Yếu tố ảnh hưởng chấp nhận mô hình Thẻ điểm cân bằng trong quản trị chiến lược DNVN

BỘ GIÁO DỤC VÀ ðÀO TẠO TRƯỜNG ðẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN ------------------------------------ TRẦN QUỐC VIỆT CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ðẾN MỨC ðỘ CHẤP NHẬN MÔ HÌNH THẺ ðIỂM CÂN BẰNG TRONG QUẢN TRỊ CHIẾN LƯỢC TẠI CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH DOANH VÀ QUẢN LÝ Hà Nội, năm 2012 BỘ GIÁO DỤC VÀ ðÀO TẠO TRƯỜNG ðẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN ------------------------------------ TRẦN QUỐC VIỆT CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ðẾN MỨC ðỘ CHẤP NHẬN MÔ HÌNH THẺ ðIỂM CÂN BẰNG TRONG QUẢN TRỊ CHIẾN LƯỢC TẠI CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH DOANH VÀ QUẢN LÝ Người hướng dẫn: GS.TS PHẠM QUANG TRUNG Hà Nội, năm 2012 LỜI CAM ðOAN Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng cá nhân tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án này là trung thực và chưa từng ñược công bố trong bất cứ công trình nghiên cứu nào khác. Tác giả Trần Quốc Việt LỜI CẢM ƠN Tác giả luận án xin trân trọng cảm ơn tập thể lãnh ñạo và các thầy, cô giáo Trường ðại học Kinh tế Quốc dân, Khoa Quản trị Kinh doanh, Viện Sau ñại học của nhà trường. ðặc biệt xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất tới GS.

Phạm Quang Trung ñã tận tình hướng dẫn và giúp ñỡ tác giả hoàn thành luận án. Tác giả xin trân trọng cảm ơn lãnh ñạo công ty cổ phần Gami, công ty Kinh ðô Miền Bắc ñã cho phép tác giả ñến tìm hiểu và nghiên cứu thực tế tại doanh nghiệp. Xin trân trọng cảm ơn Lãnh ñạo Viện Nghiên cứu Châu Á Thái Bình Dương, Viện Quản trị Kinh doanh, Tạp chí Kinh tế và Phát triển Trường ðại học Kinh tế Quốc dân, Viện Marketing và Quản trị Việt Nam (VMI), Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) ñã giúp ñỡ tác giả trong ñịnh hướng nghiên cứu cũng như tạo ñiều kiện cho tác giả thu thập các dữ liệu. Xin cám ơn hơn 250 doanh nghiệp Việt Nam ñã tham gia trả lời bản câu hỏi của tác giả qua thư và cung cấp các tài liệu, thông tin bổ ích ñể tác giả hoàn thành Luận án.

Tác giả xin cảm ơn bạn bè, ñồng nghiệp và những người thân trong gia ñình ñã luôn ủng hộ, tạo ñiều kiện, chia sẻ khó khăn trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Xin trân trọng cảm ơn. Tác giả Trần Quốc Việt MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG BIỂU DANH MỤC HÌNH VẼ PHẦN MỞ ðẦU. Sự cần thiết của nghiên cứu.

Mục ñích nghiên cứu của luận án. ðối tượng và phạm vi nghiên cứu. Những ñóng góp mới của luận án. Bố cục của luận án.5 CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ THẺ ðIỂM CÂN BẰNG.

Khái quát về thẻ ñiểm cân bằng. Quá trình phát triển của lý thuyết về thẻ ñiểm cân bằng. Những nghiên cứu ứng dụng thẻ ñiểm cân bằng trong quản trị chiến lược tại các doanh nghiệp nước ngoài. Các nghiên cứu về thẻ ñiểm cân bằng tại Việt Nam .28 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU.

Những nghiên cứu trước ñây về tác ñộng của các yếu tố ảnh hưởng ñến mức ñộ chấp nhận cũng như hiệu quả của việc ứng dụng BSC trong triển khai chiến lược tại các doanh nghiệp. Phát triển mô hình nghiên cứu từ lý thuyết .48 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Thiết kế nghiên cứu. Nghiên cứu ñịnh tính.

Các khái niệm nghiên cứu và thang ño. Nghiên cứu ñịnh lượng chính thức.75 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Thống kê mô tả mẫu. Kiểm ñịnh dạng phân phối của các thang ño.

