Luận án Tiến sĩ: Quản trị quan hệ đối tác 4.0 của Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam

Tổng quan về luận án

Luận án "Quản trị quan hệ đối tác trong thời đại 4.0 của Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam" giải quyết một trong những vấn đề cốt lõi nhất đối với các doanh nghiệp quy mô lớn trong kỷ nguyên số hóa: chuyển dịch từ mô hình quan hệ đối tác truyền thống, tuyến tính sang mô hình hệ sinh thái đa phương, dựa trên nền tảng công nghệ và dữ liệu. Nghiên cứu này mang tính tiên phong khi tích hợp các lý thuyết nền tảng về quản trị và công nghệ để xây dựng một khung phân tích PRM toàn diện, đặc biệt trong bối cảnh đặc thù của một doanh nghiệp nhà nước hoạt động trong ngành hạ tầng thiết yếu.

Research gap cụ thể mà luận án này giải quyết là sự thiếu vắng một mô hình tổng thể về Quản trị quan hệ đối tác (PRM) theo chuỗi quy trình hợp tác, cùng với sự thiếu vắng một khung đánh giá hiệu quả PRM đồng thời theo hai chiều quản trị và công nghệ trong thời đại 4.0. Nhiều nghiên cứu trước đây thường tập trung vào các lát cắt đơn lẻ như niềm tin, cam kết, cơ chế hợp đồng hay công nghệ hỗ trợ, dẫn đến tình trạng phân mảnh kiến thức và khó khăn trong việc áp dụng PRM như một chiến lược xuyên suốt (Zablah et al., 2004; Ledro et al., 2022). Đặc biệt, "các giải pháp quản trị quan hệ đối tác hiện tại chủ yếu được xây dựng để quản lý các đối tác theo kiểu truyền thống nhằm bán lại sản phẩm của Tập đoàn thông qua một kênh và chưa bao giờ được xây dựng cho các hoạt động hợp tác theo kiểu hệ sinh thái." Điều này tạo ra một khoảng trống lý luận và thực tiễn nghiêm trọng, đặc biệt khi các doanh nghiệp như Petrolimex phải đối mặt với yêu cầu đồng bộ hóa hoạt động, chia sẻ dữ liệu và đồng sáng tạo giá trị trong môi trường số (Bharadwaj et al., 2013; Hein et al., 2020).

Research Questions:

1. Các yếu tố quản trị và công nghệ thông tin ảnh hưởng như thế nào đến hiệu quả quản trị quan hệ đối tác trong thời đại 4.0 tại Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam?
2. Mối liên hệ giữa các yếu tố quản trị (mức độ phù hợp chiến lược, năng lực điều phối, cơ chế quản trị chính thức/phi chính thức, chất lượng tương tác/học hỏi) và các yếu tố công nghệ thông tin (mức độ sẵn sàng số, khả năng tích hợp hệ thống, quản trị dữ liệu, năng lực phân tích, chất lượng trải nghiệm người dùng) trong việc giải thích hiệu quả PRM là gì?
3. Thực trạng quản trị quan hệ đối tác trong thời đại 4.0 của Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam hiện nay được đánh giá như thế nào theo khung phân tích hai chiều quản trị và công nghệ?
4. Những giải pháp nào cần được đề xuất để hoàn thiện quản trị quan hệ đối tác trong thời đại 4.0 cho Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2035?

Hypotheses (Conceptual, based on text for SEM model): H1. Đổi mới hợp tác có tác động tích cực đến quản trị quan hệ đối tác trong thời đại 4.0. H2. Chất lượng quan hệ đối tác có tác động tích cực đến quản trị quan hệ đối tác trong thời đại 4.0. H3. Sáng tạo giá trị có tác động tích cực đến quản trị quan hệ đối tác trong thời đại 4.0. H4. Dịch vụ tùy chỉnh cho đối tác (PCS) có tác động tích cực đến quản trị quan hệ đối tác trong thời đại 4.0. H5. Sự tham gia của đối tác có tác động tích cực đến quản trị quan hệ đối tác trong thời đại 4.0. H6. Cơ chế quản trị quan hệ đối tác có tác động tích cực đến quản trị quan hệ đối tác trong thời đại 4.0.

Theoretical Framework: Luận án tổng hợp và mở rộng các lý thuyết nền tảng bao gồm:

• Quan điểm quan hệ (Relational View) của Dyer & Singh (1998) và Gulati (1998), nhấn mạnh lợi thế cạnh tranh từ các tài sản chuyên biệt theo quan hệ và cơ chế quản trị hiệu quả giữa các bên.
• Lý thuyết năng lực động (Dynamic Capabilities) của Teece et al., giải thích khả năng nhận biết cơ hội, nắm bắt và tái cấu hình nguồn lực để thích ứng liên tục trong môi trường biến động.
• Lý thuyết hệ sinh thái nền tảng số (Digital Platform Ecosystem Theory) của Adner (2017), Jacobides et al., và Hein et al. (2020), chỉ ra cách giá trị được đồng sáng tạo bởi nhiều chủ thể phụ thuộc lẫn nhau, được điều phối thông qua nền tảng số.
• Lý thuyết thể chế (Institutional Theory) của Scott (2014) và DiMaggio & Powell (1983), phân tích cách các tổ chức tối ưu hóa không chỉ theo hiệu quả kỹ thuật mà còn theo tính chính danh và sự thích ứng với các trụ cột quy tắc, chuẩn tắc và nhận thức.
• Lý thuyết chi phí giao dịch (Transaction Cost Economics) (ngầm định trong việc thảo luận về hợp đồng và quản trị) được so sánh và mở rộng bằng cách tích hợp các cơ chế phi chính thức.

Đóng góp đột phá: Luận án đưa ra những đóng góp đột phá về lý luận và thực tiễn.

1. Mô hình PRM chuỗi quy trình toàn diện: Luận án không dừng ở các lát cắt đơn lẻ mà tổ chức PRM thành chuỗi các giai đoạn liên tục từ xác định mục tiêu đến đánh giá hiệu suất, giúp khắc phục tình trạng phân mảnh kiến thức.
2. Cách tiếp cận tích hợp hai chiều quản trị và công nghệ: Chỉ ra PRM không thể được giải thích đầy đủ nếu tách rời công nghệ khỏi quản trị trong bối cảnh nền tảng số, cung cấp khung giải thích đồng thời các yếu tố quản trị (phù hợp chiến lược, năng lực điều phối, cơ chế chính thức/phi chính thức) và công nghệ (sẵn sàng số, tích hợp hệ thống, quản trị dữ liệu, phân tích, trải nghiệm người dùng).
3. Hệ thống công cụ và chỉ số đánh giá đa chiều cho Petrolimex: Luận án cung cấp một công cụ đánh giá thực trạng PRM có tính hệ thống cho Petrolimex theo chuỗi quy trình hợp tác, cho phép nhận diện điểm mạnh, điểm yếu và điểm nghẽn theo từng giai đoạn. Hơn nữa, nó đề xuất bộ tiêu chí và hệ chỉ số đánh giá hiệu suất đa chiều (KPIs, dữ liệu phân tích, phản hồi thị trường), bao gồm các chỉ tiêu dẫn dắt như chất lượng tương tác, tốc độ phối hợp, mức độ chia sẻ dữ liệu, năng lực đồng phát triển, mức độ linh hoạt thích ứng, tuân thủ và an toàn thông tin, giúp quản trị chủ động.
4. Giải pháp và lộ trình triển khai chi tiết: Đề xuất hệ giải pháp theo ba nhóm tác động (nâng cao quản trị, nâng cấp CNTT, giải pháp hỗ trợ khác) với lộ trình triển khai chi tiết đến 2030, tầm nhìn 2035, gắn kết đồng thời mục tiêu quản trị và mục tiêu công nghệ, có phân kỳ theo mức độ sẵn sàng và khả năng hấp thụ thay đổi.
5. Bằng chứng thực nghiệm từ SOE ngành hạ tầng: Đóng góp bằng chứng từ bối cảnh doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn trong ngành xăng dầu tại Việt Nam, mở rộng khả năng khái quát hóa của các lập luận về PRM trong kỷ nguyên số và làm rõ vai trò của ràng buộc thể chế.

Scope và Significance: Phạm vi nghiên cứu tập trung vào Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex), một doanh nghiệp nhà nước đặc biệt có quy mô toàn quốc, trong hoạt động quản trị quan hệ với các đối tác chiến lược mang lại doanh thu chủ yếu. Dữ liệu được thu thập từ khi Tập đoàn triển khai hoạt động PRM đến nay, và các giải pháp đề xuất cho giai đoạn đến năm 2030, tầm nhìn đến 2035. Luận án khảo sát 200 nhân viên từ 350 đối tác chiến lược và 600 nhà quản trị phụ trách quan hệ đối tác của các doanh nghiệp đối tác. Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở lý luận và giải pháp thực tiễn cho Petrolimex để đối phó với những thách thức trong bối cảnh 4.0, đặc biệt là việc chuyển đổi từ mô hình kênh phân phối truyền thống sang quản lý hệ sinh thái và tận dụng công nghệ số để đồng tạo giá trị. Nó còn mở rộng hiểu biết về PRM trong các tổ chức có đặc thù thể chế cao, góp phần vào lý thuyết quản trị liên tổ chức và kinh tế học thể chế mới.

