Hàng không Việt Nam: Định hướng phát triển tập đoàn kinh tế - Luận án TS

BỘ GIÁO DỤC VÀ ðÀO TẠO TRƯỜNG ðẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH --------------- * ---------------- NGUYỄN HẢI QUANG HÀNG KHÔNG VIỆT NAM – ðỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN THEO MÔ HÌNH TẬP ðOÀN KINH TẾ LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2008 BỘ GIÁO DỤC VÀ ðÀO TẠO TRƯỜNG ðẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ---------------- * ---------------- NGUYỄN HẢI QUANG HÀNG KHÔNG VIỆT NAM – ðỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN THEO MÔ HÌNH TẬP ðOÀN KINH TẾ Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1.

TS ðẶNG NGỌC ðẠI 2. TS NGUYỄN THANH HỘI TP. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2008 LỜI CAM ðOAN Tôi là Nguyễn Hải Quang. Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.

Các nội dung và kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa ñược ai công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào. TÁC GIẢ NGUYỄN HẢI QUANG MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam ñoan Mục lục Danh mục các ký hiệu, chữ viết tắt Danh mục các bảng Danh mục các hình vẽ, ñồ thị MỞ ðẦU 1 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ TẬP ðOÀN KINH TẾ HÀNG KHÔNG 9 1. Khái niệm và ñặc ñiểm của tập ñoàn kinh tế hàng không 9 1. Lịch sử hình thành và phát triển tập ñoàn kinh tế 9 1.

Khái niệm về tập ñoàn kinh tế và tập ñoàn kinh tế hàng không 11 1. ðặc ñiểm của tập ñoàn kinh tế hàng không 15 1. Vai trò của tập ñoàn kinh tế hàng không 22 1. Tổ chức và quản lý tập ñoàn kinh tế hàng không 25 1.

Cơ cấu tổ chức tập ñoàn kinh tế hàng không 25 1. Cơ cấu tổ chức công ty mẹ tập ñoàn kinh tế hàng không 32 1. Cơ cấu quản lý, ñiều hành tập ñoàn kinh tế hàng không 33 1. Hình thành và phát triển tập ñoàn kinh tế hàng không 34 1.

Phương thức hình thành và phát triển 34 1. ðiều kiện hình thành tập ñoàn kinh tế hàng không 37 1. Quy trình và nội dung xây dựng tập ñoàn kinh tế hàng không 42 1. Vai trò của nhà nước trong việc hình thành và phát triển tập ñoàn kinh tế hàng không 46 1.

Kinh nghiệm tổ chức tập ñoàn kinh tế hàng không trên thế giới 49 1. Nghiên cứu kinh nghiệm tổ chức và xây dựng tập ñoàn kinh tế hàng không trên thế giới 49 1. Các bài học kinh nghiệm 50 1. Tóm tắt chương 1 52 CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN HÌNH THÀNH TẬP ðOÀN KINH TẾ VÀ CÁC ðIỀU KIỆN HÌNH THÀNH TẬP ðOÀN KINH TẾ HÀNG KHÔNG Ở VIỆT NAM 55 2.

Thực tiễn hình thành tập ñoàn kinh tế ở Việt Nam 55 2. Quá trình hình thành và thí ñiểm thành lập tập ñoàn kinh tế 55 2. Thực tiễn mô hình các tập ñoàn ñang thí ñiểm 58 2. Sự khác biệt giữa tập ñoàn kinh tế thí ñiểm và Tổng công ty 91 hoạt ñộng theo mô hình công ty mẹ - công ty con 63 2.

Phân tích các ñiều kiện bên trong - Thực trạng của ngành HKVN 64 2. Quá trình xây dựng và phát triển 64 2. Tổ chức và quản lý ngành HKVN 67 2. Các nguồn lực của ngành HKVN 76 2.

Tình hình SXKD của ngành HKVN 85 2. Phân tích các ñiều kiện bên ngoài - Môi trường kinh doanh ngành HKVN 92 2. Môi trường vĩ mô 92 2. Môi trường ngành HKVN 95 2.

ðánh giá các ñiều kiện hình thành tập ñoàn kinh tế hàng không ở Việt Nam 111 2. ðánh giá các ñiều kiện bên trong 111 2. ðánh giá các ñiều kiện bên ngoài 115 2. Tóm tắt chương 2 119 CHƯƠNG 3: XÂY DỰNG TẬP ðOÀN HÀNG KHÔNG VIỆT NAM 121 3.

