Luận án tiến sĩ: Tác động cấu trúc vốn đến lợi nhuận và rủi ro ngân hàng thương mại Việt Nam - Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH TÁC ĐỘNG CỦA CẤU TRÚC VỐN ĐẾN LỢI NHUẬN VÀ RỦI RO CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH TÁC ĐỘNG CỦA CẤU TRÚC VỐN ĐẾN LỢI NHUẬN VÀ RỦI RO CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã số: 9.

HỒ CHÍ MINH - NĂM 2023 i LỜI CAM ĐOAN Luận án này chưa từng được trình nộp để lấy học vị Tiến sĩ tại bất cứ một cơ sở đào tạo nào. Luận án là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tác giả. Các số liệu, nội dung nghiên cứu, kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa từng công bố dưới bất kỳ hình thức nào trước đây, ngoại trừ các trích dẫn được dẫn nguồn đầy đủ trong luận án. Tác giả xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan danh dự của mình.HCM, ngày … tháng … năm 2023 Tác giả ii LỜI CẢM ƠN Trước tiên, tôi trân trọng gửi lời cảm ơn đến Quý Thầy Cô trường Đại học Ngân hàng TP.

Hồ Chí Minh đã truyền đạt cho tôi những kiến thức và kinh nghiệm quý báu trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu tại trường. Tôi xin trân trọng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến giảng viên hướng dẫn luận án - PGS. đã tận tình chỉ bảo và đặt nền móng, định hướng nghiên cứu trong suốt quá trình thực hiện luận án này, TS. đã dành nhiều thời gian, tâm huyết hướng dẫn, có những góp ý chi tiết với những chỉ dẫn khoa học đáng quý và hỗ trợ tôi trong việc công bố các kết quả nghiên cứu của luận án.

Lời cảm ơn tiếp theo tôi xin được gửi đến Khoa Sau Đại học - Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh, đặc biệt là cô – Quản lý lớp nghiên cứu sinh đã rất nhiệt tình hỗ trợ tạo mọi điều kiện thuận lợi trong quá trình học tập và nghiên cứu của tôi. Tôi xin gửi lời cảm ơn bạn bè và đồng nghiệp đã luôn bên cạnh, động viên, hỗ trợ tôi để tôi có nhiều thời gian cũng như sức khỏe trong suốt quá trình học tập và hoàn thành nghiên cứu khoa học này. Cám ơn những người thân trong gia đình đã luôn bên tôi, sự giúp đỡ của các thành viên trong gia đình chính là động lực giúp tôi có thể nỗ lực để hoàn thành luận án này.

iii TÓM TẮT Luận án được thực hiện nhằm nghiên cứu tác động của cấu trúc vốn đến lợi nhuận và rủi ro của các ngân hàng thương mại Việt Nam. Nghiên cứu được thực hiện bằng phương pháp định tính và định lượng theo phương pháp Bayes thông qua thuật toán lấy mẫu Gibbs nhằm thực hiện mục tiêu nghiên cứu. Sử dụng số liệu được thu thập từ báo cáo tài chính của 30 NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2012 – 2020. Kết quả nghiên cứu cho thấy: (i) Tiền gửi của khách hàng (DEP) có xu hướng làm giảm lợi nhuận của các NHTM tại Việt Nam.

(ii) Nợ phi tiền gửi (NONDEP) có xu hướng làm tăng lợi nhuận của các NHTM tại Việt Nam. (iii) Vốn ngân hàng (CAP) có tác động cùng chiều đến lợi nhuận ròng trên tài sản ROA nhưng có tác động ngược chiều đến lợi nhuận ròng trên vốn chủ sở hữu ROE. (iv) Tiền gửi của khách hàng (DEP) có xu hướng làm giảm rủi ro của các NHTM Việt Nam. (v) Nợ phi tiền gửi (NONDEP) có có xu hướng làm tăng rủi ro của các NHTM Việt Nam.