Kiểm ñịnh giá trị của biến. ðánh giá ñộ tin cậy của thang ño. Kiểm ñịnh hệ số tương quan. Kiểm ñịnh giả thuyết.

Kiểm ñịnh ANOVA. Kết quả kiểm ñịnh giả thuyết .102 CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. Kết quả chính của nghiên cứu. Thảo luận về kết quả nghiên cứu.

Những ñóng góp về mặt lý luận. Những ñóng góp về mặt thực tiễn. Hàm ý ñề xuất cho các nhà quản trị. Một số kiến nghị chính sách vĩ mô nhằm khuyến khích ứng dụng mô hình thẻ ñiểm cân bằng vào các doanh nghiệp Việt Nam.

Hạn chế của nghiên cứu và các hướng nghiên cứu tiếp theo .124 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC Phụ lục 1: ðề cương nội dung phỏng vấn sâu về BSC tại doanh nghiệp Phụ lục 2: Bảng Balanced Scorecard của công ty Kinh ðô Miền Bắc 2010 Phụ lục 3: Danh sách lãnh ñạo và cán bộ các doanh nghiệp ñã tiến hành phỏng vấn sâu trong nghiên cứu ñịnh tính Phụ lục 4: Bảng câu hỏi nghiên cứu ñịnh lượng Phụ lục 5: Danh sách các doanh nghiệp tham gia trả lời bảng câu hỏi ñiều tra (*) DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BSC : Thẻ ñiểm cân bằng (Balanced Scorecard) DNVN : Doanh nghiệp Việt Nam KPI : Các chỉ số ñánh giá thành tích then chốt (Key Performance Indicators) TGð : Tổng Giám ðốc HðQT : Hội ñồng quản trị TP HCM : Thành phố Hồ Chí Minh VCCI : Phòng Thương mại & Công nghiệp Việt Nam VNR500 : Bảng xếp hạng 500 doanh nghiệp lớn nhất Việt Nam về doanh thu theo mô hình của Fortune 500 - ñược ñịnh kỳ công bố hàng năm bởi báo ñiện tử VietNamNet, dựa trên kết quả nghiên cứu và ñánh giá ñộc lập theo chuẩn mực quốc tế của Công ty Vietnam Report với sự tư vấn của các chuyên gia trong và ngoài nước ñặc biệt gồm có Giáo sư John Quelch, Phó hiệu trưởng Trường Kinh Doanh Harvard. DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1.1: Xếp hạng BSC trong các công cụ quản lý ñược sử dụng phổ biến nhất trên toàn thế giới .1: Các yếu tố ảnh hưởng ñến triển khai BSC .2: Tổng hợp các yếu tố tác ñộng ñến chấp nhận sự thay ñổi nói chung và chấp nhận, ứng dụng BSC nói riêng .3: Các giả thuyết nghiên cứu .1: Phương pháp nghiên cứu .2: Mức ñộ chập nhận của BSC trong quản trị chiến lược (1).3: Mức ñộ chập nhận của BSC trong quản trị chiến lược (2).4: Sự tham gia của quản lý cấp cao .5: Sự tập trung hóa.6: Quyền lực của bộ phận tài chính .8: Truyền thông nội bộ .9: Sự năng ñộng của sản phẩm – thị trường .10: ðối tượng khảo sát.11: Hệ số factor loading ñạt yêu cầu theo cỡ mẫu.1: Kết quả thu thập phiếu ñiều tra.2: Kết quả sàng lọc phiếu ñiều tra .3: Thống kê mẫu 1 .4: Thống kê mẫu 2 .5: Mô tả thống kê các thang ño.6 Tổng biến ñộng các thang ño (Total Variance Explained).7: KMO và Bartlett's Test các nhân tố BSC_MNC và BSC_MCN’ .8: Bảng Ma trận nhân tố xoay giữa mức ñộ chấp nhận BSC_MCN và BSC_MCN’.9: KMO và Bartlett's Test với biến: mức ñộ chấp nhận BSC_ MCN .10: Ma trận nhân tố xoay (Rotated Component Matrixa) với biến: mức ñộ chấp nhận BSC_ MCN .11: KMO và Bartlett's Test với biến mức ñộ chấp nhận BSC_ MCN’.12: Ma trận nhân tố xoay (Rotated Component Matrixa) với biến mức ñộ chấp nhận BSC_ MCN’.13: ðộ tin cậy của biến phụ thuộc: Mức ñộ chấp nhận BSC_MCN .14: ðộ tin cậy của biến: Sự tham gia của quản lý cấp cao_QLC .15: ðộ tin cậy của biến: Sự chuẩn hóa _SCH .16: ðộ tin cậy của biến: Truyền thông nội bộ_TTN .17: ðộ tin cậy của biến: Sự năng ñộng của sản phẩm – thị trường_NST .18: ðộ tin cậy của biến: Mức ñộ chấp nhận BSC_MCN’ .19: Ma trận hệ số tương quan (với biến phụ thuộc MCN) .20: Ma trận hệ số tương quan (với biến phụ thuộc MCN’).21: Các yếu tố ảnh hưởng ñến mức ñộ chấp nhận BSC_MCN .22: Các yếu tố ảnh hưởng ñến mức ñộ chấp nhận BSC_MCN’.23: Kiểm ñịnh Levene phương sai ñồng nhất.24: Kiểm ñịnh ANOVA phương sai trung bình giữa các nhóm.25: Kiểm ñịnh Levene phương sai ñồng nhất.26: Kiểm ñịnh ANOVA phương sai trung bình giữa các nhóm.27: Tóm tắt kiểm ñịnh giả thuyết.103 DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 0.1:Tình hình áp dụng mô hình BSC trong quản trị chiến lược tại các DNVN.1: Bốn khía cạnh của mô hình BSC .2: Mối quan hệ nhân quả giữa các khía cạnh của mô hình BSC.3: Bản ñồ chiến lược của mô hình BSC .4: Các bước triển khai BSC.1: ðường cong chấp nhận sự ñổi mới .2: Các rào cản thực hiện chiến lược .3: Mô hình nghiên cứu .1: Quy trình nghiên cứu .1: Phân theo loại hình doanh nghiệp .2: Phân theo quy mô lao ñộng.3: Phân theo cấp ñộ áp dụng BSC.4: ðịnh kỳ ñánh giá các chỉ số .5: Khó khăn, trở ngại lớn nhất khi ứng dụng BSC .1 1 PHẦN MỞ ðẦU 1. Sự cần thiết của nghiên cứu Trong xu thế hội nhập và cạnh tranh ñang diễn ra một cách nhanh chóng như hiện nay, nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp nói riêng và nền kinh tế nói chung là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng ñầu và hết sức cấp bách của Chính phủ Việt Nam. ðể thực hiện nhiệm vụ này, nhiều giải pháp ñã ñược ñưa ra và ñang gấp rút triển khai.

