Luận án TS kế toán: Tổ chức kế toán quản trị doanh nghiệp cơ khí Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI ---------------------------- TÔ THỊ VÂN ANH TỔ CHỨC KẾ TOÁN QUẢN TRỊ TẠI CÁC DOANH NGHIỆP CƠ KHÍ VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI, NĂM 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI ---------------------------- TÔ THỊ VÂN ANH TỔ CHỨC KẾ TOÁN QUẢN TRỊ TẠI CÁC DOANH NGHIỆP CƠ KHÍ VIỆT NAM Chuyên ngành: Kế toán Mã số: 934.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: 1.TS Lê Thị Thanh Hải 2. Nguyễn Tuấn Duy HÀ NỘI, NĂM 2023 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi. Các số liệu trong luận án là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng. Kết quả nghiên cứu của luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào khác.

Hà Nội, ngày tháng năm 2023 Tác giả luận án Tô Thị Vân Anh ii LỜI CẢM ƠN Tác giả xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Quản lý Sau đại học, Khoa Kế toán – Kiểm toán trường Đại học Thương Mại đã giúp đỡ và tạo điều kiện trong suốt quá trình đào tạo, nghiên cứu và thực hiện luận án. Tác giả xin chân thành cảm ơn Ban lãnh đạo và các thành viên của các doanh nghiệp cơ khí Việt Nam, các chuyên gia của các trường Đại học, Học viện đã nhiệt tình giúp đỡ trong việc cung cấp số liệu, cho ý kiến đóng góp trong suốt quá trình điều tra, phỏng vấn phục vụ thực hiện luận án. Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới PGS.TS Lê Thị Thanh Hải và TS. Nguyễn Tuấn Duy đã tận tình giúp đỡ và có những ý kiến đóng góp quý báu trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thiện luận án.

Sau cùng, tác giả xin bày tỏ sự cảm ơn đến gia đình, các đồng nghiệp và bạn bè đã động viên, chia sẻ và tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả trong quá trình học tập và thực hiện luận án. Tác giả luận án Tô Thị Vân Anh iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT.

vi DANH MỤC BẢNG, BIỂU. vii DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ. viii PHẦN MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài.

Tổng quan tình hình nghiên cứu. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài.

Quy trình và phương pháp nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài nghiên cứu. Kết cấu của luận án. 28 CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỔ CHỨC KẾ TOÁN QUẢN TRỊ TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT .1 Lý luận cơ bản về kế toán quản trị trong doanh nghiệp .1 Khái niệm, bản chất của kế toán quản trị .2 Nhu cầu thông tin kế toán quản trị của nhà quản trị .2 Khái niệm, yêu cầu và nguyên tắc tổ chức kế toán quản trị trong doanh nghiệp.1 Khái niệm tổ chức kế toán quản trị .2 Yêu cầu của tổ chức kế toán quản trị trong doanh nghiệp .3 Nguyên tắc tổ chức kế toán quản trị trong doanh nghiệp .3 Nội dung tổ chức kế toán quản trị trong doanh nghiệp sản xuất .1 Tổ chức xây dựng định mức và lập dự toán sản xuất kinh doanh .2 Tổ chức thu thập và xử lý thông tin thực hiện .3 Tổ chức phân tích thông tin kế toán quản trị .4 Tổ chức cung cấp thông tin kế toán quản trị .5 Tổ chức nhân sự và phương tiện thực hiện kế toán quản trị .4 Các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức kế toán quản trị trong doanh nghiệp sản xuất .1 Các lý thuyết nền tảng .2 Mô hình nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức kế toán quản trị trong doanh nghiệp sản xuất.

62 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1. 67 CHƯƠNG 2: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG TỔ CHỨC KẾ TOÁN QUẢN TRỊ TẠI CÁC DOANH NGHIỆP CƠ KHÍ VIỆT NAM.1 Tổng quan về các doanh nghiệp cơ khí Việt Nam .1 Lịch sử hình thành và phát triển của ngành cơ khí Việt Nam .2 Đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp cơ khí Việt Nam .3 Đặc điểm tổ chức bộ máy quản lý tại các doanh nghiệp cơ khí Việt Nam .4 Đặc điểm tổ chức công tác kế toán tại các doanh nghiệp cơ khí Việt Nam .2 Nhu cầu thông tin kế toán quản trị của nhà quản trị tại các doanh nghiệp cơ khí Việt Nam .3 Kết quả nghiên cứu thực trạng tổ chức kế toán quản trị tại các doanh nghiệp cơ khí Việt Nam .1 Thực trạng tổ chức xây dựng định mức và lập dự toán sản xuất kinh doanh .2 Thực trạng tổ chức thu thập và xử lý thông tin thực hiện .3 Thực trạng tổ chức phân tích thông tin kế toán quản trị .4 Thực trạng tổ chức cung cấp thông tin kế toán quản trị .5 Thực trạng tổ chức nhân sự và phương tiện thực hiện kế toán quản trị .4 Kết quả nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức kế toán quản trị tại các doanh nghiệp cơ khí Việt Nam .1 Xác lập mô hình nghiên cứu .2 Kết quả phân tích dữ liệu .3 Bàn luận kết quả nghiên cứu .5 Đánh giá thực trạng tổ chức kế toán quản trị tại các doanh nghiệp cơ khí Việt Nam .1 Những kết quả đạt được .2 Những hạn chế .3 Nguyên nhân của những hạn chế. 128 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2. 130 CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN TỔ CHỨC KẾ TOÁN QUẢN TRỊ TẠI CÁC DOANH NGHIỆP CƠ KHÍ VIỆT NAM .1 Định hướng phát triển ngành cơ khí Việt Nam .2 Yêu cầu hoàn thiện tổ chức kế toán quản trị tại các doanh nghiệp cơ khí Việt Nam .3 Giải pháp hoàn thiện tổ chức kế toán quản trị tại các doanh nghiệp cơ khí Việt Nam .1 Hoàn thiện tổ chức xây dựng định mức và lập dự toán sản xuất kinh doanh 135 3.2 Hoàn thiện tổ chức thu thập và xử lý thông tin thực hiện .3 Hoàn thiện tổ chức phân tích thông tin kế toán quản trị .4 Hoàn thiện tổ chức cung cấp thông tin kế toán quản trị .5 Hoàn thiện tổ chức nhân sự và phương tiện thực hiện kế toán quản trị.4 Một số khuyến nghị đối với các doanh nghiệp cơ khí Việt Nam .5 Điều kiện thực hiện giải pháp .6 Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo .1 Những hạn chế của luận án .2 Hướng nghiên cứu tiếp theo.

