Luận án tiến sĩ: Ảnh hưởng yếu tố đến chất lượng kiểm toán DN FDI tại Việt Nam - Lại Thị Thu Thủy

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI ------------------------- Lại Thị Thu Thủy NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC YẾU TỐ ĐẾN CHẤT LƯỢNG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Hà Nội, năm 2018 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI ------------------------- Lại Thị Thu Thủy NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC YẾU TỐ ĐẾN CHẤT LƯỢNG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: Kế toán Mã số: 62340301 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: 1. Phạm Đức Hiếu 2. Phạm Thị Thu Thủy Hà Nội, năm 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu trong Luận án là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng.

Kết quả nghiên cứu trong Luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào khác. Tác giả luận án Lại Thị Thu Thủy LỜI CẢM ƠN Tác giả xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Khoa Sau Đại học, Khoa Kế toán - Kiểm toán Trường Đại học Thương Mại đã giúp đỡ, hướng dẫn và tạo điều kiện trong suốt quá trình đào tạo, nghiên cứu và thực hiện Luận án của tác giả. Tác giả xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ nhiệt tình và hữu ích từ lãnh đạo Bộ Tài chính, Vụ chế độ Kế toán và Kiểm toán, VACPA, Tổng cục Thống kê, lãnh đạo các công ty kiểm toán độc lập và các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, các chuyên gia trong việc cho ý kiến đánh giá vào bảng khảo sát cũng như trong suốt quá trình thu thập dữ liệu điều tra, phỏng vấn của tác giả. Đặc biệt, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các thầy cô là người hướng dẫn và có những ý kiến đóng góp sửa chữa quý báu trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện Luận án của tác giả.

Sau cùng, tác giả xin bày tỏ sự cảm ơn đến gia đình, các đồng nghiệp và bạn bè đã động viên, chia sẻ và tạo điều kiện thuận lợi để Luận án được hoàn thành! Tác giả luận án Lại Thị Thu Thủy MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC BẢNG BIỂU. vii DANH MỤC HÌNH VẼ. ix PHẦN MỞ ĐẦU.

Sự cần thiết của đề tài nghiên cứu. Tổng quan nghiên cứu và nhận diện khoảng trống nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Đóng góp của luận án. Kết cấu của luận án.

20 CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CHẤT LƯỢNG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH. Lý thuyết đại diện. Lý thuyết các bên liên quan. Lý thuyết thể chế.

Kiểm toán báo cáo tài chính và chất lượng kiểm toán báo cáo tài chính. Kiểm toán báo cáo tài chính. Chất lượng kiểm toán báo cáo tài chính. Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán báo cáo tài chính.

Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán báo cáo tài chính dưới góc độ chuyên môn nghề nghiệp. Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán báo cáo tài chính dưới góc độ chất lượng dịch vụ. 40 Tổng kết Chương 1. 45 CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM CỦA CÁC DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀ HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP Ở VIỆT NAM.

Hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài ở Việt Nam. Doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài ở Việt Nam. Khái quát về các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài ở Việt Nam. Hệ thống kế toán của các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài ở Việt Nam.

Hoạt động kiểm toán độc lập ở Việt Nam. Sự hình thành và phát triển của kiểm toán độc lập ở Việt Nam. Môi trường pháp lý về kiểm toán độc lập ở Việt Nam. Kiểm soát chất lượng hoạt động kiểm toán độc lập tại Việt Nam.

63 Tổng kết Chương 2. 68 CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Thiết kế nghiên cứu. Quy trình nghiên cứu.

Mô hình nghiên cứu. Phương pháp thu thập dữ liệu và quy trình thực hiện trong nghiên cứu định tính. Thu thập dữ liệu. Quy trình thực hiện.

Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu trong nghiên cứu định lượng. Thu thập dữ liệu. Phương pháp xử lý dữ liệu định lượng. 79 Tổng kết Chương 3.

88 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Kết quả nghiên cứu định tính. Kết quả phỏng vấn chuyên gia. Kết quả khảo sát về hoạt động kiểm soát chất lượng kiểm toán.

Kết quả nghiên cứu định lượng. Kết quả nghiên cứu chất lượng kiểm toán dưới góc độ chuyên môn nghề nghiệp. Kết quả nghiên cứu chất lượng kiểm toán dưới góc độ chất lượng dịch vụ. 110 Tổng kết Chương 4.

121 CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ CÁC KHUYẾN NGHỊ TỪ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Kết luận về chất lượng kiểm toán. Kết luận về các yếu tố và mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến chất lượng kiểm toán báo cáo tài chính doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam. Các khuyến nghị từ kết quả nghiên cứu.

Khuyến nghị về các giải pháp nâng cao chất lượng kiểm toán dưới góc độ chuyên môn nghề nghiệp. Khuyến nghị về các giải pháp nâng cao chất lượng kiểm toán dưới góc độ chất lượng dịch vụ. Điều kiện thực hiện các giải pháp. Hạn chế của nghiên cứu và hướng nghiên cứu tiếp theo.

