Luận án TS. Nguyễn Trung Nhân: Tác động CNTT đến năng lực cạnh tranh DN Cần Thơ

TRƢỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA KINH TẾ NGUYỄN TRUNG NHÂN NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN ĐẾN CÁC YẾU TỐ CẤU THÀNH NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP TẠI THÀNH PHỐ CẦN THƠ LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGÀNH QUẢN TRỊ KINH DOANH MÃ NGÀNH: 62.02 Cần Thơ - 2019 i TRƢỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA KINH TẾ NGUYỄN TRUNG NHÂN MÃ SỐ NCS: P1314002 NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN ĐẾN CÁC YẾU TỐ CẤU THÀNH NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP TẠI THÀNH PHỐ CẦN THƠ LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGÀNH QUẢN TRỊ KINH DOANH MÃ NGÀNH: 62.02 HƢỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. LƢU THANH ĐỨC HẢI Cần Thơ - 2019 ii LỜI CẢM TẠ Trong quá trình thực hiện đề tài “Nghiên cứu tác động của CNTT đến các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh của các DN tại thành phố Cần Thơ”, tôi đã nhận được rất nhiều sự quan tâm, giúp đỡ, tạo điều kiện của tập thể Ban Giám hiệu, Ban lãnh đạo Khoa Kinh tế, Khoa sau Đại học, quý Thầy giáo, Cô giáo, Cán bộ các phòng, ban chức năng của Trường Đại học Cần Thơ; tôi cũng nhận được sự quan tâm của lãnh đạo thành phố Cần Thơ, nhận được sự hỗ trợ chuyên môn và cung cấp dữ liệu của Cục Thống kê, Cục Thuế, VCCI, các Sở, Ngành của thành phố Cần Thơ. Tôi đặc biệt trân trọng và xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS. Lƣu Thanh Đức Hải - người đã trực tiếp hướng dẫn và tạo điều kiện thuận lợi nhất để tôi hoàn thành luận án này.

Tôi xin chân thành cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp của tôi tại Sở Thông tin và Truyền thông Cần Thơ, Quận ủy Thốt Nốt, Quận ủy Ninh Kiều, Ban Dân vận Thành ủy Cần Thơ là những nơi tôi công tác qua trong quá trình thực hiện luận án và gia đình đã động viên, khích lệ, tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành luận án này. Đồng thời, tôi xin bày rỏ lòng cảm ơn đến các Chuyên gia, Ban lãnh đạo các DN trên địa bàn thành phố Cần Thơ đã hỗ trợ, cung cấp thông tin để tôi có thể hoàn thành luận án. Cần Thơ, ngày …. năm 2019 Nghiên cứu sinh Nguyễn Trung Nhân iii TÓM TẮT Mục tiêu của nghiên cứu là xác định mức độ tác động của công nghệ thông tin (CNTT) đến các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh (NLCT) của DN.

Thông qua số liệu điều tra 350 DN trên địa bàn thành phố Cần Thơ; đối tượng trả lời phiếu điều tra thuộc các vị trí Ban Giám Đốc, Kế toán trưởng, Lãnh đạo các phòng ban, đây là các đối tượng đều am hiểu về hoạt động sản xuất kinh doanh (SXKD) của DN và chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động SXKD của DN. Ngoài ra, phương pháp phân tích hệ số Cronbach‟s Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA), phân tích nhân tố khẳng định (CFA) và mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM) được sử dụng trong nghiên cứu. Kết quả cho thấy tác động CNTT đến 06 yếu tố cấu thành NLCT của DN, đó là Năng lực định hướng thị trường, Năng lực huy động vốn, Năng lực marketing, Năng lực tổ chức quản lý, Năng lực huy động nguồn lực, Năng lực quan hệ xã hội. Qua các phân tích, đo lường bằng các công cụ nêu trên tác giả đưa ra các kết luận và hàm ý quản trị nhằm khẳng định các giả thuyết và đề xuất các hàm ý quản trị nhằm đẩy mạnh ứng dụng CNTT nâng cao NLCT của DN tại TPCT.

