Luận án: Tác động của Phát triển Bền vững Doanh nghiệp đến Chi phí Sử dụng Vốn tại DN Niêm yết VN

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI NGUYỄN THỊ LIÊN HƯƠNG NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG DOANH NGHIỆP ĐẾN CHI PHÍ SỬ DỤNG VỐN TẠI CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Hà Nội - 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI NGUYỄN THỊ LIÊN HƯƠNG NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG DOANH NGHIỆP ĐẾN CHI PHÍ SỬ DỤNG VỐN TẠI CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số: 934.01 Người hướng dẫn khoa học: 1. Prasad Padmanabhan Hà Nội - 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này là do tôi thực hiện và không vi phạm sự trung thực trong học thuật Hà Nội, ngày tháng 11 năm 2022 Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Liên Hương LỜI CẢM ƠN Tác giả xin gửi lời cảm ơn sâu sắc và chân thành tới Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. Vũ Mạnh Chiến và GS.

Prasad Padmanabhan đã tận tình hƣớng dẫn, giúp đỡ, khuyến khích và động viên tinh thần tác giả trong suốt quá trình thực hiện Luận án. Tác giả xin trân trọng cảm ơn thầy cô Trƣờng Đại học Thƣơng mại, đặc biệt là các thầy cô bộ môn Quản trị Tài chính, Khoa Tài chính Ngân hàng nơi tác giả công tác và sinh hoạt chuyên môn đã hỗ trợ, góp ý chỉnh sửa để Luận án đƣợc hoàn thiện hơn. Tác giả gửi lời cảm ơn tới Khoa Sau đại học, trƣờng Đại học Thƣơng mại đã tạo mọi điều kiện thuận lợi trong quá trình học tập và thực hiện các thủ tục để hoàn thành luận án. Cuối cùng, tác giả gửi lời cảm ơn sâu sắc tớ gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã luôn động viên, khích lệ và tạo mọi điều kiện trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án.

Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Liên Hương MỤC LỤC Trang LỜI CAM ĐOAN i LỜI CẢM ƠN ii MỤC LỤC iii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT vii DANH MỤC BẢNG viii DANH MỤC BIỂU ĐỒ x DANH MỤC HÌNH VẼ xi PHẦN MỞ ĐẦU 1 1. Tính cấp thiết của đề tài 1 2. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu của luận án 4 3. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu 5 4.

Phƣơng pháp nghiên cứu 5 5. Kết cấu luận án 6 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TÁC ĐỘNG CỦA PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG DOANH NGHIỆP ĐẾN CHI PHÍ SỬ DỤNG VỐN 7 1. Cơ sở lý thuyết về phát triển bền vững doanh nghiệp 7 1. Khái niệm về phát triển bền vững doanh nghiệp 7 1.

Thang đo phát triển bền vững doanh nghiệp 15 1. Các lý thuyết về phát triển bền vững doanh nghiệp 17 1. Cơ sở lý thuyết về chi phí sử dụng vốn 29 1. Chi phí sử dụng nợ 31 1.

Chi phí sử dụng vốn chủ sở hữu 32 1. Chi phí sử dụng vốn bình quân 33 1. Các yếu tố tác động đến chi phí sử dụng vốn của doanh nghiệp 34 1. Cơ sở lý thuyết về tác động của phát triển bền vững doanh nghiệp đến chi phí sử dụng vốn 34 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1 40 CHƢƠNG 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG DOANH NGHIỆP ĐẾN CHI PHÍ SỬ DỤNG VỐN 41 2.

Tổng quan nghiên cứu nƣớc ngoài 41 2. Tác động của phát triển bền vững doanh nghiệp đến chi phí sử dụng vốn chủ sở hữu 43 2. Tác động của phát triển bền vững doanh nghiệp đến chi phí sử dụng nợ 45 2. Các nghiên cứu thực nghiệm về phát triển bền vững doanh nghiệp và chi phí sử dụng vốn ở Việt Nam 52 2.

Khoảng trống nghiên cứu 55 2. Xây dựng giả thuyết nghiên cứu 56 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2 59 CHƢƠNG 3: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 60 3. Mẫu nghiên cứu 60 3. Mô hình nghiên cứu 61 3.

Biến và đo lƣờng biến 62 3. Biến phụ thuộc 62 3. Biến giải thích 64 3. Biến kiểm soát 69 3.

