Luận án Tiến sĩ Ngữ Văn: Tìm hiểu Văn trên Tri Tân Tạp Chí của Nguyễn Thị Phương Lan

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ---------- NGUYỄN THỊ PHƯƠNG LAN TÌM HIỂU VĂN TRÊN TRI TÂN TẠP CHÍ Chuyên ngành: Văn học Việt Nam Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN Người hướng dẫn khoa học: 1. TS Lại Văn Hùng 2. TS Phạm Thị Thu Hương HÀ NỘI - 2014 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả trong luận án là trung thực, được nghiên cứu từ thực tế và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào.

Tác giả Nguyễn Thị Phương Lan LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng kính trọng, sự biết ơn chân thành và sâu sắc đến thầy cô giáo hướng dẫn khoa học: PGS.TS Lại Văn Hùng và TS Phạm Thị Thu Hương đã tận tình chỉ bảo, giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thiện luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo, các nhà nghiên cứu của Viện Văn học Việt Nam, Ban lãnh đạo, phòng đào tạo, các phòng ban chức năng của Học viện Khoa học xã hội - Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đã giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi xin gửi lời cảm ơn tới Ban giám hiệu trường THPT Nguyễn Trãi - Ba Đình Hà Nội đã động viên, tạo điều kiện cho tôi tập trung nghiên cứu và hoàn thành luận án. Trong quá trình thực hiện đề tài, tôi luôn nhận được sự giúp đỡ, động viên, khích lệ của bạn bè, đồng nghiệp, người thân trong gia đình.

Tôi xin chân thành cảm ơn những tình cảm tốt đẹp đó. Tác giả Nguyễn Thị Phương Lan MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU.1 PHẦN NỘI DUNG. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU VĂN TRÊN TRI TÂN TẠP CHÍ. Tri tân trong những công trình nghiên cứu về báo, tạp chí nửa đầu thế kỷ XX.

Tạp chí Tri tân trong những công trình nghiên cứu về văn học. Những công trình sưu tầm, giới thiệu về tạp chí Tri tân. Công trình nghiên cứu tổng quan về tạp chí Tri tân. Công trình nghiên cứu về các tác gia.

Công trình nghiên cứu về các thể loại. Công trình số hóa văn bản Tri tân. TRI TÂN TẠP CHÍ TRONG SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA BÁO CHÍ VIỆT NAM NHỮNG NĂM 1940-1945. Đặc điểm của báo chí Việt Nam từ đầu thế kỷ XX đến 1941.

Lịch trình của báo chí Việt Nam qua các giai đoạn hình thành và phát triển. Về sự xuất hiện của ba nhóm văn phái nổi bật. Tiền đề cho sự ra đời của tạp chí Tri tân. Tiền đề về chính trị, xã hội và văn hóa, tư tưởng.

Về đặc điểm của văn học những năm 1940-1945. Sự ra đời và diện mạo của tạp chí Tri tân. Sự ra đời của tạp chí Tri tân. Diện mạo của tạp chí Tri tân.

Lí giải về sự sinh tồn, đình bản của Tri tân tạp chí. Kết luận chương 2. VĂN SÁNG TÁC TRÊN TRI TÂN TẠP CHÍ. Văn xuôi trên Tri tân tạp chí.

Tiểu thuyết lịch sử. Kịch trên Tri tân tạp chí. Quá trình kế thừa và tiếp biến của thể loại kịch ở Việt Nam. Diện mạo của thể kịch trên tạp chí Tri tân.

Đặc điểm của kịch thơ viết về đề tài lịch sử. Vũ Như Tô, vở chính kịch đặc sắc. Văn vần trên Tri tân tạp chí. Diện mạo và đặc điểm của thơ trên Tri tân tạp chí.

Những giới hạn của thơ trên Tri tân tạp chí. Kết luận chương 3. VĂN KHẢO CỨU PHÊ BÌNH VÀ SƯU TẦM DỊCH THUẬT TRÊN TRI TÂN TẠP CHÍ. Văn khảo cứu phê bình.

