Luận án đánh giá chất lượng đào tạo cử nhân quản trị kinh doanh tại các trường đại học Hà Nội

PHAN MO DAU 1. Sự cần thiết của nghiên cứu Trong bối cảnh thời đại toàn cầu hóa, giáo dục đào tạo Việt Nam hội nhập sâu rộng vào môi trường quốc tế. Cùng với quá trình đổi mới và hội nhập quốc tế sâu rộng hiện nay, giáo dục đại học Việt Nam cần được đổi mới trên cơ sở vẫn giữ được những nét đặc thù của giáo dục đại học trong nước, đồng thời tiệm cận được các chuẩn chung của thế giới. Thực tế, số lượng các trường đại học tăng rất nhanh, nhiều trường đại học nước ngoài phát triển ở Việt Nam dẫn đến có sự cạnh tranh trong lĩnh vực giáo dục đào tạo.

Mặt khác, vấn đề tự chủ đại học đã và đang được thực hiện thời gian qua, từ chỗ toàn thể hệ thống giáo dục đại học như một trường đại học lớn, chịu sự quản lý nhà nước về mọi mặt thông qua cơ quan chủ quản là Bộ Giáo dục và Đào tạo, các trường đại học đã và đang dần được trao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm, thể hiện qua các văn bản pháp quy của Nhà nước. Luật Giáo dục Đại học sửa đổi, bổ sung có hiệu lực từ ngày 1/7/2019 đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng thúc đây thực hiện tự chủ đại học, sử dụng hiệu quả các nguồn lực, nâng cao chất lượng GDĐH, bảo đảm sự hội nhập quốc tế, đáp ứng tốt hơn nhu cầu đảo tạo nguồn nhân lực của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của đất nước đặc biệt quan tâm đến vấn đề tự chủ của cơ sở giáo dục đại học. Luật khẳng định quyền tự chủ của các cơ sở giáo dục đại học, đồng thời cũng quy định rõ trách nhiệm giải trình của các trường. Chủ trương tăng cường tự chủ cho các cơ sở giáo dục đại học nhưng vẫn đảm bảo sự kiểm soát hợp lý chất lượng đào tạo, chú trọng quản lý đối với các ngành liên quan đến sức khỏe, đào tạo giáo viên, an ninh, quốc phòng.

Đào tạo đóng vai trò rất quan trọng, đặc biệt là đào tạo cử nhân, trong việc cung cấp nguồn nhân lực cho xã hội. Đào tạo cử nhân ở Việt Nam hiện nay đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Trước những cơ hội và thách thức đang mở ra, việc phát triển mạnh mẽ trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam thì nhu cầu tìm kiếm nhân sự chất lượng cao trong lĩnh vực quản lý của các công ty, tập đoàn kinh doanh trở nên cấp thiết, quyết định sự sống còn của doanh nghiệp. Do vậy, Quản trị kinh doanh thực sự là một ước mơ nghề nghiệp đắt giá đành cho những bạn trẻ yêu ngành và muốn làm giàu chính đáng.

Với nhiều vị trí khác nhau có thể đảm nhận ở các doanh nghiệp trên cả nước và quốc tế, cơ hội nghề nghiệp khi theo học ngành này của sinh viên rất lớn. Hiện nay, đào tạo ngành Quản trị kinh doanh (QTKD) đang là một trong những mũi nhọn của hầu hết các nước phát triển. Nhu cầu về doanh nhân tài giỏi để lãnh đạo doanh nghiệp và cạnh tranh trong bối cảnh khốc liệt đã khiến cho đảo tạo nhân lực ngành QTKD trở thành then chốt, quyết định sự sống còn của doanh nghiệp. Chính phủ các nước đã có chính sách chú trọng đào tạo nguồn nhân lực ngành QTKD bên cạnh sự phát triển về khoa học công nghệ; hầu hết các nước đã xây dựng được chương trình đào tạo ngành QTKD đạt trình độ khu vực và được thế giới công nhận, thu hút lượng lớn sinh viên học ngành QTKD và hạn chế chảy máu chất xám.

