Luận án TS Lê Thị Nhuấn: Cộng đồng người Việt Đà Lạt: Hình thành & Phát triển (TK XX - Nay)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI VIỆN VIỆT NAM HỌC VÀ KHOA HỌC PHÁT TRIỂN LÊ THỊ NHUẤN QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CỘNG ĐỒNG NGƢỜI VIỆT Ở ĐÀ LẠT TỪ ĐẦU THẾ KỶ XX ĐẾN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ VIỆT NAM HỌC Hà Nội - 2018 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI VIỆN VIỆT NAM HỌC VÀ KHOA HỌC PHÁT TRIỂN LÊ THỊ NHUẤN QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CỘNG ĐỒNG NGƢỜI VIỆT Ở ĐÀ LẠT TỪ ĐẦU THẾ KỶ XX ĐẾN NAY Chuyên ngành: Việt Nam học Mã số: 62 22 01 13 LUẬN ÁN TIẾN SĨ VIỆT NAM HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Phạm Hồng Tung Hà Nội - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan công trình nghiên cứu này là của riêng tôi, xuất phát từ ý tƣởng và nhận định của tôi, không sao chép từ công trình nghiên cứu khác. Nguồn số liệu sử dụng trong nghiên cứu này là trung thực, chính xác, tôi là ngƣời trực tiếp xây dựng câu hỏi phỏng vấn và thực hiện phỏng vấn sâu. Các ý kiến khoa học nêu trong luận án đƣợc tác giả kế thừa và trích nguồn theo đúng quy định.

Hà Nội, ngày 04 tháng 7 năm 2018 Tác giả luận án Lê Thị Nhuấn LỜI CẢM ƠN Tác giả luận án xin đƣợc bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS. Phạm Hồng Tung đã tận tình hƣớng dẫn và tạo điều kiện tốt nhất cho tác giả trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án. Tác giả xin trân trọng cảm ơn Ban Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội, Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển, phòng Khoa học công nghệ và Đào tạo, Phòng Khu vực học đã làm việc đầy trách nhiệm, tạo điều kiện tốt nhất cho tác giả trong những năm qua. Tác giả trân trọng cảm ơn lãnh đạo Trƣờng Đại học Đà Lạt, nơi tác giả đang công tác đã tạo mọi điều kiện thuận lợi trong suốt quá trình học tập.

Tác giả xin đƣợc cảm ơn các Thầy, Cô, các nhà khoa học tham gia Hội đồng chấm các chuyên đề trong quá trình học tập; các chuyên gia đã hỗ trợ, chia sẻ, đóng góp tâm huyết, trách nhiệm và định hƣớng để công trình nghiên cứu của tác giả đƣợc hoàn thiện. Tác giả xin gửi lời cảm ơn tới Ủy ban nhân dân tỉnh Lâm Đồng; Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Đồng; Cục Thống kê Lâm Đồng; Ủy ban nhân dân thành phố Đà Lạt; Công an thành phố Đà Lạt; Trung tâm Lƣu trữ Quốc gia IV đã nhiệt tình giúp đỡ và cung cấp cho tác giả nhiều tài liệu quý. Cuối cùng, tác giả xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã luôn quan tâm, động viên, chia sẻ giúp đỡ cả vật chất lẫn tinh thần cho tác giả trong suốt quá trình học tập và làm luận án. Tác giả Luận án Lê Thị Nhuấn MỤC LỤC MỤC LỤC.

1 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. 4 DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ, HÌNH. Lý do chọn đề tài. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu.

Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu. Đóng góp của luận án. Bố cục của luận án.

TỔNG QUAN ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU, TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Tổng quan về địa bàn nghiên cứu. Các đặc điểm địa lý tự nhiên của Đà Lạt. Sự khám phá và xây dựng Đà Lạt.

Các thành phần dân cư ở Đà Lạt. Tổng quan vấn đề nghiên cứu. Nghiên cứu về di dân. Các công trình nghiên cứu về người Việt ở Tây Nguyên.

