam. 193 TÀI LIEU THAM KHẢO .-- 2-52-5222 EEEEEEE2EE2E12E171e21eEeerxee 197 DANH MỤC CÁC CONG TRÌNH, BÀI VIẾT.---2-©-<ccsz+csezced 221 1 DAN NHAP 1. Li do chon dé tai Chủ nghĩa nhân văn là bước ngoặt “tiến bộ lớn nhất mà từ xưa tới nay nhân loại đã trải qua” (Ph. Ăng-ghen, 2004, trang 52), là giá trị cơ bản của thời hiện đại.

Trải qua quá trình phát triển, chủ nghĩa nhân văn trở thành phạm trù lí luận quan trọng của nhiều ngành khoa học như triết học, văn hóa học, nghệ thuật học. Trong địa hạt văn học, mỗi tác phẩm, trào lưu hay trường phái văn học có thể có những phương thức phản ánh đời sống khác nhau nhưng nếu xa rời chủ nghĩa nhân văn, tức từ bỏ những vấn đề cơ bản và muôn thuở của con người thì dễ dẫn đến vô nghĩa hay “lâm nguy” — như chính nhà lí luận T. Todorov (2011) đã từng trăn trở, cảnh tỉnh mọi người. Nói như Nguyễn Văn Hạnh: “Văn chương trước hết và cuối cùng là chuyện về con người, về sự sống” (Nguyễn Văn Hạnh, 2011).

Chủ nghĩa nhân văn không đơn thuần chỉ là một khung cảnh riêng, một thái ấp nhỏ bé của những người lao động bình dân, những ông hoàng, bà chúa sang trọng hay những nhân vật có học thức cao sang trong xã hội. Ngược lại, chủ nghĩa nhân văn can dự vào mọi dân tộc, giai cấp, tầng lớp khác nhau trong xã hội. Chủ nghĩa nhân văn luôn được các nhà lí luận văn học thừa nhận như là một giá tri, một điểm chuẩn, một dấu hiệu chỉ đường của văn học. Bên cạnh đó, chủ nghĩa nhân văn còn là một dấu hiệu thể hiện cá tính, tài năng sáng tạo của người nghệ sĩ; là một tiêu chuẩn định hướng, làm cho con người hòa hợp với chính mình, với tha nhân, với thé giới thiên nhiên và với thé giới siêu nhiên.

Những tác phẩm văn học có gia tri, tiến bộ, từ văn học dân gian đến văn học viết, từ văn học trong nước đến văn học nước ngoài, đều xuất phát từ con người, do con người và vì con người. Ngay từ những ngày đầu xuất hiện và từ trong bản chất, văn học được xem là nhân học. Văn học như là sự tự khám phá, trải nghiệm, nhận thức nghệ thuật của chính con người. Văn học giúp con người tự hoàn thiện bản thân như một thực thể tự nhiên, xã hội và văn hóa.

Trong lịch sử phát triển văn học, N.L Konrad cho rằng: “một trong những tư tưởng chủ đạo kích thích văn học trên toàn bộ chặng đường lịch sử của nó, một tư tưởng tạo nên bản chất nội dung và đối tượng diễn tả nghệ thuật của nó, ấy là tư tưởng nhân đạo” (Viện Văn học Thế giới A. Chủ nghĩa nhân văn là một phạm trù có nội hàm phong phú với nhiều cách lí giải khác nhau. Nội dung và ý nghĩa của khái niệm chủ nghĩa nhân văn có sự diễn biến phức tạp theo lịch sử, khu vực địa lí - văn hóa và cá nhân người sử dụng. 2 Trong khoa nghiên cứu văn học ở Việt Nam từ năm 1975 đến nay, chủ nghĩa nhân văn luôn là một hệ thống mở, có sự đan xen phức tạp giữa truyền thống và hiện đại, nội sinh và ngoại nhập, kế thừa và phát triển.

