Luận án TS Luật: Hoàn thiện pháp luật công nhận, thi hành bản án nước ngoài tại Việt Nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT BÀNH QUỐC TUẤN HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ CÔNG NHẬN VÀ CHO THI HÀNH TẠI VIỆT NAM BẢN ÁN, QUYẾT ĐỊNH DÂN SỰ CỦA TÒA ÁN NƢỚC NGOÀI LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2015 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT BÀNH QUỐC TUẤN HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ CÔNG NHẬN VÀ CHO THI HÀNH TẠI VIỆT NAM BẢN ÁN, QUYẾT ĐỊNH DÂN SỰ CỦA TÒA ÁN NƢỚC NGOÀI Chuyên ngành: Luật quốc tế Mã số: 62 38 60 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Bá Diến HÀ NỘI - 2015 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các nội dung tham khảo đều được trích dẫn đầy đủ và nghiêm túc trong luận án. Những kết luận khoa học trong luận án chưa được bất cứ ai công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào khác.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN Bành Quốc Tuấn MỤC LỤC Trang Lời cam đoan Mục lục .1 Danh mục các chữ viết tắt .6 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NHỮNG VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN NỘI DUNG LUẬN ÁN 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu .1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới .2 Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam .2 Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu .1 Những kết quả nghiên cứu đạt được .2 Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, giải quyết .26 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1 .28 Chƣơng 2: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ CÔNG NHẬN VÀ CHO THI HÀNH TẠI VIỆT NAM BẢN ÁN, QUYẾT ĐỊNH DÂN SỰ CỦA TÒA ÁN NƢỚC NGOÀI 2.1 Những vấn đề lý luận cơ bản liên quan đến việc hoàn thiện pháp luật về công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định dân sự của Tòa án nƣớc ngoài .1 Khái niệm bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài .2 Khái niệm công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài .3 Đặc điểm của pháp luật về công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài .4 Ý nghĩa của việc công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài .2 Nguồn luật điều chỉnh vấn đề công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định dân sự của Tòa án nƣớc ngoài .1 Nguồn văn bản pháp luật trong nước điều chỉnh vấn đề công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài .2 Nguồn điều ước quốc tế điều chỉnh vấn đề công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài .3 Xu hƣớng phát triển của pháp luật về công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định dân sự của Tòa án nƣớc ngoài trong giai đoạn sắp tới .4 Sự cần thiết phải hoàn thiện pháp luật về công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định dân sự của Tòa án nƣớc ngoài .1 Yêu cầu của quá trình đổi mới và mục tiêu xây dựng nhà nước pháp quyền .2 Yêu cầu của quá trình hội nhập quốc tế .3 Yêu cầu khắc phục những hạn chế của pháp luật Việt Nam hiện hành .4 Xu hướng pháp điển hóa pháp luật điều chỉnh các quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài của thế giới .5 Yêu cầu nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên chủ thể trong bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài .59 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2 .61 2 Chƣơng 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ CÔNG NHẬN VÀ CHO THI HÀNH TẠI VIỆT NAM BẢN ÁN, QUYẾT ĐỊNH DÂN SỰ CỦA TÒA ÁN NƢỚC NGOÀI 3.1 Nội dung của pháp luật hiện hành về công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định dân sự của Tòa án nƣớc ngoài .1 Nội dung điều chỉnh của văn bản pháp luật trong nước .2 Nội dung điều chỉnh của các Hiệp định TTTP mà Việt Nam là thành viên .2 Những hạn chế của pháp luật hiện hành về công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định dân sự của Tòa án nƣớc ngoài .1 Hạn chế của BLTTDS 2004/2011 điều chỉnh vấn đề công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài .2 Hạn chế của các Hiệp định TTTP điều chỉnh vấn đề công nhận và cho thi hành bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài .3 Thực tiễn giải quyết yêu cầu công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định dân sự của Tòa án nƣớc ngoài trong những năm gần đây .1 Kết quả thực tế về công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài .2 Một số vướng mắc phát sinh từ thực tiễn giải quyết yêu cầu công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài .110 KẾT LUẬN CHƢƠNG 3 .113 Chƣơng 4: QUAN ĐIỂM, PHƢƠNG HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ CÔNG NHẬN VÀ CHO THI HÀNH TẠI VIỆT NAM BẢN ÁN, QUYẾT ĐỊNH DÂN SỰ CỦA TÒA ÁN NƢỚC NGOÀI 4.1 Quan điểm và phƣơng hƣớng hoàn thiện pháp luật về công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định dân sự của Tòa án nƣớc ngoài .1 Quan điểm hoàn thiện pháp luật về công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài .2 Phương hướng hoàn thiện pháp luật về công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài .2 Những yêu cầu đặt ra đối với việc hoàn thiện pháp luật về công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định dân sự của Tòa án nƣớc ngoài .1 Đảm bảo tính toàn diện của pháp luật .2 Đảm bảo tính khoa học của pháp luật .3 Đảm bảo tính đồng bộ của pháp luật .4 Đảm bảo tính khả thi của pháp luật .5 Đảm bảo sự phù hợp của pháp luật trong nước với các cam kết quốc tế của Việt Nam .3 Những giải pháp cụ thể góp phần hoàn thiện pháp luật về công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định dân sự của Tòa án nƣớc ngoài .1 Giải pháp về mặt lập pháp .2 Hoàn thiện nội dung các quy định của BLTTDS 2004/2011 .3 Tăng cường gia nhập các quốc tế và khắc phục hạn chế của các Hiệp định TTTP mà Việt Nam là thành viên điều chỉnh vấn đề công nhận và cho thi hành bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài .148 KẾT LUẬN CHƢƠNG 4 .154 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .157 TÀI LIỆU THAM KHẢO .158 4 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT 1. BLTTDS 2004/2011 : Bộ Luật tố tụng dân sự năm 2004 (sửa đổi, bổ sung năm 2011) 2. CHND : Cộng hòa nhân dân 4. DCND : Dân chủ nhân dân 5.