Các công trình nghiên cứu về người Việt ở Đà Lạt. Cơ sở lý thuyết và phƣơng pháp nghiên cứu. Các khái niệm công cụ và thao tác hóa khái niệm. Một số lý thuyết áp dụng trong nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu .45 Tiểu kết Chƣơng 1. QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH CỘNG ĐỒNG NGƢỜI VIỆT Ở ĐÀ LẠT TỪ ĐẦU THẾ KỶ XX ĐẾN NĂM 1954. Lịch sử hình thành ngƣời Việt ở Đà Lạt. Bối cảnh lịch sử.

Những đợt người Việt đến Đà Lạt. Đặc trưng của người nhập cư. Nguyên nhân thúc đẩy ngƣời Việt đến Đà Lạt. Nguyên nhân khách quan.

Nguyên nhân chủ quan. Đời sống của cộng đồng ngƣời Việt tại Đà Lạt .87 Tiểu kết Chƣơng 2. QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA CỘNG ĐỒNG NGƢỜI VIỆT Ở ĐÀ LẠT TỪ NĂM 1955 ĐẾN NAY. Thời kỳ từ năm 1955 đến năm 1975.

Bối cảnh lịch sử. Những đợt người Việt đến Đà Lạt từ năm 1955 đến 1975. Thực trạng và nguyên nhân người Việt đến Đà Lạt. Đời sống kinh tế, xã hội, văn hóa của người Việt ở Đà Lạt.

Thời kỳ từ năm 1975 đến nay. Bối cảnh lịch sử. Thực trạng người Việt đến Đà Lạt từ năm 1975 đến nay. Đặc trưng của người nhập cư ở Đà Lạt.

Những chuyển biến kinh tế, xã hội, văn hóa .128 Tiểu kết Chƣơng 3. ĐẶC ĐIỂM, KHUYNH HƢỚNG BIẾN ĐỔI VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CỘNG ĐỒNG NGƢỜI VIỆT Ở ĐÀ LẠT. Một số bản sắc của cộng đồng ngƣời Việt ở Đà Lạt. Đặc điểm của cộng đồng người Việt tại Đà Lạt.

Người Việt ở Đà Lạt trong tương quan với người Việt tại các đô thị 2 thuộc vùng Tây Nguyên. Tác động của cộng đồng ngƣời Việt đến Đà Lạt. Dự báo, định hƣớng và giải pháp phát triển bền vững cộng đồng ngƣời Việt ở Đà Lạt .167 Tiểu kết Chƣơng 4 .171 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .175 PHỤ LỤC 3 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT VIẾT TẮT VIẾT ĐẦY ĐỦ CIA Cơ quan tình báo trung ƣơng của Hoa Kỳ BSEI Tập san Hội nghiên cứu Đông Dƣơng ha héc ta HĐBT Hội đồng Bộ trƣởng ICC Ủy ban kiểm soát quốc tế KHCN-TN Khoa học công nghệ Tây Nguyên NXB Nhà xuất bản QT/TD Theo dụ của Quốc trƣởng QĐ-TTG Quyết định của Thủ tƣớng Chính phủ RSA Tòa Khâm sứ Trung Kỳ STT Số thứ tự tr trang TUDC Tổng ủy di cƣ 4 DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ, HÌNH BẢNG Bảng 1. Tình hình phân bố tài liệu về Đà Lạt.

Tình hình phân bố tài liệu về Đà Lạt ở Phông Bảo Đại. Tình hình phân bố tài liệu về Đà Lạt ở Phông Phủ Thủ hiến Trung Việt. Tình hình phân bố tài liệu về Đà Lạt ở Phông Tòa Đại biểu chính phủ tại Trung nguyên Trung phần. Tình hình phân bố công trình nghiên cứu về Đà Lạt trong các lĩnh vực chuyên môn từ năm 1893 đến năm 1945.

Bảng kê tình hình di dân ở các địa điểm dinh điền ở Tây Nguyên. Cơ cấu ngƣời Việt ở các thành phố, thị xã Tây Nguyên năm 1979. Diện tích rừng hiện có ở Đà Lạt. Dự báo dân số ngƣời Việt ở Đà Lạt từ năm 2017-2030.

Sự gia tăng dân số ở Đà Lạt từ năm 1923 đến năm 1944. Biến động dân số Đà Lạt từ năm 1946 đến năm 1953. Biến động dân số ở Đà Lạt từ năm 1956 đến 1975. Luồng dân cƣ từ các tỉnh duyên hải Nam Trung Bộ đến Tây Nguyên thời kỳ 1981-1985.