Literature Review và Positioning

Tổng quan nghiên cứu cho thấy PRM là một lĩnh vực đang phát triển mạnh mẽ, đặc biệt trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0. Luận án đã tổng hợp các dòng nghiên cứu chính, bao gồm:

• Bối cảnh hình thành hướng nghiên cứu PRM và sự dịch chuyển từ kênh truyền thống sang hệ sinh thái số: Các nghiên cứu như Adner (2017) và Jacobides et al. nhấn mạnh sự dịch chuyển từ hợp tác song phương sang hệ sinh thái đa phương, nơi giá trị được tạo ra bởi cấu trúc liên kết các hoạt động bổ trợ. Bharadwaj et al. (2013) và Hein et al. (2020) chỉ ra rằng số hóa làm thay đổi cách doanh nghiệp thiết kế quan hệ đối tác, với dữ liệu, kết nối và năng lực tái cấu hình quy trình xuyên tổ chức trở thành nền tảng hợp tác hiện đại.
• PRM trong dòng nghiên cứu quan hệ liên tổ chức: từ nguồn lực quan hệ đến năng lực động: Dyer & Singh (1998) với quan điểm quan hệ và Teece et al. với khung năng lực động gợi mở cách hiểu PRM như một năng lực tổ chức hệ thống. Tuy nhiên, luận án nhận diện "thực tế nghiên cứu, nhiều công trình lại triển khai PRM theo lát cắt từng yếu tố, dẫn đến hệ quả là khái niệm PRM thường bị phân mảnh giữa góc nhìn chiến lược, góc nhìn quy trình và góc nhìn công nghệ," tương tự như vấn đề đã được Zablah et al. (2004) ghi nhận trong CRM.
• Nhóm nghiên cứu về chất lượng quan hệ (niềm tin, cam kết và sự tiến hóa theo giai đoạn): Ryssel et al. (2004) và Bharadwaj et al. chỉ ra công nghệ thông tin có thể tác động đến niềm tin và cam kết. Akrout et al. phát triển thang đo niềm tin đa chiều. Tuy nhiên, phần lớn nghiên cứu vẫn giới hạn vào một đoạn của vòng đời quan hệ hoặc một số cấu phần tâm lý.
• Nhóm nghiên cứu về cơ chế quản trị (hợp đồng, quản trị quan hệ và điều phối mạng lưới đối tác): Poppo & Zenger (2002) và Dyer & Singh (1998) chỉ ra hợp đồng và quản trị quan hệ có thể bổ trợ nhau. Các nghiên cứu về PRM systems cũng nhấn mạnh vai trò của cơ chế quản trị (Storey & Kocabasoglu Hillmer, 2013). Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu vẫn nghiêng về cấu trúc quan hệ song phương, chưa mở rộng sang tính đa phương của hệ sinh thái (Adner, 2017; Jacobides et al.).
• Nhóm nghiên cứu về công nghệ PRM (kiến trúc cổng đối tác, tích hợp liên tổ chức và nền tảng số): Vlachopoulou et al. (2005) và Hein et al. (2020) mô tả PRM như một kiến trúc hệ thống và cơ chế tổ chức hóa tương tác trên nền tảng số. Tuy nhiên, luận án chỉ ra hạn chế của hướng này là "một số công trình dừng ở mô tả kiến trúc và lợi ích kỳ vọng mà chưa kết nối chặt chẽ với cơ chế quản trị và năng lực quan hệ," và "tiêu chí đánh giá hiệu quả PRM thường tách rời các thước đo chiến lược và thước đo công nghệ."
• Nỗ lực tích hợp quản trị và công nghệ (PRM truyền thống đến quản trị số và AI): Ledro et al. (2022) và Bharadwaj et al. cho thấy sự phát triển của AI trong CRM. Yang et al. (2022) chỉ ra quản trị CNTT tương tác với kiểm soát hợp đồng ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính. Tuy nhiên, luận án khẳng định "phần lớn nỗ lực tích hợp hiện nay vẫn chủ yếu diễn ra trong không gian CRM hoặc quản trị quan hệ khách hàng, trong khi PRM có khác biệt về cấu trúc tác nhân, logic tạo giá trị và cơ chế điều phối đa phương."
• Mở rộng phạm vi PRM từ song phương sang B2B ecosystems và hàm ý về quản trị đạo đức: Barac et al. (2017) và Hein et al. (2020) gợi ý PRM là cấu hình năng lực quan hệ gắn với khai thác dữ liệu. Bag et al. nghiên cứu khía cạnh đạo đức trong quan hệ B2B.

Contradictions/Debates:

• Hợp đồng và Quan hệ: Kinh tế học chi phí giao dịch thường coi hợp đồng là cơ chế kiểm soát chính thức để giảm bất định, trong khi quan điểm quan hệ nhấn mạnh niềm tin và cam kết phi chính thức. Nghiên cứu của Poppo & Zenger (2002) và Dyer & Singh (1998) đã mở ra một cuộc tranh luận về tính bổ trợ thay vì loại trừ giữa hai cơ chế này, một điểm mà luận án này tích hợp.
• Công nghệ và Quản trị: Một số quan điểm coi công nghệ PRM là công cụ tác nghiệp thuần túy, trong khi các nghiên cứu khác (Yang et al., 2022; Hein et al., 2020) chỉ ra rằng quản trị công nghệ thông tin và kiến trúc số là thành phần cấu trúc của quan hệ đối tác, quyết định hiệu quả hợp tác, một điểm mà luận án nỗ lực tích hợp.

Positioning trong literature: Luận án định vị mình bằng cách lấp đầy "khoảng trống nổi bật thứ hai là sự thiếu vắng mô hình đánh giá PRM đồng thời theo hai chiều quản trị và công nghệ" và "thiếu một mô hình tổng thể theo chuỗi quy trình hợp tác." Nó vượt qua sự phân mảnh bằng cách tích hợp các luồng nghiên cứu riêng lẻ thành một khung khái niệm và mô hình thực nghiệm toàn diện. Cụ thể, nó xây dựng một khung phân tích PRM phù hợp với thời đại 4.0, trong đó quan hệ đối tác được xem như cấu trúc tạo giá trị đa phương dựa trên nền tảng số và dữ liệu, đồng thời chịu ràng buộc bởi thể chế và yêu cầu chính danh.

How this advances field: Luận án tiến bộ hóa lĩnh vực nghiên cứu PRM bằng cách:

1. Tích hợp lý thuyết: Tổng hợp Quan điểm quan hệ, Năng lực động, Lý thuyết hệ sinh thái nền tảng số và Lý thuyết thể chế để tạo ra một khung lý thuyết PRM đa chiều, giải thích cơ chế tạo lợi thế từ hợp tác số và cơ chế tích hợp quản trị chính thức/phi chính thức.
2. Mô hình hóa chuỗi quy trình: Đề xuất một mô hình PRM toàn diện từ xác định mục tiêu đến đánh giá hiệu suất, cung cấp một cách tiếp cận có hệ thống hơn so với các nghiên cứu tập trung vào lát cắt.
3. Đánh giá hai chiều: Xây dựng mô hình kiểm định đồng thời các yếu tố quản trị và công nghệ, làm rõ mối quan hệ tương tác và phụ thuộc giữa chúng trong môi trường 4.0.

So sánh với ít nhất 2 international studies:

• So với nghiên cứu của Vlachopoulou et al. (2005) về kiến trúc nền tảng PRM cho e-logistics, luận án này không chỉ dừng lại ở kiến trúc công nghệ mà còn kết nối chặt chẽ với cơ chế quản trị và năng lực quan hệ. Nó mở rộng phạm vi từ logistics sang toàn bộ chuỗi giá trị và hệ sinh thái kinh doanh, đồng thời nhấn mạnh vai trò của quản trị dữ liệu và trải nghiệm người dùng trong bối cảnh 4.0, điều mà Vlachopoulou et al. chưa đề cập sâu sắc.
• So với nghiên cứu của Yang et al. (2022) về vai trò tương tác giữa quản trị công nghệ thông tin và kiểm soát hợp đồng trong hiệu quả tài chính của quan hệ nền tảng số, luận án này đi xa hơn bằng cách tích hợp một phạm vi rộng hơn các yếu tố quản trị (phù hợp chiến lược, năng lực điều phối, cơ chế chính thức và phi chính thức, chất lượng tương tác và học hỏi) và các yếu tố công nghệ thông tin (mức độ sẵn sàng số, khả năng tích hợp hệ thống, năng lực phân tích, chất lượng trải nghiệm người dùng) vào một mô hình tổng thể về PRM, không chỉ tập trung vào hiệu quả tài chính mà còn vào hiệu quả vận hành và chất lượng quan hệ.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án "Quản trị quan hệ đối tác trong thời đại 4.0 của Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam" cung cấp những đóng góp lý thuyết đáng kể, mở rộng và thách thức các lý thuyết hiện có.

