Luận án tiến sĩ so sánh kiểu truyện cô lọ lem của một số dân tộc miền nam trung

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ---****--- ĐƯỜNG TIỂU THI SO SÁNH KIỂU TRUYỆN CÔ LỌ LEM CỦA MỘT SỐ DÂN TỘC MIỀN NAM TRUNG QUỐC VỚI KIỂU TRUYỆN TẤM CÁM CỦA VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HỌC HÀ NỘI - 2008 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC MỞ ĐẦU: Trang 0. Lý do chọn đề tài …………………………………………………. Lịch sử vấn đề ……………………………………………………. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu …………………………………….

Mục đích của đề tài …………………………………………………37 0. Phương pháp nghiên cứu ………………………………………. Đóng góp của luận án ……………………………………………. Cấu trúc của luận án …………………………………………….39 NỘI DUNG: CHƢƠNG 1.

PHÁC HOẠ DIỆN MẠO TYPE TRUYỆN CÔ LỌ LEM Ở MIỀN NAM TRUNG QUỐC VÀ Ở VIỆT NAM …. Những lý luận cở sở về type truyện ……………………………. Khảo sát kết cấu và nội dung của type truyện Cô Lọ Lem ở miền Nam Trung Quốc …………………………………………………. Khảo sát kết cấu và nội dung của type truyện Tấm Cám Việt Nam ………………………………………………………….………61 Tiểu kết chƣơng 1 ………………………………………………………….

NHỮNG MOTIF CHÍNH TƢƠNG ĐỒNG TRONG TYPE TRUYỆN CÔ LỌ LEM Ở MIỀN NAM TRUNG QUỐC VÀ Ở VIỆT NAM ………………………………………. Sự bạc đãi và trợ giúp ………….1 Motif “đứa trẻ mồ côi bị đối xử bất công” …………………. Xung đột giữa då ghẻ con chồng …………………………………79 2. Lý giải dân tộc học về motif “đứa trẻ mồ côi bị đối xử bất công”.

Motif “Ngƣời trợ giúp thần kỳ” ………. Thay đổi thân phận bằng cuộc hôn nhân” ……………………….88 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Motif “cô gái nghâo lấy chồng hoàng tử”…………………………. Motif “chiếc giày xe duyän”……… ……….Giày và nhân duyän nam nữ …………………………….

Đôi giày chỉ duy nhất một ngƣời đi vừa……………………. Quy luật phát triển trong nội bộ câu chuyện ……………………. Bị giết hại và liên tục biến hình ………. Motif “liän tục biến hånh” …………………………………….

Sự biến hånh và văn hoá chim ……………………. Sự biến hånh và văn hoá cây ……………………………. Hai dạng của type truyện Cô Lọ Lem ………………………. Đoàn tụ và trừng phạt …….

Motif “ngƣời tốt đƣợc ban thƣởng, ngƣời xấu bị trừng phạt” …. Kết thúc có hậu…………………………………………………….123 Tiểu kết chƣơng 2. SỰ KHÁC BIỆT TRONG TYPE TRUYỆN CÔ LỌ LEM Ở MIỀN NAM TRUNG QUỐC VÀ Ở VIỆT NAM ………………. Những khác biệt do ảnh hưởng của tôn giáo tín ngưỡng …….

Khác biệt về thân phận của ngƣời trợ giúp thần kỳ ……………. Hånh tƣợng “trâu” trong bản kể các dân tộc miền Nam Trung Quố131 3. Yếu tố vu thuật đƣợc thể hiện trong bản kể miền Nam Trung Quốc. Biểu tƣợng “hoa”, “tre”, “trứng” đƣợc thể hiện trong các bản kể …138 3.

Chi tiết truyện “ba thế giới” trong bản kể ngƣời Pu Péo …………. Những khác biệt do ảnh hưởng của phong tục tập quán ……. Chi tiết “bộ tóc dài” trong một số bản kể……………. Phong tục cƣới đa dạng đƣợc thể hiện trong bản kể truyện ……….

Tục cƣới chị em ………………………………………………. Tục cƣớp vợ ………………………………………………….149 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Tånh tiết “kết duyän trong lễ lội” của một số bản kể……………. Tånh tiết “kết duyän khi đi xem hý khúc” trong một số bản kể truyện của miền Nam Trung Quốc.

Tånh tiết “phân biệt vợ giả vợ thật qua Thần phán” trong một số bản kể truyện của miền Nam Trung Quốc. Yếu tố “trầu” trong các bản kể Việt Nam………………………. Những khác biệt do ảnh hưởng của văn học viết…………. Hånh tƣợng ngƣời con gái bạo dạn và ngƣời trợ giúp thần kỳ trong một số bản kể ……………………………………….

