Luận án tiến sĩ: Quản trị rủi ro tài chính của doanh nghiệp thuộc Tập đoàn công nghiệp than khoáng sản Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC THƢƠNG MẠI --------------------- ĐÀM THỊ THANH HUYỀN QUẢN TRỊ RỦI RO TÀI CHÍNH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP THUỘC TẬP ĐOÀN CÔNG NGHIỆP THAN - KHOÁNG SẢN VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số: 934.01 Người hướng dẫn khoa học: 1.TS Nguyễn Thu Thủy 2.TS Phạm Thị Thanh Hòa Hà Nội - 2021 luan an ii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan bản luận án này là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các thông tin, tài liệu trình bày trong luận án là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng. Các kết quả nghiên cứu trong luận án chƣa từng đƣợc công bố trong bất cứ công trình khoa học nào. Hà Nội, ngày tháng năm 2021 Nghiên cứu sinh Đàm Thị Thanh Huyền luan an iii LỜI CẢM ƠN Nghiên cứu sinh xin bày tỏ sự biết ơn sâu sắc tới PGS,TS.

Nguyễn Thu Thủy và PGS,TS. Phạm Thị Thanh Hòa - Giáo viên hƣớng dẫn khoa học, đã nhiệt tình hƣớng dẫn để nghiên cứu sinh có thể hoàn thành luận án này. Nghiên cứu sinh trân trọng cảm ơn sự hỗ trợ nhiệt tình của các nhà quản lý doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam trong quá trình thu thập thông tin tài liệu, các chuyên gia tham gia phỏng vấn đã tạo điều kiện thuận lợi, cung cấp các thông tin quý báu, có giá trị thực tiễn giúp nghiên cứu sinh thực hiện luận án. Nghiên cứu sinh chân thành cảm ơn Ban giám hiệu Trƣờng Đại học Thƣơng mại, quý thầy, cô giáo Phòng quản lý Sau Đại học, các đồng nghiệp Khoa Tài chính - Ngân hàng, bộ môn Ngân hàng và thị trƣờng tài chính, bộ môn Quản trị tài chính đã tạo mọi điều kiện tốt nhất giúp nghiên cứu sinh hoàn thành luận án.

Cuối cùng, nghiên cứu sinh xin bày tỏ lời cảm ơn tới gia đình và bạn bè đã động viên, giúp đỡ nghiên cứu sinh trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án này. Nghiên cứu sinh Đàm Thị Thanh Huyền luan an iv MỤC LỤC Trang LỜI CAM ĐOAN. ii LỜI CẢM ƠN. iii MỤC LỤC.

iv DANH MỤC CÁC BẢNG. viii DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ. ix DANH MỤC CÁC HÌNH. x DANH MỤC CÁC PHỤ LỤC.

xi DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT. xiii PHẦN MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài luận án. Mục tiêu nghiên cứu.

Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp của luận án. Kết cấu luận án. 4 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án. Các công trình nghiên cứu về lý thuyết về rủi ro và rủi ro tài chính. Các công trình nghiên cứu về nhận diện rủi ro tài chính. Các công trình nghiên cứu về đo lƣờng rủi ro tài chính.

Các công trình nghiên cứu về kiểm soát rủi ro tài chính. Những giá trị khoa học và thực tiễn của các công trình nghiên cứu đã công bố và khoảng trống nghiên cứu. Những giá trị khoa học và thực tiễn. Khoảng trống nghiên cứu và hƣớng nghiên cứu của luận án.

Quy trình nghiên cứu và phƣơng pháp nghiên cứu luận án. Quy trình nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. 17 TÓM TẮT CHƢƠNG 1.

28 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÀI CHÍNH TRONG DOANH NGHIỆP. Rủi ro tài chính trong doanh nghiệp. Khái quát về rủi ro trong doanh nghiệp. Khái quát về rủi ro tài chính trong doanh nghiệp.

Tác động của rủi ro tài chính đối với doanh nghiệp. Quản trị rủi ro tài chính trong doanh nghiệp. Khái niệm và sự cần thiết quản trị rủi ro tài chính. Nội dung quản trị rủi ro tài chính của doanh nghiệp.

Mô hình quản trị rủi ro tài chính. Tiêu chí đánh giá quản trị rủi ro tài chính của doanh nghiệp. Yếu tố ảnh hƣởng đến quản trị rủi ro tài chính của doanh nghiệp. Các yếu tố bên trong doanh nghiệp.

Các yếu tố bên trong doanh nghiệp. Kinh nghiệm quản trị rủi ro tài chính của một số doanh nghiệp thuộc Tập đoàn kinh tế các nƣớc và bài học rút ra cho các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn kinh tế ở Việt Nam. Tập đoàn dầu khí Petronas - Malaysia. Tập đoàn NTT - Nhật Bản.

Tập đoàn kinh tế TELUS - Canada. Kinh nghiệm quản trị rủi ro tài chính của Tập đoàn kinh tế Mỹ. Bài học rút ra về việc quản trị rủi ro tài chính của các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn kinh tế Việt Nam. 68 TÓM TẮT CHƢƠNG 2.

70 CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÀI CHÍNH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP THUỘC TẬP ĐOÀN CÔNG NGHIỆP THAN - KHOÁNG SẢN VIỆT NAM. Quá trình hình thành và phát triển của các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam. Thông tin chung về các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam. Ngành nghề kinh doanh các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam.