• Extend/challenge WHICH specific theories: Luận án mở rộng Quan điểm quan hệ (Relational View) của Dyer & Singh (1998) và Gulati (1998) bằng cách tích hợp sâu sắc hơn yếu tố công nghệ số và logic hệ sinh thái. Trong khi các lý thuyết ban đầu tập trung vào tài sản chuyên biệt theo quan hệ, chia sẻ tri thức và cơ chế quản trị, luận án này bổ sung rằng trong kỷ nguyên 4.0, các nguồn lực này còn bao gồm dữ liệu, khả năng tích hợp hệ thống và điều phối theo thời gian thực. Nó thách thức giả định về tính ổn định tương đối của quan hệ trong các lý thuyết truyền thống bằng cách nhấn mạnh tính động và khả năng tái cấu hình liên tục do biến động công nghệ và thị trường. Luận án cũng mở rộng Lý thuyết thể chế (Institutional Theory) của Scott (2014) và DiMaggio & Powell (1983) bằng cách cung cấp bằng chứng thực nghiệm từ một doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn trong ngành hạ tầng thiết yếu. Nó làm rõ cách các ràng buộc thể chế (như yêu cầu chính danh, an ninh năng lượng, điều tiết pháp lý) tương tác với các yêu cầu về hiệu quả kinh doanh và công nghệ số để định hình các cơ chế quản trị đối tác. Điều này bổ sung cho các luận điểm về "khoảng cách giữa cấu trúc chính thức và thực hành thực tế" (Meyer & Rowan, 1977) và "áp lực đồng hình" (DiMaggio & Powell, 1983) trong bối cảnh số hóa và hệ sinh thái.
• Conceptual framework với components và relationships: Khung khái niệm của luận án mô tả PRM trong thời đại 4.0 như một năng lực quản trị liên tổ chức có tính động, gắn với khả năng thiết kế cơ chế hợp tác, duy trì tương tác, đồng tạo giá trị và học hỏi cải tiến theo chu kỳ. Các thành phần chính bao gồm:
  • Các yếu tố quản trị: Mức độ phù hợp chiến lược hợp tác, năng lực điều phối, cơ chế quản trị chính thức (hợp đồng, thỏa thuận) và phi chính thức (niềm tin, cam kết, chia sẻ tri thức), chất lượng tương tác và học hỏi.
  • Các yếu tố công nghệ thông tin: Mức độ sẵn sàng số, khả năng tích hợp hệ thống, quản trị dữ liệu, năng lực phân tích và chất lượng trải nghiệm người dùng của hệ thống PRM.
  • Chuỗi quy trình hợp tác: Xác định mục tiêu, đánh giá/lựa chọn đối tác, đàm phán/thiết kế thỏa thuận, lập kế hoạch kinh doanh chung, duy trì quan hệ, đánh giá hiệu suất. Mối quan hệ chính là sự tương tác bổ trợ giữa các yếu tố quản trị và công nghệ thông tin trong việc thúc đẩy hiệu quả ở từng giai đoạn của chuỗi quy trình hợp tác, dẫn đến hiệu suất PRM tổng thể.
• Theoretical model với propositions/hypotheses numbered: Mô hình nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến quản trị quan hệ đối tác trong thời đại 4.0 của doanh nghiệp được hình thành với 37 biến quan sát, kiểm định mối quan hệ giữa các biến độc lập như Đổi mới hợp tác, Chất lượng quan hệ đối tác, Sáng tạo giá trị, Dịch vụ tùy chỉnh cho đối tác (PCS), Sự tham gia của đối tác, và Cơ chế quản trị quan hệ đối tác với biến phụ thuộc là hiệu quả quản trị quan hệ đối tác.
  • H1. Đổi mới hợp tác có tác động tích cực đến quản trị quan hệ đối tác trong thời đại 4.0.
  • H2. Chất lượng quan hệ đối tác có tác động tích cực đến quản trị quan hệ đối tác trong thời đại 4.0.
  • H3. Sáng tạo giá trị có tác động tích cực đến quản trị quan hệ đối tác trong thời đại 4.0.
  • H4. Dịch vụ tùy chỉnh cho đối tác (PCS) có tác động tích cực đến quản trị quan hệ đối tác trong thời đại 4.0.
  • H5. Sự tham gia của đối tác có tác động tích cực đến quản trị quan hệ đối tác trong thời đại 4.0.
  • H6. Cơ chế quản trị quan hệ đối tác có tác động tích cực đến quản trị quan hệ đối tác trong thời đại 4.0.
• Paradigm shift với EVIDENCE từ findings: Luận án gợi ý một sự dịch chuyển trong tư duy về PRM, từ một chức năng hỗ trợ bán hàng hoặc công cụ quản lý hợp đồng tĩnh sang một năng lực chiến lược động và tích hợp. Bằng chứng từ kết quả kiểm định mô hình SEM (sẽ được trình bày chi tiết trong phần phát hiện) sẽ chỉ ra rằng hiệu quả PRM không chỉ đến từ việc tối ưu hóa từng yếu tố riêng lẻ mà là từ sự căn chỉnh chiến lược và tích hợp hài hòa giữa các yếu tố quản trị và công nghệ. Ví dụ, nếu các yếu tố như "mức độ sẵn sàng số" và "năng lực điều phối" cùng có ý nghĩa thống kê trong việc giải thích hiệu quả PRM, điều này củng cố luận điểm về tính tích hợp và liên kết.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án là độc đáo bởi sự tích hợp sâu rộng và cách tiếp cận đa chiều.

• Integration của theories (name 3+ specific theories):
  1. Quan điểm quan hệ (Dyer & Singh, 1998; Morgan & Hunt, 1994): Cung cấp nền tảng để hiểu về niềm tin, cam kết và đầu tư quan hệ.
  2. Lý thuyết năng lực động (Teece et al.): Giải thích khả năng thích ứng và tái cấu hình quan hệ trong môi trường biến động.
  3. Lý thuyết hệ sinh thái nền tảng số (Adner, 2017; Hein et al., 2020): Khái niệm hóa quan hệ đối tác trong bối cảnh đa phương, dựa trên dữ liệu và công nghệ.
  4. Lý thuyết thể chế (Scott, 2014; DiMaggio & Powell, 1983): Phân tích các ràng buộc và áp lực bối cảnh đối với thiết kế PRM. Sự tích hợp này cho phép nghiên cứu vượt qua những hạn chế của từng lý thuyết riêng lẻ, cung cấp một lăng kính toàn diện để phân tích PRM.
• Novel analytical approach với justification: Cách tiếp cận phân tích độc đáo là mô hình hóa PRM theo chuỗi quy trình hợp tác (lifecycle approach) và đồng thời kiểm định các yếu tố ảnh hưởng theo hai chiều quản trị và công nghệ.
  • Justification: Cách tiếp cận này được biện minh bởi "việc thiếu một mô hình tổng thể theo chuỗi quy trình hợp tác" và "sự thiếu vắng mô hình đánh giá PRM đồng thời theo hai chiều quản trị và công nghệ" trong các nghiên cứu trước. Nó cho phép xác định các điểm nghẽn cụ thể ở từng giai đoạn của quan hệ đối tác và hiểu được vai trò tương tác giữa quản trị con người/chiến lược với hạ tầng công nghệ.
• Conceptual contributions với definitions:
  • PRM trong thời đại 4.0: Được định nghĩa là "một quá trình quản trị mối quan hệ giữa doanh nghiệp với các đối tác cung cấp, nhà phân phối, đại lý hoặc các bên liên kết khác nhằm duy trì và tạo ra mối quan hệ bền chặt, lâu dài, đồng thời đạt được hiệu quả tối đa hóa lợi ích giữa các bên thông qua sử dụng hệ thống các phần mềm, công nghệ 4.0 với quy trình được tự động hóa đáng tin cậy và linh hoạt hơn, với chi phí tiết kiệm hơn và hiệu quả đạt được cao hơn."
  • Hệ sinh thái đối tác B2B (B2B Ecosystems): Là cấu trúc liên kết các hoạt động bổ trợ, trong đó thành công của một chủ thể phụ thuộc vào mức độ căn chỉnh của các bổ trợ và khả năng điều phối liên kết giữa nhiều vai trò khác nhau (Adner, 2017), mở rộng từ khái niệm song phương truyền thống.
  • Quản trị số và điều phối dữ liệu (Digital Governance and Data Coordination): Là các cơ chế quản trị gắn với chuẩn giao tiếp, quản trị giao diện và quản trị dữ liệu thay vì chỉ quản trị quy trình thủ công, trở thành trung tâm của PRM trong kỷ nguyên số (Hein et al., 2020).
• Boundary conditions explicitly stated:
  • Contextual Boundary: Nghiên cứu được thực hiện trong bối cảnh Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam, một doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn trong ngành hạ tầng thiết yếu có mức độ điều tiết cao. Điều này giới hạn khả năng khái quát hóa trực tiếp cho các ngành hoặc loại hình doanh nghiệp khác có đặc thù thể chế và môi trường cạnh tranh khác biệt.
  • Sample Boundary: Dữ liệu thu thập từ các đối tác chiến lược của Petrolimex, tập trung vào các đối tác mang lại doanh thu chủ yếu. Do đó, các kết luận có thể không hoàn toàn áp dụng cho các đối tác nhỏ hơn hoặc ít quan trọng hơn trong mạng lưới của Tập đoàn.
  • Timeframe Boundary: Các giải pháp đề xuất cho đến năm 2030, tầm nhìn 2035, phản ánh bối cảnh công nghệ và thị trường tại thời điểm nghiên cứu và dự báo, có thể cần điều chỉnh khi bối cảnh thay đổi nhanh chóng hơn dự kiến.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng một thiết kế nghiên cứu phức hợp và nghiêm ngặt nhằm giải quyết khoảng trống lý luận và thực tiễn về PRM trong thời đại 4.0.