Sự cần thiết và quan ñiểm xây dựng tập ñoàn kinh tế hàng không ở Việt Nam 121 3.1 Sự cần thiết phát triển HKVN theo mô hình tập ñoàn kinh tế 121 3. Quan ñiểm hình thành và xây dựng tập ñoàn kinh tế hàng không ở Việt Nam 123 3. Phương án xây dựng tập ñoàn kinh tế hàng không ở Việt Nam 124 3. Phương án hình thành tập ñoàn kinh tế hàng không ở Việt Nam 124 3.

Những ñặc ñiểm chủ yếu của Tập ñoàn HKVN 130 3. Quy mô và lộ trình xây dựng Tập ñoàn HKVN 151 3. Dự báo quy mô ñến năm 2020 151 3. Lộ trình xây dựng Tập ñoàn HKVN 158 3.

Giải pháp xây dựng Tập ñoàn HKVN 160 3. Tập trung ñầu tư phát triển vận tải hàng không – lĩnh vực nòng cốt của Tập ñoàn HKVN 161 3. Mở rộng ñầu tư ra ngoài vận tải hàng không nhằm tăng tính ñồng bộ của sản phẩm và khả năng sinh lời 170 3. Cổ phần hóa Tổng công ty HKVN và ñẩy mạnh cổ phần hóa các ñơn vị thành viên ñể tăng khả năng tập trung, tích tụ vốn 173 3.