Phƣơng pháp hồi quy 73 3. Phƣơng pháp hồi quy dữ liệu bảng 73 3. Các bƣớc thực hiện 74 KẾT LUẬN CHƢƠNG 3 76 CHƢƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG ĐẾN CHI PHÍ SỬ DỤNG VỐN CỦA DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT VIỆT NAM 77 4. Kết quả nghiên cứu thực trạng phát triển bền vững doanh nghiệp các doanh nghiệp niêm yết Việt Nam 77 4.

Thực trạng phát triển bền vững doanh nghiệp theo từng nhóm chỉ tiêu 77 4. Thực trạng phát triển bền vững doanh nghiệp theo thời gian 87 4. Thực trạng phát triển bền vững doanh nghiệp theo theo ngành 89 4. Thực trạng phát triển bền vững theo thị trƣờng 90 4.

Đánh giá chung về thực trạng phát triển bền vững doanh nghiệp 91 4. Thực trạng chi phí sử dụng vốn doanh nghiệp niêm yết Việt Nam 92 4. Chi phí sử dụng vốn phân loại theo ngành 92 4. Chi phí sử dụng vốn theo thời gian 93 4.

Kết quả nghiên cứu định lƣợng tác động của phát triển bền vững doanh nghiệp đến chi phí sử dụng vốn của các doanh nghiệp niêm yết Việt Nam 94 4. Thống kê mô tả dữ liệu 94 4. Phân tích tƣơng quan 94 4. Phân tích hồi quy 96 4.

Kết luận và thảo luận kết quả nghiên cứu 105 KẾT LUẬN CHƢƠNG 4 109 CHƢƠNG 5: CÁC HÀM Ý VÀ KHUYẾN NGHỊ DỰA TRÊN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 110 5. Chiến lƣợc định hƣớng phát triển bền vững của Việt Nam 110 5. Hàm ý từ nghiên cứu 112 5. Hàm ý với quản trị tài chính doanh nghiệp 112 5.

Hàm ý với nhà đầu tƣ 113 5. Hàm ý với nhà tài trợ 115 5. Khuyến nghị chính sách 116 5. Xây dựng và triển khai các chƣơng trình nhằm nâng cao năng lực quản trị doanh nghiệp bền vững 117 5.

Xây dựng và triển khai Chƣơng trình quốc gia về hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp triển khai Mô hình Kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam 118 5. Xây dựng Đề án thúc đẩy Tín dụng xanh, hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp thực hiện phát triển bền vững 118 5. Xây dựng chiến lƣợc quốc gia về phát triển bền vững doanh nghiệp 120 5. Khuyến nghị đối với doanh nghiệp 120 5.

Tập trung tái cơ cấu, quản trị doanh nghiệp theo định hƣớng phát triển bền vững 121 5. Khuyến nghị về mô hình chiến lƣợc phát triển bền vững doanh nghiệp 122 5. Những đóng góp mới của luận án 127 5. Về mặt khoa học và lý luận 127 5.