Cơ cấu dân di cƣ chia theo khu vực, giới tính giai đoạn 1994-1999. Quy mô tăng trƣởng dân số từ năm 1979-2009. Số ngƣời đăng ký tạm trú ở Đà Lạt giai đoạn 2010-2016. Trình độ học vấn của ngƣời Việt ở Đà Lạt.

Cơ cấu dân số từ 15 tuổi trở lên làm công việc chiếm nhiều thời gian nhất ở Lâm Đồng năm 2014. Bản đồ hành chính thành phố Đà Lạt. Bản đồ dân số các phƣờng, xã ở Đà Lạt giai đoạn 1989, 1999, 2009. Lý do chọn đề tài Đà Lạt - thành phố ở vùng Tây Nguyên của Việt Nam, là địa danh quen thuộc với ngƣời Việt Nam và du khách quốc tế.

Đà Lạt nằm trong cao nguyên Lang Bian, đƣợc bao bọc bởi huyện Lạc Dƣơng ở phía Bắc; phía Đông và Đông Nam giáp với huyện Đơn Dƣơng; phía Tây và Tây Nam giáp với hai huyện Lâm Hà và Đức Trọng. Cuối thế kỉ XIX, thực dân Pháp đã hoàn thành công cuộc xâm lƣợc và thống trị Việt Nam, trong chƣơng trình khai thác thuộc địa lần thứ nhất, ngƣời Pháp đã chủ trƣơng xây dựng Đà Lạt thành trung tâm du lịch và nghỉ dƣỡng ở Viễn Đông. Trong công cuộc phát triển đó, cộng đồng ngƣời Việt có vai trò, vị trí quan trọng trong sự phát triển vùng đất Tây Nguyên nói chung, Đà Lạt nói riêng. Theo bảng “Danh mục các thành phần dân tộc Việt Nam” công bố năm 1979 bởi Tổng cục Thống kê, ngƣời Kinh còn có tên gọi khác là Việt.

Từ nhiều địa phƣơng, ngƣời Việt đƣợc huy động hay tự nguyện đã lần lƣợt đến Đà Lạt. Theo chiều dài lịch sử hơn một trăm năm qua, các luồng dân cƣ từ nhiều nơi đã tề tựu về Đà Lạt, vừa tạo nên một bức tranh phức hợp tổng thể của bộ mặt dân cƣ, vừa góp sức mình vào sự phát triển của đô thị Đà Lạt. Do đó, cần đẩy mạnh việc nghiên cứu Đà Lạt trên nhiều lĩnh vực, nhất là theo hƣớng tiếp cận liên ngành, đa chiều cạnh. Cùng với việc nghiên cứu các cộng đồng tộc ngƣời thiểu số tại chỗ, cần chú ý đến việc nghiên cứu ngƣời Việt.

Đặc biệt, kết quả nghiên cứu sẽ là những đóng góp hữu ích cho việc phát huy vai trò của ngƣời Việt trong sự phát triển bền vững của Tây Nguyên khi con ngƣời và vùng đất này bƣớc vào thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Việc nghiên cứu cộng đồng cƣ dân Việt ở Đà Lạt không những góp phần đánh giá công sức, vai trò to lớn của họ đối với sự hình thành và phát triển của thành phố Đà Lạt, mà còn làm sáng tỏ nguồn gốc của lực lƣợng đông đảo có tính quyết định đến tƣơng lai phát triển của tỉnh Lâm Đồng trong xu thế phát triển chung của Việt Nam hiện nay. Với ý nghĩa đó, nghiên cứu sinh đã chọn vấn đề: “Quá trình 7 hình thành và phát triển của cộng đồng người Việt ở Đà Lạt từ đầu thế kỷ XX đến nay” làm đề tài nghiên cứu của luận án. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 2.

Mục tiêu nghiên cứu Luận án hƣớng đến mục tiêu nghiên cứu toàn diện, hệ thống và chuyên sâu về cộng đồng ngƣời Việt ở Đà Lạt từ đầu thế kỷ XX đến nay trên các phƣơng diện lịch sử hình thành, quá trình phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội. Nhiệm vụ nghiên cứu Nghiên cứu làm rõ đặc điểm lịch sử của quá trình hình thành cộng đồng ngƣời Việt ở Đà Lạt.