EU : Liên minh châu Âu 6. TTTP : Tương trợ tư pháp 7. TTDS : tố tụng dân sự 8. XHCN : Xã hội chủ nghĩa 5 MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài Kể từ Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI (1986) đến nay, thực hiện đường lối đổi mới, đất nước ta đã thoát ra khỏi khủng hoảng, đạt được nhiều thành tựu rất quan trọng về kinh tế, xã hội, văn hóa, an ninh, quốc phòng và đối ngoại. Nhà nước thực hiện quản lý nền kinh tế thông qua pháp luật và điều tiết thông qua các chính sách và công cụ kinh tế vĩ mô. Hoạt động lập pháp đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng để xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật phục vụ cho quá trình hội nhập quốc tế, trong đó đặc biệt là pháp luật điều chỉnh quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài ngày càng được quan tâm. Nghị quyết số 07-NQ/TW ngày 27/11/2001 của Bộ Chính trị Về hội nhập kinh tế quốc tế; Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 của Bộ Chính trị Về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới; Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5/2005 của Bộ Chính trị Về chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020 và Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị Về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 đều xác định: nhanh chóng hoàn thiện hệ thống pháp luật phục vụ cho nhiệm vụ tăng cường hợp tác quốc tế là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới.

Đáp ứng yêu cầu của thực tiễn, trong thời gian vừa qua, nhà nước ta đã tập trung xây dựng và hoàn thiện các văn bản pháp luật điều chỉnh các quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài và bước đầu đã đạt được những kết quả quan trọng. Trong quá trình hội nhập quốc tế, khi các tranh chấp dân sự có yếu tố nước ngoài xảy ra càng nhiều và phức tạp thì yêu cầu công nhận và cho thi hành bản án, quyết định dân sự của tòa án nước này trên lãnh thổ một nước khác cũng tăng lên. Đối với Việt Nam, thực tiễn cho thấy, quá trình hội nhập quốc tế càng diễn ra mạnh mẽ thì số lượng các bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài có yêu cầu công nhận và cho thi hành tại Việt Nam ngày càng gia tăng và tính chất càng phức tạp. Để giải quyết các yêu cầu của tình hình thực tế, trong những năm qua Nhà nước ta đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh vấn đề công nhận và cho thi hành các bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài tại Việt Nam và một trong những văn bản pháp luật quan trọng là BLTTDS 2004/2011 (tập trung tại Phần thứ sáu “Thủ tục công nhận và cho thi hành tại 6 Việt Nam bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài, quyết định của Trọng tài nước ngoài”, từ Điều 342 – Điều 363).

Với việc ban hành BLTTDS 2004/2011 pháp luật Việt Nam đã đạt được những thành tựu quan trọng trong việc điều chỉnh vấn đề công nhận và cho thi hành các bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài, nhằm hướng đến sự toàn diện, đầy đủ và tương thích với các chuẩn mực pháp lý chung của thế giới.