Cơ cấu tổ chức hoạt động của các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam. Khái quát tình hình tài chính của các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam. Kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam giai đoạn 2013 - 2019. Tình hình biến động tài sản và nguồn vốn của các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam giai đoạn 2013 - 2019.

Hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản. 82 luan an vi 3. Thực trạng rủi ro tài chính của các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than Khoáng sản Việt Nam. Rủi ro thị trƣờng.

Rủi ro tín dụng thƣơng mại. Rủi ro đòn bẩy tài chính. Rủi ro thanh khoản. Kết quả kiểm định yếu tố ảnh hƣởng đến rủi ro tài chính của các doanh nghiệp thuộc các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn công nghiệp than khoáng sản Việt Nam.

Thực trạng quản trị rủi ro tài chính của các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than Khoáng sản Việt Nam. Căn cứ quản trị rủi ro tài chính của các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam. Mô hình quản trị rủi ro tài chính của các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam. Nội dung quản trị rủi ro tài chính của các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam.

Đánh giá chung về quản trị rủi ro tài chính của các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn công nghiệp than khoáng sản Việt Nam. Những kết quả đạt đƣợc. Những hạn chế và nguyên nhân. 121 TÓM TẮT CHƢƠNG 3.

126 CHƢƠNG 4: ĐỊNH HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƢỜNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÀI CHÍNH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP THUỘC TẬP ĐOÀN CÔNG NGHIỆP THAN - KHOÁNG SẢN VIỆT NAM .1 Định hƣớng phát triển và quan điểm tăng cƣờng quản trị rủi ro tài chính của các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam. Mục tiêu chiến lƣợc của các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn công nghiệp than khoáng sản Việt Nam. Định hƣớng phát triển của các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam đến năm 2025 tầm nhìn 2035. Quan điểm tăng cƣờng quản trị rủi ro tài chính của các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn công nghiệp than khoáng sản Việt Nam.

Giải pháp tăng cƣờng quản trị rủi ro tài chính các doanh nghiệp Tập đoàn công nghiệp than khoáng sản Việt Nam. Giải pháp về mô hình tổ chức hoạt động quản trị rủi ro tài chính. Giải pháp về quy trình quản trị rủi ro tài chính. Giải pháp nâng cao năng lực quản trị rủi ro tài chính.

148 luan an vii 4. Các kiến nghị đảm bảo thực hiện hiệu quả các giải pháp tăng cƣờng quản trị rủi ro tài chính của các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn công nghiệp than khoáng sản Việt Nam. Về phía nhà nƣớc. Về phía ngân hàng.

157 TÓM TẮT CHƢƠNG 4. 169 luan an viii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng Tên bảng Trang 1.1 Mô tả các biến trong mô hình 21 2.1 Nhận diện RRTC theo các hệ số tài chính căn bản 39 2.2 Định nghĩa các biến của mô hình 46 3.1 Tổng hợp đánh giá nguy cơ phá sản của các DN thuộc TKV giai đoạn 2013-2019 91 3.2 Kết quả phân tích thống kê mô tả biến nghiên cứu 95 3.3 Ma trận tƣơng quan giữa các biến 97 3.4 Phân tích đa cộng tuyến khi chƣa loại biến 98 3.5 Phân tích đa cộng tuyến sau khi loại bỏ biến 98 3.6 Kết quả hồi quy FEM và REM và sau khi khắc phục khuyết tật 98 3.7 Điểm trung bình và độ lệch chuẩn mức độ quan trọng và mức độ thực hiện của từng biến quan sát 105 3.8 Kết quả khảo sát những rủi ro tài chính doanh nghiệp đã gặp phải 106 3.9 Thống kê các DN thuộc TKV có hoạt động giao dịch ngoại tệ 107 3.10 Kết quả khảo sát về bộ phận nào chịu trách nhiệm quản trị RRTC trong DN 109 3.11 Tổng hợp khoảng cách các yếu tố cấu thành thực hiện QTRRTC 115 4.1 Xác suất xảy ra rủi ro 135 4.2 Các tình huống phòng ngừa của HĐ kỳ hạn, HĐ tƣơng lai 146 luan an ix DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ Tên biểu đồ Trang 3.1 Biến động tài sản và nguồn vốn của các DN thuộc TKV 78 3.2 Cơ cấu nguồn vốn của các DN thuộc TKV 80 3.3 Xu hƣớng cơ cấu nợ phải trả của các DN thuộc TKV giai đoạn 2013 – 2019 81 3.4 Xu hƣớng biến động BEP, ROS, ROA, ROE của các DN thuộc TKV giai đoạn 2013 - 2019 82 3.5 Chênh lệch tỷ giá hối đoái của các doanh nghiệp thuộc TKV giai đoạn 2013-2019 86 3.6 Tình hình biến động các khoản phải thu giai đoạn 2013 - 2019 87 3.7 Cơ cấu các khoản phải thu của các doanh nghiệp thuộc TKV giai đoạn 2013 – 2019 87 3.8 Tốc độ luân chuyển các khoản phải thu của các doanh nghiệp thuộc TKV giai đoạn 2013 - 2019 88 3.9 Xu hƣớng biến động khả năng thanh toán của các doanh nghiệp thuộc TKV giai đoạn 2013 - 2019 93 4.1 Tốc độ tăng trƣởng giá trị sản xuất công nghiệp ngành Khai thác và chế biến khoáng sản, ngành Than, ngành Điện Việt Nam đến năm 2030 127 4.