Tình hình chung của văn khảo cứu phê bình những năm 1940. Diện mạo và đặc điểm của văn khảo cứu, phê bình trên Tri tân. Văn sưu tầm dịch thuật. Sưu tầm dịch thuật theo khuynh hướng “ôn cố”.

Sưu tầm dịch thuật theo khuynh hướng “tri tân”. Kết luận chương 4 .147 PHẦN KẾT LUẬN. Tri tân tạp chí trong hành trình về nguồn - “ôn cố”. Tri tân tạp chí trong hành trình mở mang, tiếp cận chân trời tri thức mới - “tri tân”.

Tri tân tạp chí trong quá trình vận động của đời sống báo chí và văn học nửa đầu thế kỷ XX. Tìm hiểu Văn trên tạp chí Tri tân – triển vọng của hướng nghiên cứu văn học sử .150 CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO DANH MỤC BÁO CHÍ PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài 1. Báo chí Việt Nam ra đời vào cuối thế kỷ XIX và thật sự phát triển vào khoảng giữa thế kỷ XX.

Sự xuất hiện của báo và tạp chí không chỉ phản ánh thực trạng xã hội nước ta trong thời kỳ bị áp đặt, cưỡng chế bởi văn minh phương Tây mà còn là: “Sự phản ánh của lịch sử văn hóa ngôn ngữ (chữ quốc ngữ), văn học, nghề in…” [79, 7]. Dưới ách cai trị của thực dân, dù bị kiểm soát chặt chẽ, song báo chí Việt Nam vẫn tìm được nguồn sống riêng và gắn chặt với đời sống văn hóa tư tưởng của dân tộc. Ngoài việc chuyển tải những nội dung thông tin về thời sự, chính trị, khoa học, giáo dục, báo chí còn thể hiện mục đích văn chương rõ rệt. Một trong những yếu tố thúc đẩy quá trình hiện đại hóa văn học Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX diễn ra khẩn trương, dồn dập, mau lẹ không thể không kể đến sự hình thành và xuất hiện của các nhóm phái văn học.

Việc các tác giả tập trung quanh một tờ báo hoặc một nhà xuất bản có ý nghĩa quan trọng: Vừa định hướng người viết theo một tôn chỉ mục đích rõ ràng, vừa quy tụ các tác giả trong một khuynh hướng, trường phái và thúc đẩy phong trào sáng tác văn học thêm phong phú, đa dạng. Điều này cũng chứng tỏ, người cầm bút ngày càng có ý thức sâu sắc về vai trò, giá trị và sứ mệnh của mình. Tri tân (1941-1946) là một tạp chí văn hóa lớn, có vai trò quan trọng trong đời sống báo chí và văn học Việt Nam những năm 40 của thế kỷ XX. So với nhiều tờ báo, tạp chí xuất hiện ở nửa đầu thế kỷ XX thì Tri tân tạp chí tuy chỉ tồn tại trong thời gian 5 năm (từ ngày 3/6/1941 đến ngày 16/7/1946) nhưng với 214 số ra đều đặn hàng tuần thì tự thân nó đã xác lập được vai trò vị trí của mình.

Là loại tạp chí chuyên về khảo cứu nhưng thực chất Tri tân lại mang đặc điểm của loại hình báo chí tổng hợp. Có thể tìm thấy trên tờ tuần báo này tri thức của nhiều ngành, nhiều lĩnh vực: Lịch sử, địa lý, văn hóa, chính trị, khoa học, kỹ thuật, tôn giáo, mỹ thuật, văn học… Riêng mảng văn học phải kể đến sự phong phú của nhiều thể loại: Tiểu thuyết, truyện ngắn, ký, thơ ca, kịch, nghiên cứu, phê bình, dịch thuật… Mỗi thể loại được Tri tân đón nhận và giới thiệu đều nhằm hướng tới chủ đích riêng của tờ báo với mệnh đề thống lĩnh: Ôn cố tri tân (ôn cũ, biết mới). Thực tế, các tác phẩm được Tri tân lựa chọn đăng tải lại chủ yếu nghiêng về khuynh hướng ôn cố. Đồng thời, những đóng góp của Tri tân tạp chí đối với nền văn học hiện đại Việt Nam tập trung chính ở các sáng tác văn học, các bài nghiên cứu, phê bình, sưu tầm, hiệu đính, dịch thuật theo khuynh hướng phục cổ.