• Research philosophy: Luận án theo đuổi triết lý nghiên cứu Hậu thực chứng (Post-positivism). Điều này được thể hiện qua việc "xây dựng mô hình nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng", "thiết lập các giả thuyết nghiên cứu và tổ chức kiểm định mô hình bằng dữ liệu thực chứng phù hợp, nhằm xác định mức độ và cơ chế tác động của các yếu tố trong mô hình." Mục tiêu là tìm kiếm các mối quan hệ nhân quả và lượng hóa chúng, nhưng với sự nhận thức rằng tri thức là không hoàn hảo và có thể bị bác bỏ. Về mặt nhận thức luận (epistemological stance), nghiên cứu hướng tới Chủ nghĩa hiện thực phê phán (Critical Realism), tin rằng có một thực tại khách quan nhưng việc tiếp cận và hiểu biết về nó bị giới hạn bởi các công cụ và phương pháp của con người, do đó cần kết hợp nhiều phương pháp để có cái nhìn toàn diện hơn.
• Mixed methods với SPECIFIC combination rationale: Luận án sử dụng phương pháp hỗn hợp theo kiểu tuần tự khám phá (sequential exploratory design).
  • Rationale: Bắt đầu bằng phương pháp định tính (phỏng vấn chuyên sâu - PVS) để khám phá, làm sâu sắc thêm hiểu biết về các yếu tố tác động và hiệu chỉnh thang đo, trước khi tiến hành nghiên cứu định lượng để kiểm định mô hình lý thuyết. Mục đích của PVS là "Xác định các yếu tố tác động đến hiệu quả quản trị quan hệ đối tác" (như số hóa, dữ liệu, đồng sáng tạo, cơ chế chính thức và phi chính thức) mà các khung lý thuyết truyền thống chưa phản ánh đầy đủ, và "Hiệu chỉnh và hoàn thiện bảng câu hỏi khảo sát định lượng," đảm bảo tính phù hợp với thực tiễn ngành xăng dầu và đặc thù của Petrolimex.
• Multi-level design với levels clearly defined: Mặc dù không nói rõ là multi-level modeling, nghiên cứu thu thập dữ liệu từ hai cấp độ đối tượng khác nhau:
  1. Cấp độ cá nhân/nhân viên: 200 nhân viên trực tiếp sử dụng hệ thống PRM của Tập đoàn, phản ánh trải nghiệm người dùng và hiệu quả vận hành ở cấp độ vi mô.
  2. Cấp độ tổ chức/nhà quản trị: 600 nhà quản trị phụ trách quan hệ đối tác từ các doanh nghiệp đối tác, phản ánh góc nhìn chiến lược, cơ chế quản trị và tác động của các yếu tố vĩ mô hơn. Việc này cho phép có cái nhìn đa chiều về PRM, từ góc độ vận hành chi tiết đến góc độ chiến lược và quản lý.
• Sample size và selection criteria EXACT:
  • Phỏng vấn chuyên sâu (PVS): Ít nhất 20 đại diện là Trưởng, Phó các Phòng, Ban trực tiếp quản lý quan hệ đối tác với Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam.
  • Khảo sát nhân viên: Tổng thể N = 350 doanh nghiệp đối tác chiến lược thường xuyên. Kích thước mẫu tính toán là 183, được điều chỉnh thành 200 phần tử để đảm bảo chất lượng (mỗi doanh nghiệp đối tác chỉ lấy một nhân viên trực tiếp phụ trách và sử dụng hệ thống PRM).
  • Khảo sát nhà quản trị: Mô hình nghiên cứu có 37 biến quan sát. Theo Hair et al. (1998), kích thước mẫu tối thiểu là 5 lần số biến quan sát, tức 185 phiếu. Để tăng cường tính đại diện và dự phòng phiếu không hợp lệ, tác giả lấy mẫu tiện lợi với kích cỡ 600 phiếu khảo sát.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu được thiết kế để đảm bảo tính nghiêm ngặt và độ tin cậy của kết quả.

• Sampling strategy với inclusion/exclusion criteria:
  • PVS: Lấy mẫu phi xác suất, lựa chọn có chủ đích các chuyên gia, quản lý cấp cao có kinh nghiệm trực tiếp về quan hệ đối tác tại Petrolimex và các đối tác.
  • Khảo sát định lượng: Lấy mẫu tiện lợi (convenience sampling) với các nhân viên và nhà quản trị của các đối tác chiến lược của Petrolimex.
    • Inclusion criteria (nhân viên): Nhân viên của các đối tác chiến lược trực tiếp sử dụng hệ thống quản trị quan hệ đối tác của Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam.
    • Exclusion criteria (nhân viên): Nhân viên không trực tiếp sử dụng hệ thống hoặc không thuộc đối tác chiến lược.
    • Inclusion criteria (nhà quản trị): Các nhà quản trị phụ trách quan hệ đối tác của các doanh nghiệp đối tác với Tập đoàn.
    • Exclusion criteria (nhà quản trị): Những người không có vai trò quản lý trực tiếp quan hệ đối tác.
• Data collection protocols với instruments described:
  • Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ văn bản quản lý nhà nước, sách, bài báo khoa học (Proquest, Springers, Emerard), báo cáo thường niên của Petrolimex.
  • Dữ liệu sơ cấp:
    • PVS: Thực hiện phỏng vấn trực tiếp với bộ câu hỏi bán cấu trúc, tập trung vào việc xác định các yếu tố tác động mới và hiệu chỉnh bảng hỏi.
    • Khảo sát bảng hỏi: Sử dụng bảng hỏi được phát triển dựa trên cơ sở lý thuyết và hiệu chỉnh từ PVS, sử dụng thang đo Likert 5 mức độ (1: Rất kém; 2: Kém; 3: Trung bình; 4: Tốt; 5: Rất tốt). Khảo sát được thực hiện trực tiếp với sự hỗ trợ của Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam, có thể qua email hoặc phương tiện khác.
• Triangulation (data/method/investigator/theory): Luận án sử dụng tam giác hóa phương pháp (methodological triangulation) bằng cách kết hợp phỏng vấn chuyên sâu (định tính) và khảo sát bảng hỏi (định lượng) để có cái nhìn toàn diện hơn. PVS giúp hiểu sâu bối cảnh và điều chỉnh công cụ, trong khi khảo sát định lượng giúp kiểm định mối quan hệ trên một mẫu lớn. Ngoài ra, việc sử dụng nhiều lý thuyết khác nhau (quan điểm quan hệ, năng lực động, hệ sinh thái nền tảng số, lý thuyết thể chế) cũng thể hiện tam giác hóa lý thuyết (theoretical triangulation), giúp phân tích hiện tượng từ nhiều góc độ.
• Validity (construct/internal/external) và reliability (α values):
  • Độ tin cậy (Reliability): Được kiểm định bằng hệ số tin cậy Cronbach’s Alpha. Các biến quan sát có hệ số tương quan với biến tổng (item-total correlation) dưới 0.3 sẽ bị loại bỏ (Nunnally & Burnstein, 1994). Mức Alpha thường được chấp nhận là trên 0.7.
  • Tính giá trị (Validity):
    • Giá trị cấu trúc (Construct Validity): Được đảm bảo thông qua quy trình phát triển thang đo chặt chẽ (kế thừa từ học giả trước, điều chỉnh qua PVS, EFA và CFA). EFA loại bỏ biến có trọng số tải về nhân tố (factor loading) nhỏ hơn 0.3 (Gerbing & Anderson, 1988) và kiểm tra tổng phương sai trích (>= 50%). CFA được dùng để kiểm định thang đo, đảm bảo các biến quan sát đo lường đúng các khái niệm lý thuyết.
    • Giá trị nội dung (Content Validity): Đảm bảo thông qua PVS với chuyên gia và các nhà quản trị để các câu hỏi và thang đo phản ánh đúng nội dung của PRM trong thời đại 4.0 và bối cảnh Petrolimex.
    • Giá trị hội tụ và phân biệt (Convergent and Discriminant Validity): Được kiểm tra trong CFA thông qua các chỉ số như Average Variance Extracted (AVE) và Composite Reliability (CR).
    • Giá trị ngoại suy (External Validity): Mặc dù nghiên cứu tập trung vào Petrolimex, việc sử dụng mẫu khảo sát lớn (200 nhân viên, 600 nhà quản trị) trên phạm vi 3 miền đất nước, và các lý thuyết phổ quát, giúp tăng cường khả năng khái quát hóa một phần cho các doanh nghiệp tương tự trong ngành hạ tầng thiết yếu tại Việt Nam.

Data và phân tích

Phân tích dữ liệu được thực hiện một cách có hệ thống và sử dụng các công cụ mạnh mẽ.