Về mặt thực tiễn 128 5. Hạn chế của nghiên cứu 128 5. Hƣớng nghiên cứu trong tƣơng lai 129 KẾT LUẬN CHƢƠNG 5 130 KẾT LUẬN 131 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 132 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 134 PHỤ LỤC 154 DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT KÝ HIỆU ĐẦY ĐỦ CPSD Chi phí sử dụng DN Doanh nghiệp MTXH Môi trƣờng - Xã hội PTBV Phát triển bền vững PTBVDN Phát triển bền vững doanh nghiệp QTCT Quản trị công ty TNXHDN Trách nhiệm xã hội doanh nghiệp DANH MỤC BẢNG Trang Bảng 1.1: Các khía cạnh của PTBVDN 12 Bảng 1.2: Các tổ chức đo lƣờng phát triển bền vững DN 16 Bảng 1.3: Tổng hợp các lý thuyết đƣợc sử dụng trong nghiên cứu 38 Bảng 2.1: Tác động của PTBVDN đến CPSD vốn chủ sở hữu 45 Bảng 2.2: Tác động của PTBV đến CPSD Nợ 52 Bảng 3.1: Số lƣợng các doanh nghiệp khảo sát 60 Bảng 3.2: Giả thiết chiều tác động của các biến độc lập trong mô hình 61 Bảng 3.3: Các chỉ tiêu chấm điểm PTBVDN theo GRI tiêu chuẩn 65 Bảng 3.4: Đo lƣờng các biến của mô hình 72 Bảng 4.1: Các chỉ tiêu PTBV về kinh tế các doanh nghiệp niêm yết Việt Nam giai đoạn 2014-2020 77 Bảng 4.2: Nhóm chỉ tiêu PTBV về môi trƣờng các doanh nghiệp niêm yết Việt Nam giai đoạn 2014-2020 79 Bảng 4.3: Các chỉ tiêu PTBV về xã hội 83 Bảng 4.4: Thực trạng PTBV theo nhóm chỉ tiêu và theo thời gian 87 Bảng 4.5: Điểm PTBVDN theo ngành 90 Bảng 4.6: Trung bình các nhóm chỉ số theo thị trƣờng 91 Bảng 4.7: Đặc điểm chi phí sử dụng vốn các doanh nghiệp niêm yết Việt Nam theo ngành 92 Bảng 4.8: Chi phí sử dụng vốn các doanh nghiệp niêm yết Việt Nam theo năm 93 Bảng 4.9: Thống kê mô tả 94 Bảng 4.10: Ma trận tƣơng quan 95 Bảng 4.11: Kiểm định lựa chọn giữa mô hình hồi quy REM và OLS 96 Bảng 4.12: Kiểm định Hausman lựa chọn giữa mô hình REM và FEM 97 Bảng 4.13: Kết quả kiểm định VIF phát hiện đa cộng tuyến 97 Bảng 4.14: Kết quả kiểm định hiện tƣợng phƣơng sai phần dƣ thay đổi 98 Bảng 4.15: Kết quả kiểm định hiện tƣợng tƣơng quan theo thời gian 98 Bảng 4.16: Mô hình với biến phụ thuộc là CPSD vốn chủ sở hữu (COE) 99 Bảng 4.17: Mô hình với biến phụ thuộc là CPSD Nợ (COD) 100 Bảng 4.18: Mô hình với biến phụ thuộc là CPSD vốn bình quân (WACC) 101 Bảng 4.19: Kết quả hồi quy đã robust với biến phụ thuộc COE 102 Bảng 4.20: Kết quả hồi quy đã robust với biến phụ thuộc COD 103 Bảng 4.21: Kết quả hồi quy đã robust với biến phụ thuộc WACC 104 Bảng 4.22: Kết quả chiều tác động của các biến độc lập trong các mô hình 106 Bảng 4.23: So sánh giả thuyết nghiên cứu và kết quả hồi quy 108 Bảng 4.24: So sánh kết quả nghiên cứu với các nghiên cứu trƣớc 108 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Trang Biểu đồ 4.1: Các chỉ tiêu PTBV về kinh tế các doanh nghiệp niêm yết Việt Nam giai đoạn 2014-2020 78 Biểu đồ 4.2: Các chỉ tiêu môi trƣờng 82 Biểu đồ 4.3: Các chỉ tiêu PTBV xã hội 86 Biểu đồ 4.4: Xu hƣớng các nhóm chỉ tiêu theo thời gian 88 Biểu đồ 4.5: Điểm trung bình PTBV theo các nhóm ngành và tổng hợp 90 Biểu đồ 4. Điểm trung bình các nhóm chỉ số theo thị trƣờng 91 Biểu đồ 4.7: CPSD vốn các doanh nghiệp niêm yết theo thời gian 93 DANH MỤC HÌNH VẼ Trang Hình 1.1: Mô hình kim tự tháp của Carroll (1991) 8 Hình 1.2: Mô hình Trip Bottom Line của Elkington (1997) 8 Hình 1.3: Khung khái niệm phát triển bền vững theo Wilson 2003 9 Hình 1.4: Các bên liên quan theo Freeman (1984) 19 Hình 1.5: Phân loại các bên liên quan theo Agle và cộng sự (2008) 19 PHẦN MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Để theo đuổi mục tiêu phát triển bền vững (PTBV), các doanh nghiệp (DN) ngày càng thể hiện sự quan tâm đối với môi trƣờng và xã hội trong hoạt động kinh doanh cũng nhƣ trong mối quan hệ với các bên liên quan (van Marrewijk, 2013).