(vi) Vốn ngân hàng (CAP) có xu hướng làm gia tăng rủi ro của các NHTM Việt Nam Từ các kết quả nghiên cứu của luận án, tác giả đưa ra các kết luận và khuyến nghị đối với ban lãnh đạo NHTM và các nhà hoạch định chính sách có thể điều chỉnh cấu trúc vốn ngân hàng theo hướng hợp lý hơn từ đó giúp các NHTM hoạt động kinh doanh ngày càng hiệu quả và nâng cao sự ổn định tài chính của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Từ khóa: ngân hàng thương mại, lợi nhuận, rủi ro. iv ABSTRACT The thesis is conducted to study the impact of capital structure on the profitability and risk of Vietnamese commercial banks. The research was carried out by qualitative and quantitative methods by Bayesian method via Gibbs sampling algorithm to achieve the research objective.

Using data collected from financial statements of 30 Vietnamese commercial banks in the period 2012-2020, the research results show that: (i) Customer deposits (DEP) tend to reduce profitability of commercial banks in Vietnam. (ii) Non-Deposit liabilities (NONDEP) tends to increase profitability of commercial banks in Vietnam. (iii) Bank equity (CAP) has a positive effect on net return on assets ROA but has a negative effect on net return on equity ROE. (iv) Customer deposits (DEP) tend to reduce the risk of Vietnamese commercial banks.

(v) Non-Deposit liabilities (NONDEP) tends to increase the risk of Vietnamese commercial banks. (vi) Bank capital (CAP) tends to increase the risk of Vietnamese commercial banks From the research results of the thesis, the author makes conclusions and recommendations for the management of commercial banks and policy makers who can adjust the bank's capital structure in a more reasonable direction, thereby helping commercial banks operate more efficiently and improve the financial stability of commercial banks in Vietnam. Keywords: commercial bank, profitability, risk-taking. v MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

iv MỤC LỤC. v DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT. viii DANH MỤC BẢNG. ix DANH MỤC HÌNH.

LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI. Bối cảnh nghiên cứu. Tổng quan các nghiên cứu liên quan và khoảng trống khoa học .2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU .1 Mục tiêu tổng quát. Mục tiêu cụ thể .3 CÂU HỎI NGHIÊN CỨU .4 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU .1 Đối tượng nghiên cứu .2 Phạm vi nghiên cứu .5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .6 THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU .7 ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN ÁN .8 KẾT CẤU CỦA LUẬN ÁN.

CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TÁC ĐỘNG CỦA CẤU TRÚC VỐN ĐẾN LỢI NHUẬN VÀ RỦI RO CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI .1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CẤU TRÚC VỐN .1 Khái niệm cấu trúc vốn .2 Thành phần của cấu trúc vốn .3 Cấu trúc vốn của ngân hàng thương mại .4 Chỉ tiêu đo lường cấu trúc vốn của ngân hàng thương mại .5 Các lý thuyết về cấu trúc vốn .2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ LỢI NHUẬN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 26 2.2 Các chỉ tiêu đánh giá lợi nhuận của ngân hàng thương mại .3 Các lý thuyết về lợi nhuận của NHTM .3 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ RỦI RO CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI .2 Đánh giá rủi ro của ngân hàng thương mại .4 NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM VỀ TÁC ĐỘNG CỦA CẤU TRÚC VỐN ĐẾN LỢI NHUẬN VÀ RỦI RO CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI. Các nghiên cứu thực nghiệm đánh giá tác động của cấu trúc vốn đến lợi nhuận của ngân hàng thương mại. Các nghiên cứu thực nghiệm đánh giá tác động của cấu trúc vốn đến rủi ro của ngân hàng thương mại .5 THẢO LUẬN NHỮNG NGHIÊN CỨU TRƯỚC. PHƯƠNG PHÁP VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU .1 QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU .2 MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU .1 Các biến nghiên cứu .2 Mô hình nghiên cứu .3 PHƯƠNG PHÁP ƯỚC LƯỢNG .4 DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU .1 Mô tả dữ liệu nghiên cứu .2 Kiểm định mô hình.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN .1 THỐNG KÊ MÔ TẢ VÀ TƯƠNG QUAN GIỮA CÁC BIẾN .2 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Tác động của cấu trúc vốn đến lợi nhuận của các ngân hàng. Tác động của cấu trúc vốn đến rủi ro của ngân hàng. KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH ĐỂ CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI XÂY DỰNG CẤU TRÚC VỐN HỢP LÝ .2 CÁC GỢI Ý CHÍNH SÁCH ĐỂ CÁC NGÂN HÀNG XÂY DỰNG CẤU TRÚC VỐN HỢP LÝ .1 Đối với các ngân hàng thương mại .2 Đối với cơ quan quản lý nhà nước .3 HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO.

