Luận án tiến sĩ: Nâng cao năng lực cung ứng dịch vụ tư vấn quản lý DN Việt Nam

Tính cấp thiết của đề tài Dịch vụ tư vấn quản lý (TVQL) tham gia và đóng vai trò hết sức quan trọng đối với các công đoạn của quá trình kinh doanh của doanh nghiệp. Đây cũng là hoạt động góp phần rất quan trọng vào tạo giá trị gia tăng và tạo việc làm. Đối với các quốc gia, bao gồm cả các nước phát triển và đang phát triển, do quá trình chuyên môn hóa và phân công lao động ngày càng gia tăng nên dịch vụ tư vấn quản lý ngày càng phát triển và ngày càng tạo ra nhiều việc làm mới, đây là ý nghĩa xã hội sâu sắc mà việc thúc đẩy dịch vụ (DV) tư vấn quản lý phát triển sẽ mang lại. Dịch vụ tư vấn quản lý nói riêng và ngành dịch vụ nói chung đòi hỏi sự tương tác trực tiếp giữa doanh nghiệp (DN) và khách hàng (KH) đòi hỏi phải sử dụng nhiều lao động sống, nên việc phát triển loại hình dịch vụ này sẽ tạo thêm các cơ hội việc làm trong nền kinh tế, cả trực tiếp và gián tiếp, ngăn chặn tình trạng chảy máu chất xám.

Ngoài ra khi các dịch vụ tư vấn quản lý phát triển sẽ tạo điều kiện cho các nhân tố thị trường hoạt động và phát triển, thích ứng được với cơ chế hoạt động và quá trình hội nhập chung của thị trường nội địa, góp phần đẩy mạnh sản xuất, lưu thông, thúc đẩy sự tăng trưởng của các ngành kinh tế. Có thể nhận thấy, sự ra đời và phát triển của dịch vụ tư vấn quản lý đã tạo ra một cầu nối hữu hiệu giữa các yếu tố đầu vào và đầu ra trong quá trình sản xuất kinh doanh, cung cấp các yếu tố đầu vào cho các ngành trong nền kinh tế. Sự hỗ trợ của dịch vụ tư vấn quản lý đã rút ngắn đáng kể quá trình sản xuất, lưu thông hàng hóa, lưu thông tiền tệ; phá bỏ được khoảng cách về không gian và thời gian giữa nhà cung cấp với khách hàng, giảm thiểu rủi ro,. Sự phát triển của dịch vụ tư vấn quản lý cũng sẽ tạo điều kiện cho các doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh của mình và qua đó đóng góp cho sự phát triển của nền kinh tế quốc dân; giúp các doanh nghiệp tiết kiệm chi phí và tăng khả năng cạnh tranh; thúc đẩy quá trình chuyên môn hóa các doanh nghiệp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động; giúp các doanh nghiệp học tập thông qua tư vấn.

Tại Việt Nam, thị trường dịch vụ tư vấn quản lý đã bước đầu được hình thành và theo ý kiến của các chuyên gia thị trường này sẽ giữ vai trò quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế đất nước. Tuy nhiên thực trạng hiện nay của ngành tư vấn quản lý của Việt Nam còn khá non trẻ, mới ở giai đoạn đầu phát triển nên chưa thực sự đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp. Số lượng các nhà cung cấp dịch vụ tư vấn quản lý chưa nhiều, quy mô nhỏ, tính cạnh tranh giữa các doanh nghiệp chưa 2 cao. Các nhà cung ứng thiếu sự chuyên môn hóa.

Còn cung cấp nhiều loại dịch vụ tư vấn quản lý trong khi năng lực cung ứng chưa đáp ứng đủ yêu cầu của thị trường. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ và ảnh hưởng đến mức độ tin tưởng của khách hàng đối với các nhà cung ứng nói riêng và thị trường nói chung. Các nhà cung cấp phát triển còn nhỏ lẻ, còn thiếu tính năng động. Chất lượng dịch vụ cung ứng chưa cao, tính chuyên nghiệp trong cung ứng còn thấp, giá cao, kênh phân phối chưa tốt.