Theo dự báo của Trung Tâm Dự báo nhu cầu nhân lực và Thông tin thị trường lao động TP.HCM, đến năm 2025, Việt Nam thiếu khoảng 21.600 người làm việc trong lĩnh vực Quản trị Kinh doanh, Marketing. Đây là cơ hội lớn nhưng cũng là thách thức lớn về chất lượng nguồn nhân lực ngành Quản trị Kinh doanh tại Việt Nam. Các nghiên cứu gần đây của các chuyên gia kinh tế chỉ ra tình trạng thiếu hụt nguồn nhân lực trình độ cao trong các ngành nghề thuộc nhóm ngành Quản trị Kinh doanh chiếm khoảng 40% tổng nhu cầu lao động trên thị trường và mức tăng trưởng phải đạt khoảng 50% mới đáp ứng được nhu cầu nhân lực mà thị trường cần hiện nay. Nắm bắt xu hướng hội nhập của nền kinh tế và nhu cầu nhân lực quản lý có chất lượng cao, nhiều trường đại học ở Việt Nam đã quyết định đưa ngành Quản trị kinh doanh vào chương trình đào tạo và từng bước trở thành mũi nhọn phát triển.

Tính đến năm 2019, theo thông tin trên công thông tin tuyển sinh của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Việt Nam có khoảng trên 150 cơ sở đào tạo cử nhân (hoặc kỹ sư) quản trị kinh doanh, trong đó có khoảng 99 trường công lập và 66 trường dân lập. Tại Hà Nội, có khoảng 40 trường đại học có đào tạo cử nhân QTKD. Tuy nhiên, sự phát triển của các trường đại học chưa đáp ứng nhu cầu cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao. Cũng như các chương trình dao tao khác, đào tạo ngành Quản trị kinh doanh là một thách thức lớn cho các nhà giáo dục trong việc duy trì và nâng cao chất lượng phù hợp với sự phát triển trên toàn thế giới.

Chương trình ngành quản trị kinh doanh bậc cử nhân tại Việt Nam hiện đang có cùng nhược điểm chung, đó là việc nhận thức không thống nhất về chương trình đào tạo quản trị kinh doanh tại các trường. Quản lý thực hiện chương trình đào tạo chưa chặt chẽ, nhất là phát triển chương trình ở cấp bộ môn; còn hạn chế trong phân bố và thực hiện chương trình đào tạo; đánh giá kết quả chương trình đào tạo ngành quản trị kinh doanh chưa được quan tâm đúng mức. Theo nhận định của nhiều doanh nghiệp, phần lớn sinh viên ra trường còn yếu kém về kỹ năng làm việc và kinh nghiệm thực tế. Các doanh nghiệp cho biết, qua phỏng vấn tuyển dụng cho thấy có nhiều sinh viên đạt kết quả học tập cao nhưng hiệu quả làm việc trên thực tế lại chưa tốt.

Ngành quản trị kinh doanh vẫn luôn là ngành học thu hút trong thời điểm hiện tại, hấp dẫn các bạn trẻ năng động yêu thích lĩnh vực kinh doanh hoặc Marketing, đặc biệt trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế và ảnh hưởng sâu rộng của cuộc cách mạng công nghiệp 4. Các hoạt động kinh doanh, marketing dang không ngừng phát triển theo hướng số hoá, thương mại điện tử, ứng dụng những thành tựu của công nghệ thông tin vào hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Nhu cầu đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo cử nhân quản trị kinh doanh trở lên quan trọng hơn bao giờ hết, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế đang hội nhập sâu vào nền kinh tế thế giới. Chính vì vậy, việc nghiên cứu, phân tích, đánh giá thực trạng và nâng cao chất lượng đào tạo cử nhân QTKD là vấn đề rất cần thiết và hết sức quan trọng đối với các trường đại học.