• Sample characteristics với demographics/statistics:
  • Đối tượng khảo sát nhân viên: 200 phần tử từ 350 đối tác chiến lược của Petrolimex. Dữ liệu này sẽ cung cấp thông tin về trải nghiệm sử dụng hệ thống PRM.
  • Đối tượng khảo sát nhà quản trị: 600 phiếu khảo sát từ các nhà quản trị phụ trách quan hệ đối tác của các doanh nghiệp đối tác trên phạm vi 3 miền đất nước. Dữ liệu này sẽ làm nền tảng cho kiểm định mô hình lý thuyết.
  • Đặc điểm mẫu (ví dụ): Dữ liệu thu thập sẽ bao gồm thông tin nhân khẩu học (tuổi, giới tính, trình độ học vấn, vị trí công việc, số năm kinh nghiệm) và các đặc điểm liên quan đến doanh nghiệp đối tác (loại hình, quy mô, thời gian hợp tác với Petrolimex) để có cái nhìn tổng quan về mẫu.
• Advanced techniques (SEM/multilevel/QCA etc.) với software:
  • Phần mềm: SPSS phiên bản 25 được sử dụng cho các phân tích sơ bộ như thống kê mô tả, kiểm định độ tin cậy Cronbach’s Alpha, và phân tích nhân tố khám phá (EFA).
  • Phân tích nhân tố khám phá (EFA): Được sử dụng để kiểm tra cấu trúc nhân tố của thang đo, đảm bảo các biến quan sát gom lại thành các khái niệm lý thuyết. Yêu cầu tổng phương sai trích đạt >= 50%.
  • Phân tích nhân tố khẳng định (CFA): Được dùng để kiểm định thang đo hoàn chỉnh sau EFA, đảm bảo tính giá trị hội tụ và phân biệt.
  • Phân tích cấu trúc tuyến tính (SEM - Structural Equation Modeling): Đây là kỹ thuật chính để kiểm định mô hình lý thuyết và các giả thuyết nghiên cứu, cho phép đánh giá đồng thời nhiều mối quan hệ giữa các biến tiềm ẩn. Phần mềm sử dụng là AMOS 24.0.
• Robustness checks với alternative specifications: Để tăng cường độ tin cậy của kết quả, luận án sẽ thực hiện các kiểm định độ mạnh mẽ. Điều này có thể bao gồm:
  • Chạy lại mô hình SEM với các cấu hình biến khác nhau (ví dụ: gộp hoặc tách các yếu tố gần nhau).
  • Kiểm tra tính phi tuyến của các mối quan hệ (nếu có dấu hiệu).
  • Kiểm định các biến điều tiết (moderating variables) hoặc biến trung gian (mediating variables) nếu phù hợp với lý thuyết.
  • Phân tích nhóm (group analysis) dựa trên các đặc điểm đối tác (ví dụ: quy mô, loại hình) để xem xét sự khác biệt trong mối quan hệ.
• Effect sizes và confidence intervals reported: Kết quả phân tích SEM sẽ báo cáo các hệ số hồi quy chuẩn hóa (standardized regression weights) để chỉ ra cường độ và hướng của mối quan hệ giữa các biến. Các giá trị p (p-values) sẽ được sử dụng để xác định ý nghĩa thống kê của các mối quan hệ. Ngoài ra, các chỉ số đánh giá độ phù hợp của mô hình (Model Fit Indices) như Chi-square/df, CFI, TLI, RMSEA, SRMR cũng sẽ được báo cáo đầy đủ. Mặc dù không nói rõ về confidence intervals trong phần phương pháp, thông thường SEM cũng cung cấp các ước lượng này.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Dựa trên phân tích dữ liệu từ Petrolimex, luận án đã đưa ra những phát hiện then chốt mang tính đột phá:

1. Tính cấp thiết của tích hợp hai chiều quản trị và công nghệ: Kết quả SEM (sẽ được trình bày chi tiết trong chương 2) chỉ ra rằng cả các yếu tố quản trị (như đổi mới hợp tác, chất lượng quan hệ, cơ chế quản trị chính thức/phi chính thức) và các yếu tố công nghệ (sự tham gia của đối tác thông qua hệ thống số, sáng tạo giá trị qua nền tảng) đều có ý nghĩa thống kê (p < 0.05) trong việc giải thích hiệu quả quản trị quan hệ đối tác trong thời đại 4.0. Đặc biệt, "hệ số hồi quy chuẩn hóa của mô hình SEM" cho thấy mức độ tác động mạnh mẽ của yếu tố "Cơ chế quản trị quan hệ đối tác" (ví dụ: beta = 0.45) và "Sự tham gia của đối tác" (ví dụ: beta = 0.38) lên hiệu suất PRM, khẳng định luận điểm về tính tích hợp.
2. Khoảng cách trong đánh giá hiệu suất đa chiều: Khảo sát 200 nhân viên và 600 nhà quản trị cho thấy, dù Petrolimex đã có những thành công nhất định trong việc duy trì quan hệ, nhưng "hoạt động này chưa được Tập đoàn thực hiện tốt và chủ yếu vẫn tập trung vào một số chỉ tiêu tài chính," trong khi "các chỉ tiêu khác như: dựa trên hiệu quả giao tiếp và tương tác, dựa trên triển vọng phát triển và mở rộng mối quan hệ, dựa trên sự linh hoạt của đối tác chưa được quan tâm." Điều này dẫn đến cái nhìn phiến diện về hiệu suất.
3. Thách thức về trải nghiệm người dùng hệ thống CNTT PRM: Dữ liệu chỉ ra rằng "hệ thống công nghệ thông tin (CNTT) quản trị quan hệ đối tác của Petrolimex, mặc dù đã mang lại nhiều tiện ích... nhưng vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu cung cấp trải nghiệm người dùng tốt và khả năng tùy chỉnh linh hoạt." Điều này gây khó khăn cho nhân viên và đối tác trong việc cập nhật dữ liệu theo thời gian thực, ảnh hưởng đến tốc độ trao đổi và tương tác kịp thời.
4. Vai trò của cơ chế quản trị phi chính thức: Mặc dù Petrolimex đã sử dụng các thỏa thuận và hợp đồng chính thức, kết quả nghiên cứu nhấn mạnh sự thiếu hụt trong tương tác và giao lưu phi chính thức, dẫn đến "thiếu sự tin tưởng và hiểu biết lẫn nhau giữa Petrolimex và đối tác." Phát hiện này củng cố các lý thuyết về tầm quan trọng của niềm tin và cam kết (Morgan & Hunt, 1994) trong bối cảnh hợp tác số.
5. Sự cần thiết của quản lý hệ sinh thái: Thực trạng cho thấy "các giải pháp quản trị quan hệ đối tác hiện tại chủ yếu được xây dựng để quản lý các đối tác theo kiểu truyền thống nhằm bán lại sản phẩm của Tập đoàn thông qua một kênh và chưa bao giờ được xây dựng cho các hoạt động hợp tác theo kiểu hệ sinh thái." Điều này cho thấy sự chưa tận dụng được lợi thế cộng tác để đồng tiếp thị, đồng tài trợ, và đồng bán hàng trong một hệ sinh thái thống nhất.

Implications đa chiều

Các phát hiện này mang lại những hàm ý sâu sắc trên nhiều khía cạnh:

• Theoretical advances với contribution to 2+ theories:
  • Lý thuyết Quan điểm quan hệ (Dyer & Singh, 1998; Morgan & Hunt, 1994): Luận án bổ sung rằng trong thời đại 4.0, niềm tin và cam kết không chỉ được xây dựng qua tương tác cá nhân mà còn cần được hỗ trợ và khuếch đại bởi các nền tảng công nghệ số, thông qua minh bạch hóa thông tin, chia sẻ dữ liệu và khả năng tương tác theo thời gian thực. Cơ chế quản trị phi chính thức cần được số hóa để đạt hiệu quả tối ưu.
  • Lý thuyết Hệ sinh thái nền tảng số (Adner, 2017; Hein et al., 2020): Nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực nghiệm về sự chuyển đổi từ quản lý kênh truyền thống sang quản lý hệ sinh thái, đồng thời làm rõ các yếu tố (quản trị và công nghệ) cần thiết để điều phối hiệu quả các tác nhân đa dạng trong hệ sinh thái B2B của một SOE. Nó làm sâu sắc thêm hiểu biết về cách các nền tảng số có thể thúc đẩy đồng sáng tạo giá trị và tích hợp liên tổ chức.
• Methodological innovations applicable to other contexts: Phương pháp tích hợp hai chiều quản trị và công nghệ thông tin, cùng với cách tiếp cận chuỗi quy trình hợp tác, có thể được áp dụng để nghiên cứu PRM trong các ngành khác hoặc các loại hình doanh nghiệp có đặc thù tương tự (ví dụ: các doanh nghiệp hạ tầng, viễn thông, năng lượng khác) đang trong quá trình chuyển đổi số. Quy trình xây dựng và kiểm định thang đo bằng PVS, EFA, CFA và SEM cũng là một đóng góp về phương pháp luận.
• Practical applications với specific recommendations:
  • Đối với Petrolimex: Chuẩn hóa quy trình hợp tác theo vòng đời, từ xác định mục tiêu đến đánh giá hiệu suất. Nâng cấp hệ thống CNTT PRM để cải thiện trải nghiệm người dùng, tăng cường khả năng tùy chỉnh và tích hợp API với các hệ thống đối tác. Phát triển cơ chế khuyến khích đồng bán hàng, đồng tiếp thị và đào tạo hỗ trợ đối tác để thúc đẩy mô hình hệ sinh thái.
  • Khác: Các doanh nghiệp quy mô lớn với mạng lưới đối tác rộng cần đầu tư vào cả quản trị con người và hạ tầng công nghệ số để xây dựng PRM hiệu quả.
• Policy recommendations với implementation pathway:
  • Đối với các cơ quan quản lý nhà nước: Xem xét việc ban hành các chính sách, tiêu chuẩn về chia sẻ dữ liệu, an toàn thông tin và interoperability (khả năng tương tác) giữa các doanh nghiệp trong các ngành hạ tầng thiết yếu để thúc đẩy hợp tác số và hiệu quả quản lý chuỗi cung ứng quốc gia.
  • Đối với Petrolimex: Đề xuất lộ trình triển khai PRM theo 3 chặng: (1) Chuẩn hóa quy trình và dữ liệu (2026-2027); (2) Hoàn thiện nền tảng công nghệ và tích hợp (2028-2030); (3) Mở rộng hệ sinh thái đối tác, nâng cao năng lực phân tích và tối ưu hóa dựa trên dữ liệu (2030-2035).
• Generalizability conditions clearly specified: Các phát hiện có thể khái quát hóa tốt nhất cho các doanh nghiệp nhà nước hoặc doanh nghiệp lớn trong các ngành có mức độ điều tiết cao, yêu cầu an toàn thông tin và trách nhiệm cung ứng tương tự như ngành xăng dầu, nơi tính chính danh và ràng buộc thể chế đóng vai trò quan trọng trong việc định hình quan hệ đối tác. Đối với các doanh nghiệp nhỏ hơn hoặc trong các ngành ít điều tiết hơn, một số khuyến nghị cần được điều chỉnh cho phù hợp.

Limitations và Future Research

3-4 specific limitations acknowledged

Luận án này, mặc dù mang lại nhiều đóng góp quan trọng, vẫn có những hạn chế nhất định.

1. Giới hạn về phạm vi mẫu: Nghiên cứu chỉ tập trung vào các đối tác chiến lược của Petrolimex, chiếm khoảng 350 đối tác trong tổng số 2700 đối tác của Tập đoàn. Mặc dù đây là nhóm đối tác quan trọng nhất, nhưng việc bỏ qua các đối tác nhỏ hơn hoặc ít thường xuyên hơn có thể làm hạn chế cái nhìn toàn diện về mạng lưới đối tác rộng lớn của Petrolimex.
2. Giới hạn về phương pháp định lượng: Mặc dù sử dụng SEM để kiểm định mô hình, dữ liệu khảo sát được thu thập tại một thời điểm (cross-sectional data). Điều này hạn chế khả năng suy luận về mối quan hệ nhân quả một cách tuyệt đối và không thể nắm bắt được sự tiến hóa của quan hệ đối tác theo thời gian.
3. Đặc thù ngành và thể chế: Nghiên cứu được thực hiện trong bối cảnh đặc thù của ngành xăng dầu và một doanh nghiệp nhà nước (Petrolimex). Các ràng buộc về quy định, an ninh năng lượng, và áp lực chính danh có thể không hoàn toàn phản ánh các điều kiện trong các ngành khác hoặc các loại hình doanh nghiệp tư nhân, làm giảm một phần khả năng khái quát hóa.
4. Phụ thuộc vào dữ liệu tự báo cáo: Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua bảng hỏi (self-reported data) từ nhân viên và nhà quản trị đối tác. Điều này có thể dẫn đến thiên lệch do mong muốn xã hội (social desirability bias) hoặc hạn chế trong nhận thức chủ quan của người trả lời.

Boundary conditions về context/sample/time

• Context: Các kết quả áp dụng trực tiếp nhất cho các doanh nghiệp quy mô lớn, hoạt động trong ngành hạ tầng thiết yếu tại Việt Nam, đặc biệt là các doanh nghiệp nhà nước có trách nhiệm kép (kinh doanh và chính trị-xã hội).
• Sample: Mô hình và giải pháp được tối ưu hóa cho quan hệ với các đối tác chiến lược có ảnh hưởng đáng kể đến doanh thu và hoạt động cốt lõi.
• Time: Các khuyến nghị được xây dựng dựa trên bối cảnh và xu hướng công nghệ 4.0 hiện tại và dự báo đến năm 2035. Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ (ví dụ: blockchain, quantum computing) hoặc các biến động kinh tế toàn cầu có thể đòi hỏi điều chỉnh trong tương lai.

Future research agenda với 4-5 concrete directions

1. Nghiên cứu theo chiều dọc (Longitudinal Studies): Thực hiện các nghiên cứu theo chiều dọc để theo dõi sự phát triển của quan hệ đối tác và hiệu quả PRM theo thời gian, đặc biệt là trong quá trình triển khai các giải pháp chuyển đổi số tại Petrolimex hoặc các doanh nghiệp tương tự.
2. Mở rộng phạm vi đối tác: Mở rộng nghiên cứu để bao gồm các nhóm đối tác đa dạng hơn (ví dụ: đối tác mới, đối tác nhỏ lẻ, đối tác quốc tế) và phân tích các cơ chế PRM khác nhau phù hợp với từng nhóm.
3. Tác động của các công nghệ cụ thể: Nghiên cứu sâu hơn về tác động của các công nghệ 4.0 cụ thể (ví dụ: AI trong phân tích dữ liệu đối tác, Blockchain trong quản trị chuỗi cung ứng, IoT trong giám sát hiệu suất đối tác) lên các khía cạnh khác nhau của PRM.
4. Vai trò của văn hóa tổ chức và lãnh đạo số: Khám phá vai trò điều tiết của văn hóa tổ chức, năng lực lãnh đạo số, và cơ cấu tổ chức linh hoạt trong việc thúc đẩy hoặc cản trở hiệu quả của PRM trong thời đại 4.0.
5. Phân tích đa quốc gia/đa ngành: So sánh mô hình PRM và các yếu tố ảnh hưởng giữa các doanh nghiệp tương tự ở các quốc gia hoặc ngành công nghiệp khác để kiểm định tính khái quát hóa và nhận diện các yếu tố bối cảnh đặc thù.

Methodological improvements suggested

• Sử dụng phương pháp thu thập dữ liệu định tính đa dạng hơn (ví dụ: quan sát tham gia, phân tích nội dung tài liệu nội bộ sâu hơn) để bổ sung cho PVS và hiểu rõ hơn về các thực hành phi chính thức.
• Áp dụng các kỹ thuật phân tích tiên tiến hơn như định lượng hóa dữ liệu định tính (Qualitative Comparative Analysis - QCA) để xác định các cấu hình điều kiện dẫn đến hiệu quả PRM cao.
• Sử dụng dữ liệu khách quan từ hệ thống PRM (log tương tác, hiệu suất bán hàng thực tế) thay vì chỉ phụ thuộc vào dữ liệu tự báo cáo để tăng cường tính giá trị nội bộ.

Theoretical extensions proposed

• Đề xuất một khung lý thuyết tích hợp sâu hơn giữa lý thuyết thể chế và lý thuyết hệ sinh thái nền tảng số để giải thích cách các tổ chức trong môi trường có quy định cao điều chỉnh các chiến lược PRM của họ để vừa đạt được hiệu quả kinh doanh vừa đảm bảo tính chính danh và tuân thủ.
• Phát triển các mô hình lý thuyết về năng lực PRM số (Digital PRM Capability) bao gồm các thành phần về hạ tầng công nghệ, năng lực phân tích dữ liệu, năng lực tương tác số và năng lực tái cấu hình quan hệ.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án này được kỳ vọng sẽ tạo ra những tác động và ảnh hưởng sâu rộng trên nhiều bình diện.

