Luận án Tiến sĩ: Hỗ trợ DNNVV đào tạo, tư vấn kinh doanh & đánh giá tác động thực nghiệm tại Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ------------------------------------------------------ NGUYỄN KHÁNH DUY CAN THIỆP HỖ TRỢ DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA VỀ ĐÀO TẠO - TƯ VẤN KINH DOANH: PHÁT TRIỂN MÔ HÌNH LOGIC VÀ ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG THỰC NGHIỆM Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh - Năm 2024 ii BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ------------------------------------------------------ NGUYỄN KHÁNH DUY CAN THIỆP HỖ TRỢ DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA VỀ ĐÀO TẠO - TƯ VẤN KINH DOANH: PHÁT TRIỂN MÔ HÌNH LOGIC VÀ ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG THỰC NGHIỆM Ở VIỆT NAM Chuyên ngành: Kinh tế phát triển Mã số: 9310105 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS.

NGUYỄN HOÀNG BẢO TS. NGUYỄN HỮU LAM TP. Hồ Chí Minh, Năm 2024 iii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng luận án tiến sĩ với tên đề tài “Can thiệp hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa về đào tạo-tư vấn kinh doanh: phát triển mô hình logic và đánh giá tác động thực nghiệm ở Việt Nam” là công trình nghiên cứu do tôi thực hiện. Các dữ liệu được mô tả trong luận án là trung thực.

Tên của các cá nhân, tổ chức, chính quyền địa phương mà tôi phỏng vấn hay quan sát đã được thay đổi nếu các thông tin được đề cập trong đề tài có thể có nguy cơ ảnh hưởng không tốt đến họ; trong luận án, hình ảnh liên quan đến các cá nhân/tổ chức/địa phương mà do tác giả tự chụp (chưa được sự đồng ý sử dụng của nhân vật/tổ chức/chính quyền địa phương) thì đã được làm mờ/che thông tin. Các ý tưởng, luận điểm, thông tin, số liệu, hình ảnh, sơ đồ/hình vẽ trong các nghiên cứu của các tác giả khác mà được sử dụng trong luận án này đã được trích dẫn và ghi nguồn tài liệu tham khảo. Nghiên cứu sinh Nguyễn Khánh Duy iv LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện luận án, tôi đã nhận được sự hỗ trợ rất lớn từ mái trường mà tôi học tập và hiện đang công tác ở đó; từ các tổ chức/công ty hay cá nhân có liên quan mà tôi đã liên hệ để thu thập dữ liệu cũng như nhận được sự hỗ trợ về chuyên môn, tài chính; và đặc biệt là sự cảm thông, đồng hành từ phía gia đình. Cho phép tôi được gửi lời cảm ơn đến ban lãnh đạo ĐH Kinh tế TPHCM đã tạo lập môi trường học thuật có tính quốc tế và hướng đến các chuẩn mực cao; đến quý thầy cô giáo, các nhà khoa học/quản lý ở trong trường và ngoài trường đã tham gia giảng dạy cho chúng tôi hay đóng góp ý kiến riêng cho đề tài; đến quý thầy cô và các đồng nghiệp ở Khoa Kinh tế-UEH, Viện Nghiên cứu Kinh tế phát triển (IDR; nay là Viện nghiên cứu và Tư vấn phát triển vùng, IRDRC) và Viện Đào tạo Sau đại học; đến hai thầy hướng dẫn khoa học của tôi là Thầy Nguyễn Hoàng Bảo và Thầy Nguyễn Hữu Lam; đến những người thầy tham gia giảng dạy hay quản lý trong trường đã luôn động viên, hướng dẫn, hỗ trợ tôi cũng như nhiều đồng nghiệp/NCS khác như Thầy Nguyễn Trọng Hoài, Thầy Nguyễn Tấn Khuyên, Thầy Hồ Viết Tiến, Thầy Phạm Khánh Nam; và đến nhiều bạn cựu sinh viên, bạn bè, đồng nghiệp, thầy cô khác.