Kiện toàn tổ chức, quản lý theo hướng tập ñoàn và triển khai thủ tục chuyển sang mô hình tập ñoàn 177 3. Kiến nghị với Nhà nước 179 3. Kiến nghị với Bộ giao thông vận tải 181 KẾT LUẬN 182 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ i TÀI LIỆU THAM KHẢO ii PHỤ LỤC vi DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT AAPA: Hiệp hội các hãng hàng không châu Á – Thái bình dương (Association of Airlines Pacific Asia) APEC: Hợp tác kinh tế châu Á - Thái bình dương (Asia-Pacific Economic Cooperation). ASEAN: Hiệp hội các quốc gia khu vực ðông Nam Á (Assosiation of South- East Asia Nation) CLMV: Tiểu vùng Căm-phu-chia, Lào, Mi-an-ma, Việt Nam DCS: Hệ thống kiểm soát ñiểm ñến (Depature Control System) DNNN: Doanh nghiệp nhà nước FAR: Quy chế hàng không liên bang Mỹ (Federal Aviation Regulation) FFP: Chương trình khách hàng thường xuyên (Frequent Flyer Program) FIR: Vùng thông báo bay (Flight Information Region) GDP: Tổng sản phẩm quốc nội (Gross Domestic Product) HðQT: Hội ñồng quản trị HKDD: Hàng không dân dụng HKDDVN: Hàng không dân dụng Việt Nam HKVN: Hàng không Việt Nam ICAO: Tổ chức hàng không dân dụng quốc tế (International Civil Aviation Ornigzation) JAR: Quy chế hàng không Châu Âu (Joint Aviation Regulation) SXKD: Sản xuất kinh doanh TDXK: Tín dụng xuất khẩu TNHH: Trách nhiệm hữu hạn TSCð: Tài sản cố ñịnh TSLð: Tài sản lưu ñộng VAR: Quy chế hàng không Việt Nam (Vietnam Aviation Regulation) WTO: Tổ chức thương mại thế giới (World Trade Organization) DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1.1: Quy mô một số tập ñoàn kinh tế hàng không trên thế giới 17 Bảng 1.2: Quy mô vận tải hàng không trong một số tập ñoàn hàng không trên thế giới 20 Bảng 1.3: Các công ty thành viên nằm trong cấu trúc lõi của một số tập ñoàn hàng không trên thế giới 21 Bảng 1.4: Kết quả phân tích ý kiến của chuyên gia về các ñiều kiện hình thành tập ñoàn kinh tế hàng không 42 Bảng 2.1: Quy mô và tình hình hoạt ñộng của các Tổng công ty 91 năm 2003 56 Bảng 2.2: Quy mô các tập ñoàn kinh tế ở Việt Nam tại thời ñiểm thành lập 60 Bảng 2.3: Sự khác nhau giữa Tổng công ty theo mô hình mẹ - con và tập ñoàn kinh tế ở Việt Nam 63 Bảng 2.4: ðóng góp và tương quan tăng trưởng giữa ngành HKVN với GDP 66 Bảng 2.5: Vốn và tài sản của Tổng công ty HKVN giai ñoạn 2001-2006 76 Bảng 2.6: Vốn và tài sản của các doanh nghiệp công ích giai ñoạn 2001-2006 77 Bảng 2.7: Năng lực các cảng HKVN 79 Bảng 2.8: Diện tích ñất tại các cảng HKVN 80 Bảng 2.9: Cơ cấu lực lượng lao ñộng của ngành HKVN năm 2006 82 Bảng 2.10: Kết quả vận chuyển hành khách của Tổng công ty HKVN giai ñoạn 1996-2006 86 Bảng 2.11: Kết quả vận chuyển hàng hoá của Tổng công ty HKVN giai ñoạn 1996-2006 86 Bảng 2.12: Kết quả kinh doanh của Tổng công ty HKVN giai ñoạn 1996-2006 87 Bảng 2.13: Kết quả vận chuyển hành khách của Pacific Airlines giai ñoạn 1996-2006 88 Bảng 2.14: Kết quả vận chuyển hàng hoá của Pacific Airlines giai ñoạn 1996-2006 89 Bảng 2.15: Kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp công ích trong ngành HKVN giai ñoạn 1996-2006 90 Bảng 2.16: Thị trường vận tải HKVN giai ñoạn 1990-2006 101 Bảng 2.17: Kết quả dự báo thị trường vận tải hành khách trên thị trường HKVN giai ñoạn 2007-2020 103 Bảng 2.18: Kết quả dự báo thị trường vận tải hàng hóa trên thị trường HKVN giai ñoạn 2007-2020 104 Bảng 2.19: So sánh Vietnam Airlines với các ñối thủ cạnh tranh trực tiếp trên các khu vực thị trường 106 Bảng 2.20: Kết quả phân tích ý kiến của chuyên gia về mức ñộ cạnh tranh trên thị trường hàng không quốc tế Việt Nam 108 Bảng 2.21: Tóm tắt các yếu tố môi trường kinh doanh HKVN 110 Bảng 2.22: Cấu trúc lõi của Tổng công ty HKVN 112 Bảng 2.23: Số lượng hãng hàng không, công ty con của Tổng công ty HKVN và một số tập ñoàn hàng không trên thế giới 113 Bảng 2.24: Quy mô nguồn lực của Tổng công ty HKVN và một số tập ñoàn hàng không trên thế giới 114 Bảng 2.25: Quy mô SXKD của Tổng công ty HKVN và một số tập ñoàn hàng không trên thế giới 115 Bảng 2.26: So sánh Tổng công ty HKVN với ñặc ñiểm của tập ñoàn kinh tế hàng không 117 Bảng 2.27: Tóm tắt các ñiều kiện hình thành tập ñoàn kinh tế hàng không ở Việt Nam 118 Bảng 3.1: So sánh các phương án hình thành tập ñoàn kinh tế hàng không ở Việt Nam 129 Bảng 3.2: Cấu trúc lõi của Tập ñoàn HKVN 139 Bảng 3.3: Kết quả dự báo hành khách vận chuyển ñến năm 2020 152 Bảng 3.4: Kết quả dự báo hàng hóa vận chuyển ñến năm 2020 153 Bảng 3.5: Kết quả dự báo khối lượng luân chuyển ñến năm 2020 154 Bảng 3.6: Kết quả dự báo doanh thu ñến năm 2020 155 Bảng 3.7: Kết quả dự báo ñội máy bay ñến năm 2020 156 Bảng 3.8: Kết quả dự báo quy mô tài sản ñến 2020 157 Bảng 3.9: Kết quả dự báo quy mô lao ñộng ñến 2020 158 Bảng 3.10: Yêu cầu tối thiểu về quy mô ñối với tập ñoàn kinh tế hàng không ở Việt Nam 160 Bảng 3.11: Tỷ trọng máy bay sở hữu ñến năm 2020 168 Bảng 3.12: Nhu cầu sử dụng vốn cho vận tải hàng không ñến năm 2020 173 Bảng 3.13: Tỷ suất nợ/vốn chủ sở hữu theo các phương án 175 DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ðỒ THỊ Trang Hình 0.1: Mô hình nghiên cứu 5 Hình 0.2: Quy trình nghiên cứu 5 Hình 1.1: Sơ ñồ yếu tố ngành hàng không dân dụng ngày nay 14 Hình 1.2: Mô hình xác ñịnh các ñặc ñiểm của tập ñoàn kinh tế hàng không 16 Hình 1.3: Mô hình tập ñoàn kinh tế theo cấu trúc tập trung 25 Hình 1.4: Mô hình tập ñoàn kinh tế theo cấu trúc phân quyền hay holdings 26 Hình 1.5: Sơ ñồ tập ñoàn kinh tế theo cấu trúc hỗn hợp 28 Hình 1.