Nó có sự tác động sâu và rộng trên tất cả các bình diện của văn học, cả trong sáng tác lẫn nghiên cứu và tiếp nhận văn học; cả trong nhà văn, nhà nghiên cứu lẫn trong tác phẩm; cả trong giới chuyên môn lẫn trong độc giả phô thông; cả trong nhà trường lẫn ngoài nhà trường. Trong những năm trở lại đây, vấn đề chủ nghĩa nhân văn đang ngày càng thu hút được sự quan tâm nghiên cứu sâu và rộng trên nhiều bình diện, từ nhiều đối tượng và góc độ khác nhau. Nhiều nhà nghiên cứu, nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên đại học đã vận dụng những tư tưởng của chủ nghĩa nhân văn dé tìm hiểu giá tri của các trao lưu, trường phái, tac phẩm văn học khác nhau. Sự soi chiếu văn học dưới ánh sáng của chủ nghĩa nhân văn giúp nhiều nhà văn, tác phẩm văn học được nhìn nhận một cách công bằng, khách quan, chân thực và có cơ sở vững chắc hơn.

Tuy nhiên, trong nền văn học Việt Nam, nhiều hiện tượng văn học vẫn còn chưa được nghiên cứu một cách có hệ thống, chưa được xem xét một cách khách quan. Vì vậy, trong thời gian tới, những vấn đề này cần phải tiếp tục được thảo luận, đánh giá. Do đó, chúng tôi cho rằng cơ sở, tiêu chuẩn quan trọng cho sự phân minh, đảm bảo tính chất khách quan trong đánh giá các hiện tượng văn học này chính là tinh thần nhân văn. Nhận thức và thành tựu của khoa nghiên cứu văn học được thể hiện rõ trong các giáo trình, chuyên luận, bài viết về văn học.

Vì vậy, việc nghiên cứu về vấn đề chủ nghĩa nhân văn trong khoa nghiên cứu văn học, một vẫn đề cơ bản của văn học, cũng là cơ hội giúp chúng tôi hiểu rõ hơn về nhận thức, thành tựu cũng như những đặc điểm của khoa nghiên cứu văn học ở Việt Nam, đặc biệt là giai đoạn từ ngày đất nước được thống nhất (1975) đến nay. Xuất phat từ những lí do trên, chúng tôi nghĩ đề tài “Van đề chủ nghĩa nhân văn trong khoa nghiên cứu văn học ở Việt Nam từ 1975 đến nay” được thực hiện sẽ có ý nghĩa thiết thực cả về mặt lí luận lẫn thực tiễn. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Khoa nghiên cứu văn hoc (literary studies), còn được gọi là nghiên cứu văn học hay khoa học về văn học, là một chuyên ngành khoa học xã hội và nhân văn. Hiện nay, khoa nghiên cứu văn học bao gồm bốn bộ môn chính: lí luận văn học, phê bình văn học, lịch sử văn học (còn được gọi là văn học sử) và phương pháp luận nghiên cứu văn học.

Bên cạnh đó, khoa nghiên cứu văn học còn liên quan đên các 3 ngành khoa học có tính chất bé trợ như lưu trữ học, văn bản học, thư mục học, kí hiệu học nghệ thuật, xã hội học văn học, tâm lí học văn học, thông diễn học. Tuy nhiên, trong phạm vi luận án này, chúng tôi chủ yếu khảo sát việc nghiên cứu vấn đề chủ nghĩa nhân văn ở ba bộ môn chính: lí luận văn học, phê bình văn học và lịch sử văn học. Sự lựa chọn này xuất phát từ hai lí do cơ bản. Thứ nhất, đây là ba bộ môn cơ bản, truyền thống của khoa nghiên cứu văn học.

Và thứ hai, qua khảo sát các tư liệu, chúng tôi nhận thấy vấn đề chủ nghĩa nhân văn trong khoa nghiên cứu văn học được thể hiện chủ yếu ở ba bộ môn này. Hiện nay, khái niệm chủ nghĩa nhân văn được hiểu theo nhiều cách khác nhau. Trong phạm vi luận án nay, chúng tôi quan niệm chủ nghĩa nhân van là một hiện tượng có tính lịch sử, ra đời vào thế ki XIV - XVI ở châu Âu. Tuy nhiên, khái niệm chủ nghĩa nhân văn (humanism) chỉ xuất hiện vào khoảng thé ki XIX dé “chi quan niệm về bản chat, giá trị phổ quát của con người và những tư tưởng giáo dục của các nha nhân văn thời Phục hung” (M.