Trong ñó, việc khuyến khích, thúc ñẩy và tạo ñiều kiện cho các doanh nghiệp ñưa vào ứng dụng những mô hình và công cụ quản trị hiện ñại là một trong những hướng ưu tiên. Trong những năm gần ñây, với sự trợ giúp của Chính phủ cũng như các tổ chức quốc tế, nhiều mô hình, công cụ quản trị doanh nghiệp hiện ñại như: Hệ thống quản trị chất lượng ISO, quản trị theo mục tiêu (MBO); quản lý chất lượng toàn diện (TQM); quản lý chuỗi cung ứng (SCM),… ñã ñược ñưa vào áp dụng và thực tế ñã mang lại hiệu quả rất thiết thực cho các DNVN. Thẻ ñiểm cân bằng (Balanced Scorecard – BSC) là công cụ quản trị ñược giáo sư Robert S. Kaplan thuộc trường kinh doanh Harvard và David Norton - một nhà tư vấn nổi tiếng về quản trị doanh nghiệp cùng phối hợp ñề cập, phát triển vào những năm ñầu của thập niên 1990 và ñã thực sự tạo ra cơn ñịa chấn trong giới khoa học về quản trị.

BSC không chỉ là một hệ thống ño lường, ñánh giá mà còn giúp cho các doanh nghiệp triển khai ý ñồ chiến lược thành những mục tiêu và hành ñộng cụ thể, một hệ thống trao ñổi thông tin truyền thông dựa trên 4 khía cạnh: Tài chính, khách hàng, quy trình nội bộ và học hỏi, phát triển. Từ khi ñược chính thức giới thiệu (1992) ñến nay, theo thống kê cho thấy ñã có 40 quốc gia trên thế giới, một nửa trong số 1000 công ty trong danh sách Fortune 1000 và ñặc biệt là có ñến 65% doanh nghiệp tại Mỹ sử dụng phương pháp này [23]. ðiều này phần nào ñã chứng minh ñược tính hiệu quả của nó.