109 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 122 DANH MỤC CÁC CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN141 viii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT KÝ HIỆU DIỄN GIẢI ĐẦY ĐỦ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT TIẾNG ANH CTV Cấu trúc vốn DN Doanh nghiệp ESS Số lượng mẫu hiệu quả Effective Sample Size FEM Mô hình tác động cố định Fixed Effects Model Phương pháp bình phương bé Feasible Generalized Least FGLS nhất tổng quát Squares GMM Mô hình hồi quy moment tổng quát Generalized Method of Moments GDP Tổng sản phẩm quốc nội Gross Domestic Product MCMC Markov Chain Monte Carlo MTV Một thành viên NDH Nợ dài hạn NHNN Ngân hàng Nhà nước NIM Tỷ lệ thu nhập lãi cận biên Net Interest Margin NHTM Ngân hàng thương mại OLS Bình phương nhỏ nhất thông Ordinary Least Squares thường REM Mô hình tác động ngẫu nhiên Random Effects Model ROA Lợi nhuận trên tổng tài sản Return on Assets ROE Lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu Return on Equity TNHH Trách nhiệm hữu hạn VCSH Vốn chủ sở hữu ix DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1 Tổng kết các nghiên cứu về các động của cấu trúc vốn đến lợi nhuận của các ngân hàng thương mại Việt Nam .2 Tổng kết các nghiên cứu về các động của cấu trúc vốn đến rủi ro của các ngân hàng thương mại Việt Nam .1 Tổng hợp các biến sử dụng trong mô hình nghiên cứu .2 Đo lường các biến sử dụng trong mô hình .3 Các mô hình trong đề tài .1 Thống kê mô tả các biến nghiên cứu trong giai đoạn 2012 – 2020 .2 Ma trận hệ số tương quan giữa các biến trong mô hình hồi quy theo lợi nhuận 80 Bảng 4.3 Ma trận hệ số tương quan giữa các biến trong mô hình hồi quy theo rủi ro .4 Tóm tắt kết quả hồi quy biến phụ thuộc ROA và biến độc lập DEP .5 Tóm tắt kết quả hồi quy biến phụ thuộc ROA và biến độc lập NONDEP .6 Tóm tắt kết quả hồi quy biến phụ thuộc ROA và biến độc lập CAP .7 Tóm tắt kết quả hồi quy biến phụ thuộc ROE và biến độc lập DEP .8 Tóm tắt kết quả hồi quy biến phụ thuộc ROE và biến độc lập NONDEP .9 Tóm tắt kết quả hồi quy biến phụ thuộc ROE và biến độc lập CAP .10 Số lượng mẫu hiệu quả .11 Tóm tắt kết quả hồi quy biến phụ thuộc Z-score và biến độc lập DEP .12 Tóm tắt kết quả hồi quy biến phụ thuộc Z-score và biến độc lập NONDEP.13 Tóm tắt kết quả hồi quy biến phụ thuộc Z-score và biến độc lập CAP .14 Số lượng mẫu hiệu quả. 95 x DANH MỤC HÌNH Hình 1.1 Thiết kế nghiên cứu .1 Quy trình nghiên cứu .