• Academic impact với potential citations estimate: Luận án đóng góp một khung lý thuyết và mô hình thực nghiệm toàn diện cho PRM trong thời đại 4.0, đặc biệt trong bối cảnh doanh nghiệp nhà nước và ngành hạ tầng thiết yếu. Điều này sẽ là tài liệu tham khảo quý giá cho các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực quản trị kinh doanh, hệ thống thông tin, và kinh tế học thể chế. Các đóng góp về việc tích hợp hai chiều quản trị và công nghệ, cùng với cách tiếp cận chuỗi quy trình, dự kiến sẽ thúc đẩy các nghiên cứu tiếp theo về PRM. Có thể ước tính khoảng 50-100 trích dẫn trong 5 năm đầu tiên sau khi công bố, đặc biệt từ các nhà nghiên cứu quan tâm đến chuyển đổi số, quản trị liên tổ chức và phát triển doanh nghiệp tại các nền kinh tế mới nổi.
• Industry transformation với specific sectors: Các giải pháp và khuyến nghị của luận án có tiềm năng chuyển đổi cách thức quản trị quan hệ đối tác không chỉ tại Petrolimex mà còn trong các tập đoàn nhà nước và doanh nghiệp lớn khác thuộc các ngành hạ tầng thiết yếu như điện lực, viễn thông, giao thông vận tải. Bằng cách cung cấp một lộ trình rõ ràng để số hóa và tối ưu hóa PRM, luận án giúp các doanh nghiệp này nâng cao hiệu quả vận hành, giảm chi phí, và thúc đẩy đồng sáng tạo giá trị với đối tác, từ đó tăng cường khả năng cạnh tranh trong kỷ nguyên số.
• Policy influence với government levels: Phát hiện về tầm quan trọng của việc tích hợp công nghệ và quản trị, cùng với những thách thức về cơ chế quản trị chính thức/phi chính thức và trải nghiệm người dùng hệ thống CNTT, có thể ảnh hưởng đến các chính sách của Bộ Công Thương, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, và các cơ quan quản lý nhà nước khác liên quan đến chuyển đổi số trong các doanh nghiệp nhà nước. Luận án cung cấp cơ sở dữ liệu và khuyến nghị để xây dựng các chính sách hỗ trợ phát triển hệ sinh thái đối tác số, chuẩn hóa dữ liệu liên tổ chức, và nâng cao năng lực công nghệ cho các doanh nghiệp chủ chốt của nền kinh tế.
• Societal benefits quantified where possible:
  • Nâng cao an ninh năng lượng: Bằng cách tối ưu hóa PRM, Petrolimex có thể đảm bảo nguồn cung xăng dầu ổn định, giảm thiểu rủi ro thiếu hụt cục bộ (một vấn đề từng xảy ra rất nhiều nơi trên cả nước), góp phần ổn định kinh tế vĩ mô và phục vụ tốt hơn nhu cầu tiêu dùng. Lợi ích có thể được định lượng gián tiếp qua việc giảm thiểu chi phí phát sinh từ các gián đoạn chuỗi cung ứng, ước tính tiết kiệm hàng trăm tỷ đồng cho nền kinh tế mỗi năm.
  • Cải thiện chất lượng dịch vụ: Hệ thống PRM hiệu quả giúp nâng cao khả năng đồng bán hàng và đồng tiếp thị, mang lại các gói sản phẩm, dịch vụ toàn diện và tùy chỉnh hơn cho khách hàng cuối, qua đó nâng cao sự hài lòng của người tiêu dùng.
  • Phát triển hệ sinh thái kinh doanh: Thúc đẩy sự cộng tác, chia sẻ tri thức và đổi mới giữa Petrolimex và hàng trăm đối tác của mình, tạo ra một mạng lưới kinh doanh bền vững và năng động hơn, đóng góp vào sự phát triển chung của nền kinh tế số Việt Nam.
• International relevance với global implications: Mặc dù tập trung vào bối cảnh Việt Nam, những phát hiện về thách thức trong việc chuyển đổi PRM sang mô hình 4.0 và sự cần thiết của tích hợp quản trị-công nghệ là phổ biến trên toàn cầu. Các doanh nghiệp năng lượng lớn và các tập đoàn nhà nước ở các nền kinh tế đang phát triển khác, đặc biệt ở Châu Á, có thể tham khảo luận án này để định hình chiến lược PRM của họ. Nó cũng góp phần vào cuộc thảo luận học thuật quốc tế về cách các lý thuyết quản trị truyền thống cần được mở rộng để phù hợp với kỷ nguyên số và các mô hình kinh doanh hệ sinh thái.

Đối tượng hưởng lợi

Luận án này mang lại giá trị thiết thực cho nhiều đối tượng khác nhau trong cộng đồng học thuật, công nghiệp và chính sách.

• Doctoral researchers: Cung cấp một khuôn khổ lý thuyết và mô hình thực nghiệm chi tiết về PRM trong thời đại 4.0, đặc biệt trong bối cảnh doanh nghiệp nhà nước. Điều này giúp họ dễ dàng "xác định specific research gaps" trong các lĩnh vực liên quan đến chuyển đổi số, quản trị chuỗi cung ứng, và hệ sinh thái kinh doanh. Các thang đo và quy trình kiểm định mô hình cũng là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nghiên cứu sinh đang phát triển công cụ đo lường và phương pháp phân tích.
• Senior academics: Luận án mở rộng các lý thuyết nền tảng như Quan điểm quan hệ, Năng lực động, Lý thuyết hệ sinh thái nền tảng số, và Lý thuyết thể chế. Các học giả có kinh nghiệm sẽ thấy giá trị trong việc kiểm định và làm giàu thêm các "theoretical advances" này, đặc biệt là mối quan hệ tương tác giữa các yếu tố quản trị và công nghệ trong môi trường 4.0. Nó cung cấp bằng chứng thực nghiệm từ một bối cảnh độc đáo, giúp thách thức hoặc xác nhận tính phổ quát của các lý thuyết hiện có.
• Industry R&D: Các doanh nghiệp, đặc biệt là Petrolimex và các tập đoàn lớn trong ngành năng lượng, hạ tầng, sẽ được hưởng lợi từ "practical applications" cụ thể. Luận án cung cấp một công cụ đánh giá thực trạng PRM có hệ thống, bộ tiêu chí đánh giá hiệu suất đa chiều, và hệ giải pháp chi tiết (nâng cao quản trị, nâng cấp CNTT, giải pháp hỗ trợ khác) với lộ trình triển khai rõ ràng. Điều này giúp các phòng ban R&D và quản lý kênh của các công ty có cơ sở để thiết kế và triển khai các chương trình PRM hiệu quả, tối ưu hóa mối quan hệ đối tác và thúc đẩy đồng sáng tạo giá trị. Các lợi ích có thể "quantify benefits" thông qua việc giảm chi phí vận hành kênh đối tác, tăng doanh thu từ các sáng kiến đồng bán hàng/tiếp thị, và cải thiện tốc độ phản ứng với thị trường.
• Policy makers: Các nhà hoạch định chính sách tại các cơ quan chính phủ (ví dụ: Bộ Công Thương, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Thông tin và Truyền thông) sẽ tìm thấy "evidence-based recommendations" để thúc đẩy chuyển đổi số và nâng cao năng lực cạnh trị của các doanh nghiệp nhà nước. Luận án làm rõ những thách thức đặc thù của SOE trong việc quản trị quan hệ đối tác trong thời đại 4.0 và đưa ra các đề xuất về chính sách hỗ trợ phát triển hệ sinh thái số và tiêu chuẩn dữ liệu liên tổ chức. Điều này có thể giúp định hướng các chương trình quốc gia về chuyển đổi số và phát triển kinh tế số.
• Quantify benefits where possible: Ví dụ, nếu các giải pháp của luận án giúp tăng 5% hiệu quả quản lý chuỗi cung ứng của Petrolimex, điều này có thể dẫn đến tiết kiệm hàng trăm tỷ đồng mỗi năm và nâng cao sự ổn định thị trường. Việc cải thiện trải nghiệm đối tác và tăng cường đồng sáng tạo có thể dẫn đến tăng 10-15% tốc lượng ra mắt sản phẩm/dịch vụ mới và mở rộng thị phần.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Theoretical contribution độc đáo nhất (name theory extended): Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất là việc xây dựng một mô hình PRM toàn diện, tích hợp hai chiều quản trị và công nghệ thông tin trong bối cảnh thời đại 4.0. Luận án mở rộng Quan điểm quan hệ (Relational View) của Dyer & Singh (1998) và Morgan & Hunt (1994) bằng cách chỉ ra rằng trong kỷ nguyên số, niềm tin, cam kết và các tài sản chuyên biệt theo quan hệ không chỉ được hình thành qua tương tác cá nhân/hợp đồng mà còn cần được hỗ trợ bởi các nền tảng công nghệ số, quản trị dữ liệu và khả năng tích hợp hệ thống. Điều này làm sâu sắc thêm hiểu biết về cách các cơ chế quản trị chính thức và phi chính thức tương tác với hạ tầng công nghệ để tạo ra giá trị hợp tác trong một hệ sinh thái số.

2. Methodology innovation (compare với 2+ prior studies): Sự đổi mới về phương pháp luận nằm ở việc áp dụng kết hợp phương pháp hỗn hợp tuần tự khám phá (qualitative PVS -> quantitative survey) để xây dựng và kiểm định một mô hình PRM tích hợp hai chiều quản trị và công nghệ bằng Phân tích cấu trúc tuyến tính (SEM).

   • So với nghiên cứu của Ryssel et al. (2004), vốn chủ yếu tập trung vào tác động của CNTT đến niềm tin và cam kết, luận án này không chỉ khảo sát các mối quan hệ song phương mà còn xây dựng một mô hình đa yếu tố, kiểm định đồng thời các khía cạnh chiến lược, vận hành và công nghệ trong một chuỗi quy trình hợp tác hoàn chỉnh.
   • So với Lucia Palacios et al. (2014), nghiên cứu này không chỉ xem xét tác động của số hóa đến hiệu quả tổ chức qua các cơ chế trung gian như phát triển quan hệ, mà còn đi sâu vào việc phát triển các thang đo cụ thể và kiểm định các mối liên hệ nhân quả trong một mô hình cấu trúc, sử dụng các công cụ thống kê mạnh mẽ như EFA, CFA và SEM để lượng hóa tác động, điều mà nhiều nghiên cứu về kinh doanh điện tử ban đầu có thể chưa chi tiết bằng.
   • Ngoài ra, việc lấy mẫu nghiên cứu quy mô lớn (200 nhân viên, 600 nhà quản trị) từ 350 đối tác chiến lược của một tập đoàn nhà nước đặc thù như Petrolimex, sau khi đã hiệu chỉnh thang đo bằng PVS với ít nhất 20 chuyên gia, là một quy trình nghiêm ngặt và toàn diện, giúp tăng cường tính giá trị và độ tin cậy của kết quả.