136 Tổng kết Chương 5. 138 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI CỦA LUẬN ÁN. ix DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. x DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT AICPA Hội kế toán viên công chứng Hoa Kỳ (American Institute of Certified Public Accountants) BCTC Báo cáo tài chính BGĐ Ban giám đốc CLDV Chất lượng dịch vụ CLKT Chất lượng kiểm toán CM Chuẩn mực CMKiT Chuẩn mực kiểm toán DN FDI Doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài DNKT Doanh nghiệp kiểm toán DNLD Doanh nghiệp liên doanh GAO Cơ quan Kiểm toán Nhà nước Hoa Kỳ (Government Accountability Office) FASB Hội đồng Chuẩn mực kế toán tài chính (Mỹ) (Financial Accounting Standards Board) FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài (Foreign Direct Investment) FRC Hội đồng báo cáo tài chính (Anh) (Financial Reporting Council) IAASB Hội đồng Chuẩn mực kiểm toán và đảm bảo quốc tế (The International Auditing and Assurance Standards Board) IFRS Chuẩn mực Báo cáo tài chính quốc tế (International Financial Reporting Standards) KTĐL Kiểm toán độc lập KSCL Kiểm soát chất lượng KTV Kiểm toán viên PCAOB Ủy ban Giám sát hoạt động kiểm toán đối với các công ty đại chúng (Public Company Accounting Oversight Board) VAA Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam (Vietnam Association of Accountants and Auditors) VACPA Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (Vietnam Association of Certified Public Accountants) UBCKNN Ủy ban Chứng khoán Nhà nước DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1.1: CLKT theo khuôn mẫu của FRC (2008) .2: Khuôn mẫu CLKT của IAASB (2013) .3: Khuôn mẫu về CLKT của Francis (2011) và Knechel và cộng sự (2013) .4: Các yếu tố trong mô hình SERVQUAL .1: Đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam theo ngành .2: Đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam theo đối tác đầu tư .3: Một số chỉ tiêu tổng hợp của các công ty kiểm toán qua các năm .4: Cơ cấu doanh thu của các công ty KTĐL theo loại dịch vụ .5: Cơ cấu doanh thu của các công ty KTĐL theo đối tượng khách hàng.6: Doanh thu bình quân của các công ty KTĐL theo đối tượng khách hàng .7: Kết quả kiểm tra CLDV kiểm toán do Vụ chế độ Kế toán - Kiểm toán chủ trì.8: Kết quả kiểm tra CLDV kiểm toán do UBCKNN chủ trì.1: Khuôn mẫu đề xuất về CLKT BCTC dưới góc độ chuyên môn nghề nghiệp và mối quan hệ với các khuôn mẫu CLKT trước đó.2: Các yếu tố ảnh hưởng đến CLKT BCTC dưới góc độ chuyên môn nghề nghiệp theo khuôn mẫu đề xuất .3: Các yếu tố ảnh hưởng đến CLKT BCTC dưới góc độ CLDV.4: Mã hóa các thuộc tính của các yếu tố ảnh hưởng đến đến CLKT BCTC DN FDI dưới góc độ chuyên môn nghề nghiệp.5: Mã hóa các thuộc tính của các yếu tố ảnh hưởng đến CLKT BCTC DN FDI dưới góc độ CLDV .1: Bảng tổng hợp kết quả đánh giá chất lượng thang đo các yếu tố ảnh hưởng đến CLKT BCTC dưới góc độ chuyên môn nghề nghiệp.10: Ma trận xoay các yếu tố (lần 3) .12: Tóm tắt mô hình 1 .13: Phân tích ANOVAa mô hình 1 .14: Hồi quy mô hình 1 .17: Kết quả kiểm định các giả thuyết về các yếu tố ảnh hưởng đến CLKT BCTC dưới góc độ chuyên môn nghề nghiệp.18: Bảng tổng hợp kết quả đánh giá chất lượng thang đo các yếu tố ảnh hưởng đến CLKT BCTC dưới góc độ CLDV .22: Ma trận xoay các yếu tố (lần 2) .23: Thang đo điều chỉnh Cronbach’s Alpha và phân tích EFA .25: Tóm tắt mô hình 2 .26: Phân tích ANOVAa mô hình 2 .27: Hồi quy mô hình 2 .28: Tóm tắt mô hình 2 với biến giả .29: Phân tích ANOVAa mô hình 2 với biến giả .30: Hồi quy mô hình 2 với biến giả.31: Kết quả kiểm định các giả thuyết về các yếu tố ảnh hưởng đến CLKT BCTC DN FDI dưới góc độ CLDV.

119 DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 2.1: Số lượng dự án FDI giai đoạn 1988 – 2015 .2: Quy mô vốn FDI đăng ký giai đoạn 1988 – 2015 .3: Đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam theo hình thức đầu tư .4: Số lượng DN FDI giai đoạn 2011-2015 .5: Số lượng lao động tại các DN FDI giai đoạn 2011-2015 .6: Nguồn vốn của các DN FDI giai đoạn 2011-2015 .1: Quy trình nghiên cứu của đề tài.2: Mô hình nghiên cứu về CLKT dưới góc độ chuyên môn nghề nghiệp .3: Mô hình nghiên cứu về CLKT dưới góc độ chất lượng dịch vụ. 75 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Sự cần thiết của đề tài nghiên cứu Hoạt động KTĐL có vai trò to lớn trong nền kinh tế thị trường. KTĐL trong đó có kiểm toán BCTC trước hết được xem như một công cụ để bảo vệ sự ổn định của nền kinh tế thông qua ý kiến kiểm toán và các khuyến cáo chuyên môn cần thiết phục vụ cho việc ra quyết định của các đối tượng sử dụng thông tin.