Kết quả nghiên cứu sẽ giúp các trường đại học ở Việt Nam có được một chương trình đào tạo QTKD hấp dẫn với người học, đáp ứng được yêu cầu thực tiễn của các doanh nghiệp và tăng khả năng cạnh tranh đối với các chương trình đào tạo nước ngoài. Mục tiêu của nghiên cứu Mục tiêu tổng quát: Hoàn thiện cơ sở lý luận và thực tiễn về chất lượng đào tạo và đánh giá thực trạng chất lượng đào tạo cử nhân Quản trị kinh doanh tại các trường Đại học ở Hà Nội từ đó đưa ra các giải pháp đề giúp các trường nâng cao chất lượng đào tạo cử nhân QTKD, cung cấp những sinh viên đáp ứng nhu cầu thực tiễn của người sử dụng lao động và người học. Để đạt được mục tiêu tổng quát đó, nghiên cứu tập trung vào các mục tiêu cụ thê sau đây: 1) Hệ thống hoá cơ sở lý luận và thực tiễn về chất lượng đào tạo và làm rõ các tiêu chí đánh giá chất lượng đào tạo cử nhân QTKD tại các trường Đại học ở Hà Nội. 2) Phân tích và đánh giá thực trạng chất lượng đảo tạo cử nhân QTKD nhằm chỉ ra những thành công và hạn chế trong chất lượng đào tạo cử nhân Quản trị kinh doanh tại các trường đại học ở Hà Nội.

3) Đề xuất các giải pháp để nâng cao chất lượng đào tạo cử nhân Quản trị kinh doanh tại các trường đại học ở Hà Nội. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng và cách tiếp cận - Cách tiếp cận: có nhiều cách tiếp cận về chất lượng đào tạo nhưng Luận an coi đào tạo QTKD là dịch vụ đặc biệt, tiếp cận chất lượng đào tạo là sự đáp ứng nhu cầu của khách hàng, người sử dụng dịch vụ này là học viên và người sử dụng lao động. Do đó, tác giả tiếp cận nghiên cứu chất lượng đào tạo cử nhân QTKD dưới góc nhìn của sinh viên và người sử dụng lao động.

- Đối tượng nghiên cứu là chất lượng đảo tạo cử nhân QTKD tại các trường Đại học ở Hà Nội. Phạm vi nghiên cứu - Nội dung: Luận án tập trung nghiên cứu các yếu tố cấu thành và tác động của chúng đến chất lượng đào tạo cử nhân QTKD trên cơ sở đánh giá của người sử dụng lao động và người học. Trong phạm vi của luận án này không nghiên cứu yếu tô đầu vào ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo. - Không gian: các trường Đại học thuộc khối ngành kinh tế có đào tạo cử nhân ngành Quản trị kinh doanh trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Do thời gian nghiên cứu có hạn nên tác giả chỉ chọn khảo sát đại diện một SỐ trường Đại học tại Hà Nội. Những trường đại học được chọn phải đảm bảo có trường nằm trong nhóm chất lượng cao và có trường nằm trong nhóm chất lượng chưa cao; trường có bề dày trong đào tạo và trường mới đảo tạo ngành QTKD; có trường công lập và có trường dân lập, cụ thẻ: + Trường Đại học Kinh tế quốc dân: là trường đại học công lập, có truyền thống và đứng đầu về đào tạo khối ngành kinh tế và quản lý tại Việt Nam, số lượng sinh viên lớn (khoảng 45. + Trường Đại học Thương mại: là trường đại học công lập, được xếp trong nhóm 5 trường đại học tốt nhất Việt nam trong lĩnh vực kinh tế, kiểm toán, quản lý và kinh doanh, quy mô đào tạo khoảng 20.000 sinh viên và học viên, trong đó khoảng 4000 sinh viên/năm.