Bên cạnh đó, nếu không có sự hỗ trợ của các tổ chức như Trung tâm Phân tích & Dự báo (CAF, thuộc VASS), Mạng lưới nghiên cứu kinh tế vùng Mê Kông (Việt Nam-Lào- Campuchia)-do IDRC Canada tài trợ, dự án về các khóa học Mùa hè Tam Đảo do Cơ quan phát triển Pháp (AFD) và một số tổ chức khác tài trợ, và Viện ILSSA thì tôi có lẽ chưa chắc đã chú tâm đến cũng như bước đi vào hướng nghiên cứu có nhiều thách thức nhưng có thể hữu ích cho cộng đồng này. Nhiều chuyên gia, các anh chị em, bạn bè ở các công ty & các tổ chức cũng như nhiều bạn học viên, cựu sinh viên,… đã kết nối, dành thời gian chia sẻ thông tin, trả lời phỏng vấn và hỗ trợ tôi tìm hiểu sâu hơn các bối cảnh thực tế đa dạng. Tôi cũng đọc/sử dụng nhiều bài báo, tài liệu, dữ liệu của các tác giả/tổ chức khác. Trong thâm tâm, tôi luôn biết ơn những sự hỗ trợ đó.

Tôi không quên gửi lời cảm ơn của mình đến những người thân trong gia đình. Bố mẹ, vợ con, người em trai, cũng như những người thân trong họ hàng đã luôn động viên và đồng hành với tôi trong những lúc vui buồn. Dù có nỗ lực, và nhận được sự giúp đỡ của nhiều người, nhưng những hạn chế, thiếu sót nếu có trong đề tài này là điều khó tránh khỏi; do những hiểu biết, cách thức triển khai của tôi còn nhiều giới hạn. Mọi sai sót hay hạn chế nào đó của đề tài dù dưới bất kỳ góc nhìn nào đều là lỗi của bản thân tôi.

Mong được bạn đọc thông cảm và gửi những đóng góp của bạn qua v email, điện thoại hoặc trực tiếp. Những đóng góp hay phê bình của bạn đều rất có ích đối với tôi. Trân trọng! Nguyễn Khánh Duy khanhduy@ueh.9001766 vi MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.iii LỜI CẢM ƠN.iv MỤC LỤC.v DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT.x DANH MỤC CÁC BẢNG.xiii DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ.xv DANH MỤC CÁC HỘP.xix CHƯƠNG 1. Lý do nghiên cứu và Mục tiêu nghiên cứu.1 Mô hình logic của can thiệp hỗ trợ đào tạo-tư vấn về kinh doanh cho SMEs: một khoảng trống trong lý thuyết và trong các nghiên cứu thực nghiệm.2 Nhu cầu của Chính phủ Việt Nam cũng như của cộng đồng học thuật về đánh giá tác động của can thiệp hỗ trợ đào tạo-tư vấn kinh doanh cho SMEs.2 Phương pháp nghiên cứu.3 Phạm vi nghiên cứu.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn.1 Về mặt xây dựng lý thuyết và kiểm định lý thuyết.2 Về mặt thực tiễn. Cấu trúc đề tài. TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM.2 Một số khái niệm chính.3 Mô hình logic của can thiệp hỗ trợ SMEs về đào tạo-tư vấn kinh doanh.1 Mô hình logic của can thiệp hỗ trợ SMEs (trong đó có hỗ trợ đào tạo và tư vấn kinh doanh) của Grimm và Paffhausen (2015).2 Ý tưởng về một Lý thuyết thay đổi của chương trình hỗ trợ đào tạo kinh doanh của McKenzie và Woodruff (2012, 2014).4 Lý thuyết kinh tế và mô hình kinh tế - quản trị làm cơ sở cho Mô hình Logic của.1 Lý thuyết vốn quản lý.2 Lý thuyết vốn con người của Becker.3 Mô hình kinh tế thể hiện quan hệ giữa Đào tạo với năng suất, tiền lương.4 Lý thuyết quản trị nguồn nhân lực chiến lược.5 Một số luận điểm lý thuyết, mô hình kinh tế, khung lý thuyết khác.5 Lý thuyết về mối quan hệ giữa Mạng lưới, Cải tiến-đổi mới và kết quả hoạt động của doanh nghiệp.1 Mạng lưới và Cải tiến-đổi mới.2 Mạng lưới, cải tiến-đổi mới và hiệu quả hoạt động.6 Tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm về đánh giá tác động của can thiệp hỗ trợ SMEs về đào tạo-tư vấn kinh doanh.1 Bối cảnh của các can thiệp.2 Phương pháp đánh giá tác động của các nghiên cứu thực nghiệm.3 Các phát hiện từ các nghiên cứu thực nghiệm.7 Những khoảng trống nghiên cứu có thể được thu hẹp.8 Khung phân tích.9 Tóm tắt chương. THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU.2 Quy trình nghiên cứu & phương pháp nghiên cứu.3 Phương pháp nghiên cứu định tính.1 Sơ lược về mô hình logic của dự án, chương trình hay chính sách.2 Cách tiếp cận đa tình huống.4 Phương pháp nghiên cứu định lượng.1 Phương pháp so sánh điểm xu hướng (PSM).2 Phương pháp DID-PSM.3 Cách tiếp cận Minimum Bayes Factor.5 Tóm tắt chương.