Nhận thức được tầm quan trọng của việc nghiên cứu thực trạng thị trường dịch vụ tư vấn quản lý và nâng cao năng lực cung ứng dịch vụ tư vấn quản lý của các doanh nghiệp tư vấn Việt Nam hiện nay đối với sự phát triển của loại hình doanh nghiệp cung ứng dịch vụ này nói riêng và dịch vụ phát triển kinh doanh nói chung, tôi quyết định chọn đề tài "Nâng cao năng lực cung ứng dịch vụ tư vấn quản lý của các doanh nghiệp tư vấn Việt Nam trong giai đoạn hiện nay" làm đề tài cho luận án tiến sĩ của mình. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Trên thế giới, vào những năm cuối của thế kỷ XX, dịch vụ phát triển kinh doanh đã trở thành một lĩnh vực quan trọng, đóng vai trò không thể thiếu đối với sự phát triển của ngành dịch vụ nói riêng và sự phát triển của nền kinh tế nói chung. Riêng đối với dịch vụ tư vấn quản lý, mức tăng trưởng trung bình hàng năm của lĩnh vực này chiếm khoảng 10%. Vì vậy đã có khá nhiều nghiên cứu được thực hiện về dịch vụ tư vấn quản lý nói riêng và dịch vụ phát triển kinh doanh nói chung.

 Năm 2000, Jacob Levitsky tiến hành nghiên cứu về "Dịch vụ phát triển kinh doanh - Nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế". Đây là nghiên cứu được thực hiện dựa trên những kinh nghiệm về phát triển dịch vụ phát triển kinh doanh ở một số nước trên thế giới để rút ra bài học cho các quốc gia khác trong quá trình phát triển loại hình dịch vụ này.McVay thực hiện nghiên cứu về "Phát triển thị trường TM cho dịch vụ phát triển kinh doanh". Nghiên cứu đã chỉ ra rằng sự phát triển của thị trường TM là cơ sở nền tảng cho sự phát triển của dịch vụ phát triển kinh doanh.  Tháng 4/2000, Tổ chức Phát triển công nghiệp của Liên Hợp Quốc UNIDO tổ chức hội thảo " Dịch vụ phát triển kinh doanh cho doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Châu Á" Ở Việt Nam, đã có một số công trình nghiên cứu bước đầu có liên quan đến dịch vụ hỗ trợ kinh doanh nói chung và dịch vụ tư vấn quản lý nói riêng, cụ thể là: 3  Năm 1999, nhóm nghiên cứu của Viện nghiên cứu quản lý kinh tế TW thực hiện đề tài nghiên cứu về "Cơ sở khoa học và thực tiễn của hoạt động tư vấn quản lý và phương pháp tư vấn quản trị kinh doanh cho doanh nghiệp".

Đề tài đã đi nghiên cứu sâu về hoạt động tư vấn quản lý, đã có những phân tích về bản chất, mục đích, phạm vi, quy mô của tư vấn quản lý, về mối quan hệ giữa khách hàng và nhà tư vấn cũng như nêu ra được một số kinh nghiệm quốc tế trong việc phát triển ngành công nghiệp tư vấn và phát triển tổ chức tư vấn quản lý của Việt Nam. Tuy nhiên bối cảnh thực hiện việc nghiên cứu đề tài này có rất nhiều khác biệt so với môi trường hoạt động và sự phát triển của các tổ chức cung ứng dịch vụ tư vấn quản lý của Việt Nam hiện nay.  MPDF có tổ chức nghiên cứu về tình hình dịch vụ hỗ trợ kinh doanh ở Việt Nam và đã công bố kết quả tại Hội thảo quốc tế về thị trường dịch vụ hỗ trợ kinh doanh ở Việt Nam tại CIEM, năm 2000. Tuy nhiên nghiên cứu này mới chỉ cung cấp bức tranh tổng thể về tình hình dịch vụ hỗ trợ kinh doanh ở Việt Nam, và dịch vụ tư vấn quản lý là một trong số các dịch vụ hỗ trợ kinh doanh được nghiên cứu, chưa có nghiên cứu đi sâu về dịch vụ tư vấn quản lý tại Việt Nam.