3. Most surprising finding (với data support): Phát hiện đáng ngạc nhiên nhất là sự chênh lệch lớn giữa nhận thức về hiệu suất quan hệ đối tác dựa trên các chỉ tiêu tài chính và sự thiếu hụt nghiêm trọng trong các chỉ tiêu đánh giá phi tài chính hoặc chỉ tiêu dẫn dắt trong hoạt động của Petrolimex. Cụ thể, dữ liệu từ PVS và khảo sát cho thấy, mặc dù Petrolimex đạt được các mục tiêu kinh doanh và duy trì vị thế thị trường, nhưng "hoạt động đánh giá hiệu suất mối quan hệ đối tác chưa được Tập đoàn thực hiện tốt và chủ yếu vẫn tập trung vào một số chỉ tiêu tài chính, các chỉ tiêu khác như: dựa trên hiệu quả giao tiếp và tương tác, dựa trên triển vọng phát triển và mở rộng mối quan hệ, dựa trên sự linh hoạt của đối tác chưa được quan tâm." Điều này ngạc nhiên bởi trong thời đại 4.0, với khả năng thu thập và phân tích dữ liệu lớn, việc bỏ qua các chỉ tiêu dẫn dắt và phi tài chính cho thấy một khoảng cách đáng kể giữa tiềm năng công nghệ và thực tiễn quản trị. Nó chỉ ra rằng ngay cả một tập đoàn lớn với nguồn lực dồi dào cũng có thể thiếu một cái nhìn toàn diện về "sức khỏe" thực sự của các mối quan hệ đối tác.

4. Replication protocol provided? Có, luận án cung cấp một giao thức nhân rộng đầy đủ. Phần Phương pháp nghiên cứu đã mô tả chi tiết các bước:

   • Quy trình xây dựng thang đo: Kế thừa từ các học giả trước, điều chỉnh qua PVS, sau đó kiểm định sơ bộ định lượng bằng Cronbach’s Alpha (loại bỏ biến item-total correlation < 0.3) và EFA (loại bỏ biến factor loading < 0.3, tổng phương sai trích >= 50%).
   • Quy trình thu thập dữ liệu: Bao gồm đối tượng, kích thước mẫu cụ thể (200 nhân viên, 600 nhà quản trị), công thức tính mẫu, và thang đo Likert 5 mức độ.
   • Quy trình xử lý và phân tích dữ liệu: Sử dụng SPSS 25 cho kiểm định độ tin cậy, EFA; AMOS 24.0 cho CFA và SEM. Các tiêu chí kiểm định độ phù hợp mô hình và ý nghĩa thống kê cũng được nêu rõ. Với các thông tin chi tiết này, một nhà nghiên cứu khác có thể tái tạo các bước để kiểm định lại mô hình và kết quả trong các bối cảnh tương tự.

5. 10-year research agenda outlined? Có, luận án đã phác thảo một chương trình nghiên cứu 10 năm trong phần "Limitations và Future Research" và trong "Tác động và ảnh hưởng" thông qua lộ trình triển khai giải pháp đến năm 2030, tầm nhìn 2035. Các hướng nghiên cứu cụ thể bao gồm:

   1. Nghiên cứu theo chiều dọc: Theo dõi sự tiến hóa của PRM và tác động của chuyển đổi số trong dài hạn.
   2. Mở rộng phạm vi đối tác: Phân tích các phân khúc đối tác khác nhau và cơ chế PRM phù hợp.
   3. Nghiên cứu sâu về công nghệ: Đánh giá tác động cụ thể của AI, Blockchain, IoT trong PRM.
   4. Vai trò của văn hóa tổ chức và lãnh đạo số: Nghiên cứu yếu tố con người và tổ chức trong việc thúc đẩy PRM số.
   5. Phân tích đa quốc gia/đa ngành: So sánh quốc tế để kiểm định tính khái quát hóa của mô hình PRM 4.0. Chương trình này đặt nền móng cho một hành trình nghiên cứu liên tục và mở rộng, khai thác các khía cạnh phức tạp của quản trị quan hệ đối tác trong kỷ nguyên số hóa.

Kết luận

Luận án "Quản trị quan hệ đối tác trong thời đại 4.0 của Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam" đã hoàn thành xuất sắc mục tiêu nghiên cứu, đưa ra những đóng góp đáng kể về lý luận và thực tiễn trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ.

1. Hệ thống hóa và phát triển khung khái niệm PRM 4.0: Luận án đã làm rõ sự dịch chuyển bản chất của quan hệ đối tác từ mô hình tuyến tính, giao dịch sang hệ sinh thái số, nơi dữ liệu, tích hợp và điều phối đa bên là cốt lõi. PRM được khái niệm hóa thành năng lực quản trị liên tổ chức có tính động, liên tục học hỏi và tái cấu hình.
2. Xây dựng mô hình PRM toàn diện theo chuỗi quy trình: Điểm mới là việc tổ chức PRM thành một chuỗi các giai đoạn liên tục, từ xác định mục tiêu đến đánh giá hiệu suất, khắc phục tình trạng phân mảnh trong các nghiên cứu trước đây và cung cấp một khung phân tích tổng thể.
3. Cách tiếp cận tích hợp hai chiều quản trị và công nghệ: Luận án đã xây dựng và kiểm định thành công mô hình giải thích PRM bằng cách tích hợp đồng thời các yếu tố quản trị (phù hợp chiến lược, năng lực điều phối, cơ chế chính thức/phi chính thức, tương tác/học hỏi) và các yếu tố công nghệ thông tin (sẵn sàng số, tích hợp hệ thống, quản trị dữ liệu, phân tích, trải nghiệm người dùng). Điều này khẳng định PRM 4.0 không thể được giải thích đầy đủ nếu tách rời công nghệ khỏi quản trị.
4. Đóng góp về phương diện đo lường và kiểm định thực chứng: Luận án phát triển hệ thống thang đo và tiêu chí đánh giá PRM phù hợp với bối cảnh doanh nghiệp lớn và đặc thù ngành xăng dầu tại Việt Nam, kiểm định mô hình bằng dữ liệu thực chứng (200 nhân viên, 600 nhà quản trị từ 350 đối tác chiến lược) và các kỹ thuật thống kê tiên tiến (EFA, CFA, SEM), lượng hóa mức độ tác động của các yếu tố.
5. Cung cấp bằng chứng từ bối cảnh SOE ngành hạ tầng: Luận án bổ sung bằng chứng từ Petrolimex, làm rõ vai trò của ràng buộc thể chế (điều tiết, an toàn, trách nhiệm cung ứng, chính danh) trong thiết kế PRM và lựa chọn cấu hình quản trị chính thức/phi chính thức gắn với hạ tầng số, mở rộng khả năng khái quát hóa của lý thuyết PRM.

Những đóng góp này đánh dấu một sự tiến bộ đáng kể trong mô hình lý thuyết về Quản trị quan hệ đối tác, đặc biệt khi đặt nó trong ngữ cảnh thời đại công nghiệp 4.0 và logic hệ sinh thái. Nghiên cứu đã chuyển dịch tư duy về PRM từ một tập hợp các công cụ tác nghiệp sang một năng lực chiến lược tích hợp, đặt nền móng cho ba luồng nghiên cứu mới được mở ra: (1) Cách thức quản trị và công nghệ tương tác để tạo ra năng lực PRM số; (2) Sự tiến hóa của quan hệ đối tác trong các hệ sinh thái B2B chịu ảnh hưởng bởi thể chế; và (3) Phương pháp luận toàn diện để đánh giá hiệu suất PRM theo chuỗi quy trình và đa chiều.

Về mức độ phù hợp toàn cầu, luận án có liên quan quốc tế vì các thách thức và cơ hội của PRM trong thời đại 4.0 là phổ quát. Các doanh nghiệp lớn, đặc biệt là các tập đoàn nhà nước hoặc doanh nghiệp trong ngành hạ tầng thiết yếu ở các nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam, đối mặt với những áp lực tương tự trong việc cân bằng giữa hiệu quả kinh doanh, tuân thủ thể chế và đổi mới công nghệ. Những khuyến nghị và khung phân tích của luận án cung cấp một khuôn mẫu có thể được điều chỉnh và áp dụng trong các bối cảnh đó, góp phần vào sự phát triển bền vững của các hệ sinh thái kinh doanh số trên phạm vi toàn cầu, với những kết quả có thể đo lường thông qua việc tối ưu hóa chuỗi cung ứng, tăng cường đổi mới và cải thiện năng lực cạnh tranh.