iv ABSTRACT The objective of this study is to determine the impact of information technology on the composition of the enterprise competitiveness. Through survey data of 350 enterprises in Can Tho city; respondents in the following positions: Board of Directors; Chief accountant; Leaders of departments; They are knowledgeable about the production and business activities of enterprises and are responsible for the results of production and business activities of enterprises. In addition, the Cronbach‟s Alpha Coefficient, the Exploratory Factor Analysis (EFA), the Confirmatory Factor Analysis (CFA) and the Structural Equation Modeling (SEM) were used in the study. The results show that the impact of information technology on the 6 factors that make up the competitiveness of enterprises is: Marketoriented capability, Capital mobilization capacity, Marketing capacity, Organizational capacitymanagement, Capacity to mobilizeresources, Capacity for social relations.Through the analysis and measurement by the aforementioned tools, the author draws conclusions and implications to confirm hypotheses and propose administrative implications to promote the application of information technology to improve the competitiveness of businesses in Can Tho city.

v LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của PGS. Lưu Thanh Đức Hải. Các số liệu trong luận án là trung thực, những kết quả trong luận án chưa được công bố trong các công trình khác. Tác giả luận án Nguyễn Trung Nhân vi MỤC LỤC CHƢƠNG 1:GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU.1 ĐẶT VẤN ĐỀ VÀ SỰ CẦN THIẾT .2 Sự cần thiết của nghiên cứu .3 Tính mới của luận án .2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU .1 Mục tiêu chung .2 Mục tiêu cụ thể .3 CÂU HỎI NGHIÊN CỨU .4 ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU .1 Đối tượng nghiên cứu .2 Phạm vi nghiên cứu .1 Phạm vi không gian .2 Phạm vi thời gian .3 Phạm vi nội dung .5 Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA LUẬN ÁN .1 Ý nghĩa khoa học .2 Ý nghĩa thực tiễn .6 KẾT CẤU CỦA LUẬN ÁN.

8 CHƢƠNG 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU .1 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ KHUNG KIẾN TRÚC CNTT .2 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ NLCT .3 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ CÁC YẾU TỐ CẤU THÀNH NLCT .4 CÁC NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CNTT ĐẾN YẾU TỐ CẤU THÀNH NLCT CỦA DN .5 ĐÁNH GIÁ TỔNG QUAN TÀI LIỆU NHÂN TỐ CNTT TÁC ĐỘNG CÁC YẾU TỐ NLCT CỦA DN .1 Về khung lý thuyết nền cho nghiên cứu: .2 Về khung lý thuyết đánh giá tác động CNTT đến các yếu tố cấu thành NLCT của DN:. 52 CHƢƠNG 3: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Cơ sở lý thuyết về CNTT, các nhân tố liên quan CNTT trong DN .1 Cơ sở lý thuyết về thông tin .2 Cơ sở lý thuyết về Công nghệ thông tin .3 Cơ sở lý thuyết về các nhân tố CNTT trong DN .2 Cơ sở lý thuyết về ứng dụng CNTT trong DN .3 Cơ sở lý thuyết về cạnh tranh và NLCT của DN .1 Cơ sở lý thuyết về cạnh tranh .2 Về khả năng cạnh tranh .3 Về lợi thế cạnh tranh .4 Cơ sở lý thuyết về NLCT của DN.4 Cơ sở lý thuyết về các yếu tố cấu thành NLCT của DN .1 Mô hình “5 áp lực cạnh tranh” của M.2 Mô hình phân tích SWOT .3 Mô hình phân tích PESTEL .4 Lý thuyết về CNTT tác động đến NLCT của DN .2 PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Phương pháp thu thập số liệu .1 Số liệu thứ cấp. Số liệu sơ cấp .2 Phương pháp phân tích số liệu .1 Nghiên cứu định tính sơ bộ .2 Nghiên cứu định lượng sơ bộ .3 Phương pháp nghiên cứu định tính chính thức .4 Nghiên cứu định lượng chính thức .3 Quy trình nghiên cứu định lượng .4 Các giả thuyết nghiên cứu cần kiểm định .5 Mô hình nghiên cứu đề xuất.6 Thang đo và các giả thuyết nghiên cứu. 120 CHƢƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN .1 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH .1 Những chính sách và quá trình ứng dụng CNTT ở Việt Nam .2 Đánh giá về thực trạng DN tại TPCT .1 Số lượng và quy mô DN .2 Ngành nghề của DN .3 Kết quả hoạt động kinh doanh của DN tại TPCT .3 Các chỉ số đánh giá liên quan ứng dụng CNTT trong các DN tại TPCT.