Văn bản thần tæch Ỷ Lan - hiện tƣợng lịch sử hoá cổ tæch Tấm Cám của ngƣời Việt………………………………………………. Những khá c biệt do ảnh hưởng của đời sống xã hội đương thời…163 3.Sự phản ánh tånh cảm “chuộng nho sĩ” trong một số bản kể của miền Nam Trung Quốc…………………………………………. Sự phản ánh các mối quan hệ xã hội trong bản kể…………. Những khác biệt do ảnh hưỏng của lịch sử xã hội cổ xưa……….

Cái chết của mẹ con då ghẻ…………………. “Báu vật” - một chi tiết độc đáo trong truyện Nàng Diệp Hạn…….178 Tiểu kết chƣơng 3.……183 KẾT LUẬN ………………………………………………………………185 TÀI LIỆU THAM KHẢO ……………………………………………….190 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ………………………………………………………. Truyện Đạt Giá ………………………………………………………213 2. Muội sẹo và muội xinh (dân tộc Hán)…………………………………222 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

A Y Sở và A Yi Cẩu (dân tộc Di)……………………………………. Ba chị em (dân tộc Mông)………………………………………………241 6. Hai chị em (dân tộc Va) ………………………………………. Chị Tấm và em Cám (dân tộc Kinh)…………………………………269 10.

Cây hoa thần kỳ (dân tộc Đơ-ăng)……………………………………. Con cá vàng (lại có tän là “Cây đàn hƣơng”, dân tộc Thái)………284 Bản photo truyện Nàng Diệp Hạn (nguyän văn tiếng Trung Quốc)………291 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỞ ĐẦU 0. Lý do chọn đề tài Truyện kể dân gian là một bộ phận quan trọng cấu thành nền văn hoá của mỗi dân tộc, so sánh truyện kể dân gian của các dân tộc khác nhau sẽ giúp chúng ta hiểu sâu sắc hơn về đặc điểm và giá trị của truyện dân gian cũng nhƣ quy luật sản sinh, diễn biến, lƣu truyền của nó trong bối cảnh văn hoá dân tộc nói riêng và văn hoá nhân loại nói chung. Ở Trung Quốc đã có không ít học giả bắt tay vào công việc nghiên cứu so sánh truyện kể dân gian Trung Quốc với truyện kể của các nƣớc phƣơng Tây và các nƣớc láng giềng nhƣ: Ấn Độ, Nhật Bản, Triều Tiên, Thái Lan v.v… Nhƣng cho đến nay, lĩnh vực nghiên cứu so sánh truyện kể dân gian giữa hai nƣớc Trung Quốc - Việt Nam vẫn là một vùng đất bị bỏ hoang.

Trong khi đó Trung Quốc, Việt Nam là hai nƣớc láng giềng sông liền sông núi liền núi, có nhiều nét tƣơng đồng về văn hoá và cội nguồn dân tộc, nếu đem so sánh truyện dân gian của hai nƣớc, chắc chắn chúng ta sẽ có thể khám phá ra nhiều điều lý thú. Trong kho tàng truyện kể dân gian, type truyện Cô Lọ Lem là một type truyện đƣợc phổ biến rộng rãi ở hai nƣớc Trung Quốc, Việt Nam nói riêng, và cả thế giới nói chung. Nhà folklore đƣơng đại ngƣời Mỹ Sthith Thomspon trong cuốn sách The Folklore (bản dịch tiếng Trung Quốc là: Phân loại học truyện dân gian thế giới) đã chỉ ra rằng: “Có lẽ trong kho tàng truyện dân 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com gian của nhân loại, nổi tiếng nhất là type truyện Cô Lọ Lem”[132, tr. Theo Sthith Thomspon, type truyện Cô Lọ Lem chỉ riêng ở Châu Âu đã tìm thấy hơn 500 dị bản, và cũng có tìm thấy ở những nƣớc châu Á nhƣ Trung Quốc, Ấn Độ, các nƣớc Đông Nam Á, thậm chí ở những nƣớc Châu Phi và Châu Mỹ.

Ở Trung Quốc, ngoài Nàng Diệp Hạn trong cuốn “Dậu Dương tạp trở” của ông Đoàn Thành Thức đời Đƣờng đƣợc công nhận là văn bản ghi chép sớm nhất về type truyện Cô Lọ Lem, theo học giả Trung Quốc Lƣu Hiểu Xuân: “Hiện chúng tôi đã nắm được 72 dị bản của 21 dân tộc Trung Hoa”[118, tr. Ở Việt Nam, type truyện Tấm Cám cũng đã đƣợc tìm thấy ở nhiều dân tộc và là một trong những truyện cổ phổ biến nhất và đƣợc ƣa thích nhất, theo học giả Việt Nam Nguyễn Tấn Đắc thống kế, hiện đã sƣu tầm đƣợc 38 dị bản truyện Tấm Cám ở Việt Nam. Truyện Tấm Cám Việt Nam nằm trong type truyện Cô Lọ Lem (Cô Tro Bếp), Chu Xuân Diän trong bài Về cái chết của mẹ con người då ghẻ trong truyện Tấm Cám cho rằng: “Truyện Tấm Cám nằm trong một kiểu truyện thuộc loại phổ biến nhất thế giới. Cô Tấm trong truyện của nhiều nước phương Tây cè tän là Cô Tro Bếp, vå vậy kiểu truyện này cè tän là kiểu truyện Cô Tro Bếp”[10, tr.