 Đồng thời MPDF cũng đã có nghiên cứu điều tra về sự phát triển của DV TVQL ở Việt Nam. Nghiên cứu này do các tác giả Nguyễn Văn Làn và Nguyễn Phương Quỳnh Trang thực hiện, tuy nhiên kết quả điều tra này mới hướng đến khu vực kinh tế tư nhân và chưa gắn với điều kiện Việt Nam gia nhập WTO.  Năm 2002, Tổ chức hợp tác kỹ thuật (GTZ) của Cộng hòa Liên bang Đức đã tiến hành dự án nghiên cứu về thị trường DV hỗ trợ KD ở Việt Nam. Dự án nghiên cứu được tiến hành với sự phối hợp của VCCI, CIEM, GTZ về khung pháp lý cho việc phát triển một số DV phát triển KD căn bản ở nước ta như: sở hữu trí tuệ, kế toán và kiểm toán, đào tạo.

 Năm 2004, 2005 đề tài nghiên cứu khoa học cấp Thành phố của TS. Hoàng Văn Hải về "Các giải pháp đồng bộ nhằm phát triển dịch vụ hỗ trợ kinh doanh trên địa bàn thành phố Hà Nội trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế". Đây là đề tài được triển khai thuộc chương trình 07 - X của Thành phố Hà Nội trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Đề tài đã có những đánh giá chi tiết về sự phát triển của các dịch vụ hỗ trợ kinh doanh trên địa bàn thành phố Hà Nội và đề xuất một số giải pháp đồng bộ nhằm phát triển thị trường này.

Tuy nhiên dịch vụ tư vấn quản lý cũng chỉ được đề cập là một loại dịch vụ hỗ trợ kinh doanh có mặt ở Hà Nội và được đề cập 4 đến với dung lượng khá khiêm tốn. Ngoài ra bối cảnh nghiên cứu đề tài là giai đoạn chuẩn bị để gia nhập WTO.TS Nguyễn Doãn Thị Liễu cũng thực hiện đề tài NCKH của Bộ Công Thương về "Giải pháp đẩy mạnh dịch vụ phát triển kinh doanh ở nước ta hiện nay". Trong nghiên cứu đề tài tác giả đã phân tích khá cụ thể các dịch vụ phát triển kinh doanh trên phạm vi cả nước và có những đề xuất nhằm phát triển dịch vụ này. Tuy nhiên đề tài cũng chưa có những nghiên cứu chi tiết về dịch vụ tư vấn quản lý tại Việt Nam.

 Năm 2009, NCS Bùi Thanh Tráng đã bảo vệ luận án tiến sĩ tại Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh với đề tài "Các nhân tố ảnh hưởng, định hướng và giải pháp phát triển dịch vụ tư vấn Marketing tại Việt Nam". Đề tài có những đánh giá khá sắc nét về thực trạng phát triển của dịch vụ tư vấn Marketing tại Việt nam trên cơ sở của các nhân tố ảnh hưởng. Tuy nhiên góc độ tiếp cận nghiên cứu đề tài là phát triển thị trường từ góc độ nhân tố ảnh hưởng, đồng thời giới hạn chỉ nghiên cứu ở dịch vụ tư vấn Marketing. Ngoài ra còn một số những nghiên cứu khác về dịch vụ hỗ trợ kinh doanh ở Việt Nam như hội thảo quốc tế về phát triển dịch vụ hỗ trợ kinh doanh ở Việt Nam của ADB (2000); nghiên cứu về: dịch vụ phát triển kinh doanh trong 3 lĩnh vực - Sở hữu trí tuệ; Kế toán kiểm toán và Đào tạo của Viện nghiên cứu quản lý kinh tế TW và công ty Vision & Associate thực hiện năm 2003, 2004,.

Những nghiên cứu này chủ yếu đề cập đến sự ra đời phát triển của thị trường dịch vụ hỗ trợ kinh doanh ở Việt Nam.