Đó cũng chính là đặc điểm riêng biệt làm nên diện 1 mạo độc đáo của Tri tân trước sự nở rộ của báo chí Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX, nhất là những năm 40. Đề tài của luận án đi vào Tìm hiểu văn trên Tri tân tạp chí, thiết nghĩ là một hướng nghiên cứu khả thi, đặt ra nhiều vấn đề gợi mở và có ý nghĩa khoa học. Trong sự phát triển phong phú, đa sắc của đời sống báo chí nửa đầu thế kỷ XX, Tri tân là một trong số những tạp chí điển hình và có sắc thái riêng. Là một tạp chí văn hóa, sinh tồn trong thời điểm lịch sử gay cấn, bối cảnh chính trị phức tạp, đời sống văn hóa đầy thử thách nhưng Tri tân vẫn được coi là một tạp chí “chất lượng” và “trí tuệ”.

Bởi tôn chỉ mục đích mà Tri tân hướng tới là: “Ôn cũ biết mới. Nhằm cái đích ấy, Tri tân riêng đi vào con đường văn hóa với cặp kính khảo cứu”. Đồng thời với mục đích “ôn cố”, tạp chí cũng chủ trương “tri tân” mở mang tầm nhìn, “ngó rộng chân trời tri thức, mạnh bạo tiến bước trên đường chân lý” (Lời Phi lộ). Là loại tạp chí mang tính “bách khoa thư” (giống như kiểu tạp chí Nam phong), Tri tân đã tạo nên những ưu thế đặc biệt của loại hình báo chí tổng hợp.

Tìm trên tờ tuần báo này, có thể thấy đủ các thể loại từ báo chí chuyên biệt (thời sự chính trị, khoa học kỹ thuật, thông tin văn hoá xã hội, quảng cáo…) đến văn học nghệ thuật (thơ ca, truyện ngắn, tiểu thuyết, ký, kịch…) rồi đến các lĩnh vực khác như lịch sử, địa lý, kinh tế, dân tộc học, tôn giáo… Trong đó, đáng chú ý nhất là mảng văn học được tạp chí dành một số lượng trang báo đáng kể để in ấn, giới thiệu đều đặn, cần mẫn trong suốt 5 năm tồn tại. Qua việc khảo sát 214 số tạp chí với gần 5000 trang báo và hơn 1400 văn bản văn học, kết quả mà chúng tôi thống kê bước đầu là: Có 388 bài khảo cứu về các lĩnh vực lịch sử, văn hóa, địa lí, tôn giáo, xã hội; 427 bài nghiên cứu, phê bình văn học, 39 bài khảo cứu văn học dài kỳ (trong đó có những bài dài gần 100 số tạp chí); 167 bài sưu tầm, dịch thuật văn học có giá trị. Đặc biệt tạp chí Tri tân còn đón nhận và đăng tải gần 500 sáng tác văn học mới với những thể loại làm nên đặc trưng chỉ có ở Tri tân: Ký khảo cứu, tiểu thuyết lịch sử, kịch thơ lịch sử… Một số lượng văn chương đáng kể và có sắc thái riêng biệt như vậy thiết nghĩ cần được nhìn nhận và đánh giá đích đáng để không những khẳng định vai trò, vị trí của tờ tạp chí này trong đời sống báo chí và văn học nửa đầu thế kỷ XX mà còn góp phần nhìn nhận đầy đủ hơn quá trình vận động của nền văn chương hiện đại trong tiến trình văn học dân tộc.