158 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3. 159 KẾT LUẬN CHUNG. 160 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC vi DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Diễn giải BCTC Báo cáo tài chính CCDC Công cụ dụng cụ CMCN 4.0 Cách mạng công nghiệp 4.0 CPNCTT Chi phí nhân công trực tiếp CPNVLTT Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp CPBH Chi phí bán hàng CPQLDN Chi phí quản lý doanh nghiệp CPSX Chi phí sản xuất CPSXC Chi phí sản xuất chung CVP Chi phí – Khối lượng – Lợi nhuận (Cost – Volume – Profit) DN Doanh nghiệp DNCK Doanh nghiệp cơ khí DNCKVN Doanh nghiệp cơ khí Việt Nam DNSX Doanh nghiệp sản xuất ĐMCP Định mức chi phí KQKD Kết quả kinh doanh KTQT Kế toán quản trị KTTC Kế toán tài chính KTTN Kế toán trách nhiệm NCS Nghiên cứu sinh NCTT Nhân công trực tiếp NVL Nguyên vật liệu NVLTT Nguyên vật liệu trực tiếp PMKT Phần mềm kế toán SXC Sản xuất chung SXKD Sản xuất kinh doanh TSCĐ Tài sản cố định TTTN Trung tâm trách nhiệm vii DANH MỤC BẢNG, BIỂU Bảng 1.0: Tổng hợp các công trình nghiên cứu về tổ chức KTQT trong DN .1: Nhu cầu thông tin KTQT của nhà quản trị .1: Kết quả khảo sát nhu cầu thông tin KTQT .2: Các loại định mức chi phí được xây dựng trong các DNCKVN .3: Kết quả khảo sát các loại dự toán được lập tại các DN khảo sát .4: Thực trạng phân loại chi phí trong các DN khảo sát .5: Phương pháp xác định CPSX và GTSP tại các DNCKVN .6: Một số báo cáo KTQT tại các DN khảo sát.7: Mức độ đáp ứng nhu cầu thông tin của KTQT .8: Kết quả khảo sát trình độ nhân sự thực hiện KTQT .9: Tổng hợp đánh giá độ tin cậy của thang đo .10: Kết quả phân tích KMO và kiểm định thang đo Barlett’s của các biến độc lập .11: Kết quả phân tích KMO và kiểm định thang đo Barlett’s của biến phụ thuộc .12: Kết quả phân tích hồi quy tuyến tính bội .13: Phân tích phương sai ANOVA .14: Hệ số của mô hình hồi quy chính thức .1: Định mức CPSXC cho 1 sản phẩm .2: Dự toán KQKD linh hoạt.3: Danh mục tài khoản. 145 viii DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ Sơ đồ 1.0: Quy trình nghiên cứu của luận án .1: Quy trình tổ chức xây dựng ĐMCP .2: Hệ thống dự toán SXKD trong DN .3: Quy trình tổ chức phân tích thông tin KTQT .4: Mô hình lý thuyết các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức KTQT tại các DNSX.1: Quá trình sản xuất trong các DN cơ khí .2: Tổ chức sản xuất kinh doanh sản phẩm cơ khí theo đơn đặt hàng .3: Tổ chức sản xuất kinh doanh sản phẩm cơ khí đại trà.4: Bộ phận xây dựng định mức CPSX tại các DN khảo sát .5: Quy trình xây dựng định mức CPSX sản phẩm sản xuất hàng loạt .6: Các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức KTQT tại các DNCKVN .1: Quy trình xây dựng hệ thống dự toán tổng thể .2: Quy trình xác định thông tin KTQT cần thu thập .3: Mô hình tổ chức nhân sự thực hiện KTTC và KTQT kết hợp .1: Loại hình DN và quy mô vốn của các DN khảo sát .2: Kết quả khảo sát số lượng nhân sự KTQT.

107 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Xu thế hội nhập kinh tế ngày càng sâu rộng trên phạm vi toàn cầu đã mang lại cho các doanh nghiệp (DN) nhiều cơ hội để phát triển nhưng đồng thời cũng mang đến nhiều rủi ro, thách thức. Để tăng cường hiệu quả hoạt động kinh doanh trong bối cảnh đó, mọi bộ phận trong DN phải cải tiến, thay đổi cho phù hợp, trong đó kế toán quản trị (KTQT) được xem là một công cụ quản lý không thể thiếu vì tính hữu dụng rất cao đối với quản trị, điều hành DN cũng cần có những thay đổi cho phù hợp hơn. Do đó, KTQT trong DN cần được tổ chức khoa học, hợp lý hơn vì công việc tổ chức là yếu tố quyết định đến chất lượng và hiệu quả của công tác KTQT.

Tuy nhiên, đến nay tổ chức KTQT vẫn chưa được quan tâm đúng mức từ phía các bên liên quan.