Đánh giá xếp hạng chỉ số EBI của TPCT .2 Chỉ số NLCT cấp tỉnh (PCI - Provincial Competitiveness Index) .3 Chỉ số sẵn sàng cho phát triển và ứng dụng CNTT-TT (VietNam ICT Index) .4 Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII- Global Innovation Index) .4 Đánh giá thực trạng việc ứng dụng CNTT trong DN tại TPCT. 147 Cũng theo Cục Thống kê thành phố Cần Thơ, mục đích sử dụng Internet của các DN như sau: .5 Tình hình ứng dụng CNTT trong hoạt động của các DN được khảo sát. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐỊNH LƢỢNG .1 Kết quả nghiên cứu định lượng sơ bộ.1 Thống kê mô tả quan sát nghiên cứu .2 Kiểm định thang đo qua hệ số Cronbach’s Alpha .3 Kiểm định mối quan hệ các biến số trong mô hình bằng phân tích nhân tố khám phá EFA .2 Kết quả nghiên cứu định lượng chính thức.1 Thống kê mô tả quan sát nghiên cứu .2 Kiểm định thang đo qua hệ số Cronbach’s Alpha .3 Kiểm định mối quan hệ các biến số trong mô hình bằng phân tích nhân tố khám phá EFA .4 Kiểm định SEM về sự tác động của CNTT đến các yếu tố cấu thành NLCT của DN .5 Kiểm định ước lượng mô hình bằng Bootstrap .6 Kết luận về các giả thuyết nghiên cứu. 180 CHƢƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý QUẢN TRỊ.2 HÀM Ý QUẢN TRỊ .1 Nâng cao năng lực định hướng thị trường .2 Nâng cao năng lực huy động vốn .3 Nâng cao năng lực marketing .4 Nâng cao năng lực tổ chức quản lý .5 Nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ .6 Nâng cao năng lực huy động nguồn lực .7 Nâng cao năng lực Quan hệ xã hội .3 KIẾN NGHỊ ĐỐI VỚI CÁC CƠ QUAN NHÀ NƢỚC .4 HẠN CHẾ VÀ CÁC HƢỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO .1 Hạn chế của luận án .2 Hướng nghiên cứu tiếp theo.

192 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ. 194 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 195 x DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU TT Tên bảng Trang 2.1 Khung kiến trúc cơ bản của Zachman 10 Tóm tắt một số lý thuyết về Khung kiến trúc hoặc Mô hình CNTT 2.2 23 trong DN Tổng hợp các nhân tố liên quan trong khung kiến trúc, mô hình 2.3 26 CNTT trong DN 2.4 Các công trình nghiên cứu về NLCT trong nước 29 2.5 Các nghiên cứu về các yếu tố cấu thành NLCT của DN 42 2.6 Tổng hợp các yếu tố NLCT chịu tác động của CNTT 51 2.7 Tổng hợp kế thừa các nghiên cứu tổng quan 53 3.1 Bảng phân phối cỡ cấu mẫu theo nhóm ngành 92 3.2 Tóm tắt các giả thuyết về cạnh tranh 118 3.3 Tóm tắt các nhân tố CNTT 118 Mã hóa các biến quan sát tác động đến các yếu tố cấu NLCT của 3.1 Số lượng DN vốn và lao động của DN TPCT 132 4.2 Số DN theo quy mô lao động phân theo ngành kinh tế năm 2018 133 4.3 Số DN theo quy mô vốn và loại hình DN năm 2018 134 4.4 Kết quả hoạt động của các DN qua các năm 2014 - 2018 136 4.