Tác phẩm văn học dân gian là những tác phẩm truyền miệng, chỉ có những tác phẩm có hình thức đẹp, phản ánh tâm lý và nội hàm văn hoá chung của loài ngƣời mới có thể phổ biến rộng rãi, đƣợc nhân dân truyền tụng. Type truyện Cô Lọ Lem là type truyện đƣợc phổ biến rộng rãi, số lƣợng dị bản nhiều, nội dung phong phú, kết cấu chặt chẽ và là type truyện rất đỗi quen thuộc của nhân dân hai nƣớc Trung Quốc Việt Nam. Trên đây là những lý do khiến chúng tôi quyết định chọn đề tài nghiên cứu này.2 Lịch sử vấn đề 0.1 Tình hình nghiên cứu truyện kể dân gian ở Trung Quốc 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Truyện kể dân gian Trung Quốc có bề dày lịch sử lâu dài, khoảng 2.500 năm trƣớc vào thời Chiến Quốc, những ghi chép về “chuyện đầu đƣờng xó chợ” có thể coi là văn bản ghi chép truyện kể sớm nhất. Trong những sách cổ nhƣ Sơn hải kinh 山海经, Liệt dị truyện 列异传, Sưu thần ký 搜神记 , Quảng dị ký 广异记, Dậu Dương tạp trở 酉阳杂俎, Di kiên chí 夷坚志, Nhĩ đàm 耳 谈 của các triều đại đã ghi chép vô số truyện dân gian.

Nhƣng phải đến những năm đầu của thế kỷ 20, chúng mới đƣợc ghi chép và nghiên cứu dựa trên cơ sở khoa học nhân văn. Thời kỳ trƣớc năm 1949 Dƣới sự ảnh hƣởng của phong trào “Ngũ Tứ”, năm 1920 Hội nghiên cứu ca dao của Trƣờng Đại học Bắc Kinh thành lập, năm 1922 Trƣờng bắt đầu phát hành tuần san Ca dao 歌谣, năm 1927 Trƣờng Đại học Trung Sơn phát hành tuần san Dân tục 民俗, những sự kiện đó đã đánh dấu bƣớc khởi đầu và phát triển của sự nghiệp nghiän cứu văn học dân gian Trung Quốc. Vào những năm 30, công việc sƣu tầm và xuất bản truyện dân gian đi vào đỉnh cao, trong đó Tập hợp truyện dân gian 民间故事集 do Thƣ cục Bắc Tân xuất bản là đáng chú ý hơn cả. Bộ sách đƣợc chia làm ba nhóm: truyện cười dân gian 民间趣事, đồng thoại dân gian 民间童话(cổ tích thần kỳ), truyền thuyết 民间 传说, có gần 40 quyển, mỗi quyển có 20- 40 truyện.

Với tổng số hơn nghìn truyện, có thể coi là một bộ tổng tập truyện dân gian đồ sộ của thời kỳ cận đại của Trung Quốc. Vào giai đoạn này, trong lĩnh vực nghiên cứu truyện kể có năm tên tuổi đáng chú ý nhất, đó là các nhà nghiän cứu Mao Thuẫn 茅盾, Chu Tác Nhân 周作人, Triệu Cảnh Thâm 赵景深, Chung Kính Văn 钟敬文, Cố Hiệt Cƣơng 顾颉刚. Mao Thuẫn đã có công lớn trong việc dịch và giới thiệu tác phẩm học thuật của phƣơng Tây và ông đã vận dụng những lý luận của Phƣơng Tây vào 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com công việc nghiên cứu. Chuyên luận của ông về thể loại thần thoại có: Nghiên cứu thần thoại Trung Quốc ABC 中国神话研究 ABC(1929), Tạp luận thần thoại 神话杂论 (1929), Thần thoại Bắc Âu ABC 北欧神话 ABC(1930).

Trong đó, Nghiên cứu thần thoại Trung Quốc ABC đƣợc đánh giá cao nhất, đây là chuyên luận đầu tiên nghiên cứu thần thoại bằng phƣơng pháp khoa học phƣơng Tây (phƣơng pháp Nhân loại học 人类学方法) ở Trung Quốc.