PHÁT TRIỂN LÝ THUYẾT THAY ĐỔI CỦA CAN THIỆP HỖ TRỢ SMES VỀ ĐÀO TẠO-TƯ VẤN KINH DOANH.2 Mô tả Đầu vào, Hoạt động, Đầu ra của chương trình hỗ trợ SMEs về đào tạo-tư vấn kinh doanh.3 Các kết quả tiềm năng của can thiệp hỗ trợ SMEs về đào tạo-tư vấn kinh doanh ở cấp độ doanh nghiệp.1 Các kết quả cuối cùng (tác động).2 Các kết quả trung gian.4 Một số kết quả ở cấp độ cá nhân/hộ và cấp độ địa phương/quốc gia.1 Ở cấp độ cá nhân hay hộ.2 Ở cấp độ địa phương hay quốc gia.5 Tóm tắt chương. ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA CAN THIỆP HỖ TRỢ ĐÀO TẠO-TƯ VẤN KINH DOANH CHO SMEs CỦA CHÍNH PHỦ VIỆT NAM. Tổng quan về việc triển khai can thiệp. Phương pháp đánh giá và mẫu dữ liệu.1 Áp dụng Mô hình logic của can thiệp hỗ trợ SMEs về đào tạo-tư vấn kinh doanh cho trường hợp CT hỗ trợ SMEs về đào tạo-tư vấn kinh doanh của CP Việt Nam.2 Chi tiết về phương pháp đánh giá tác động định lượng.3 Mô tả mẫu dữ liệu.

Tác động của can thiệp lên các kết quả cuối cùng.1 Đánh giá tác động của can thiệp lên hiệu quả hoạt động kinh doanh.2 Đánh giá tác động của can thiệp lên số tiền đóng thuế, phí, lệ phí chính thức.3 Đánh giá tác động của can thiệp một số kết quả cuối cùng khác (tiền lương, việc làm, xuất khẩu).5 Tác động của can thiệp lên các kết quả trung gian.1 Tác động của can thiệp lên Mạng lưới.2 Tác động lên các kết quả trung gian khác. Tóm tắt chương. KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH.2 Một số thảo luận và hàm ý chính sách.3 Giới hạn của đề tài và khuyến nghị cho các nghiên cứu tiếp theo.178 CÁC ĐỀ TÀI NCKH, BÀI BÁO KHOA HỌC, BÀI NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ.179 TÀI LIỆU THAM KHẢO. CÔNG CỤ THU THẬP DỮ LIỆU.1 Dàn bài phỏng vấn định tính (Bán cấu trúc).2 Những câu hỏi được sử dụng để xác định tình trạng tham gia chương trình.

ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA CAN THIỆP PHÁT TRIỂN: MỘT SỐ KIẾN THỨC CƠ BẢN.1 Một số khái niệm cơ bản.2 Đánh giá lý thuyết thay đổi (mô hình logic) của can thiệp. LÝ THUYẾT VÀ THỰC NGHIỆM (BỔ SUNG).1 Đầu tư vào vốn con người khi có ngoại tác, thông tin bất cân xứng.2 Một số khái niệm liên quan.1 Đào tạo trong doanh nghiệp.2 Hiệu suất kỹ thuật (hay hiệu quả kỹ thuật).3 Chất lượng cuộc sống của người dân.3 Một số nghiên cứu thực nghiệm về các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định đào tạo của DN.4 Nghiên cứu thực nghiệm về mối quan hệ giữa đào tạo của doanh nghiệp và hiệu quả hoạt động kinh doanh, tiền lương. Nghiên cứu thực nghiệm ở cấp độ ngành.2 Nghiên cứu thực nghiệm ở cấp độ cá nhân người lao động kết hợp với cấp độ DN 212 C.5 Các nghiên cứu về mối quan hệ giữa Mạng lưới và Cải tiến-đổi mới, cũng như kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.1 Mạng lưới - cải tiến đổi mới- hiệu quả hoạt động kinh doanh.2 Mạng lưới và cải tiến-đổi mới.6 Một số nghiên cứu thực nghiệm ở cấp độ vĩ mô.7 Một số nghiên cứu dạng tổng quan.