Luận án tiến sĩ kinh tế nâng cao chất lượng tăng trưởng ngành thủy sản việt nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ðÀO TẠO TRƯỜNG ðẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN NGUYỄN KIM PHÚC NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG TĂNG TRƯỞNG NGÀNH THUỶ SẢN VIỆT NAM Chuyên ngành: Kinh tế phát triển Mã số : 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1.TS Phạm Văn Vận 2.TS Phan Thị Nhiệm Hà Nội - 2011 1 LỜI CAM ðOAN Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nêu trong luận án là trung thực. Các tài liệu tham khảo có nguồn trích dẫn rõ ràng. Tác giả luận án Nguyễn Kim Phúc 2 MỤC LỤC Trang TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ðOAN.

2 DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT. 5 DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ðỒ. 9 Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG TĂNG TRƯỞNG NGÀNH THỦY SẢN. CÁC QUAN ðIỂM VỀ CHẤT LƯỢNG TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ.

Chất lượng tăng trưởng kinh tế gắn với nguồn lực ñầu vào. Chất lượng tăng trưởng kinh tế là cơ cấu và chuyển dịch cơ cấu kinh tế 25 1. Chất lượng tăng trưởng kinh tế theo quan niệm hiệu quả. Chất lượng tăng trưởng kinh tế là năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, của ngành kinh tế, của doanh nghiệp và hàng hóa sản xuất trong nước.

Chất lượng tăng trưởng kinh tế là nâng cao phúc lợi và công bằng xã hội. Chất lượng tăng trưởng kinh tế gắn với bảo vệ môi trường. Chất lượng tăng trưởng kinh tế song hành với ñổi mới thiết chế dân chủ. Quan ñiểm của tác giả về chất lượng tăng trưởng kinh tế.

TĂNG TRƯỞNG VÀ CHẤT LƯỢNG TĂNG TRƯỞNG NGÀNH THỦY SẢN. Tăng trưởng ngành thủy sản. Các tiêu chí ñánh giá tăng trưởng ngành thủy sản về số lượng. Chất lượng tăng trưởng ngành thủy sản.

HỆ THỐNG TIÊU CHÍ ðÁNH GIÁ CHẤT LƯỢNG TĂNG TRƯỞNG NGÀNH THỦY SẢN. Nhóm tiêu chí phản ánh cơ cấu ngành thủy sản. Nhóm tiêu chí phản ánh hiệu quả kinh tế ngành thủy sản. Nhóm tiêu chí phản ánh khả năng cạnh tranh của ngành thủy sản.

ðẶC ðIỂM NGÀNH THỦY SẢN VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI CHẤT LƯỢNG TĂNG TRƯỞNG. ðặc ñiểm ngành thủy sản. Các yếu tố ñầu vào của sản xuất thủy sản. Yếu tố cầu về sản phẩm thủy sản.

KINH NGHIỆM CỦA TRUNG QUỐC TRONG VIỆC DUY TRÌ TỐC ðỘ TĂNG TRƯỞNG THỦY SẢN CAO SUỐT 20 NĂM QUA. Thành công của Trung Quốc trong việc duy trì tốc ñộ tăng trưởng ngành thủy sản cao. Tăng trưởng thủy sản của Trung Quốc thời gian qua ñã bộ lộ các vấn ñề làm ảnh hướng ñến tính bền vững. Những bài học kinh nghiệm về tăng trưởng ngành thủy sản Trung Quốc rút ra cho Việt Nam.

TÓM TẮT CHƯƠNG 1. 59 Chương 2 THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG TĂNG TRƯỞNG NGÀNH THỦY SẢN VIỆT NAM. TIỀM NĂNG PHÁT TRIỂN THỦY SẢN. Hệ sinh thái biển Việt Nam.

Nguồn lợi thủy sản. Nguồn nhân lực. KHÁI QUÁT THỰC TRẠNG TĂNG TRƯỞNG NGÀNH THỦY SẢN. ðóng góp của ngành thủy sản ñối với nền kinh tế.

Tốc ñộ tăng trưởng tổng sản lượng thủy sản. Tốc ñộ tăng trưởng giá trị sản xuất thủy sản. Tốc ñộ tăng trưởng giá trị sản phẩm thủy sản tăng thêm. Tốc ñộ tăng trưởng giá trị xuất khẩu thủy sản.

Tốc ñộ tăng trưởng tàu thuyền khai thác thủy sản. Tốc ñộ tăng trưởng nuôi trồng thủy sản. PHÂN TÍCH CHẤT LƯỢNG TĂNG TRƯỞNG NGÀNH THỦY SẢN. Cơ cấu kinh tế ngành thủy sản.

Cơ cấu sản xuất ngành thủy sản. ðánh giá hiệu quả kinh tế ngành thủy sản. ðánh giá năng lực cạnh tranh của ngành thủy sản. ðÁNH GIÁ CHUNG VỀ CHẤT LƯỢNG TĂNG TRƯỞNG NGÀNH THỦY SẢN VIỆT NAM THỜI GIAN QUA.

Thành tựu và nguyên nhân. Những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân. TÓM TẮT CHƯƠNG 2. 122 Chương 3 GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG TĂNG TRƯỞNG NGÀNH THỦY SẢN VIỆT NAM ðẾN NĂM 2020.

QUAN ðIỂM, PHƯƠNG HƯỚNG VÀ MỤC TIÊU NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG TĂNG TRƯỞNG NGÀNH THỦY SẢN ðẾN NĂM 2020. Căn cứ xác ñịnh quan ñiểm, phương hướng và mục tiêu nâng cao chất lượng tăng trưởng. Quan ñiểm nâng cao chất lượng tăng trưởng ngành thủy sản. ðịnh hướng nâng cao chất lượng tăng trưởng ngành Thủy sản.

Mục tiêu nâng cao chất lượng tăng trưởng ngành Thủy sản. CÁC GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG TĂNG TRƯỞNG NGÀNH THỦY SẢN VIỆT NAM. Nhóm giải pháp chuyển dịch cơ cấu ngành thủy sản hợp lý, hiệu quả. Nhóm giải pháp tăng cường các yếu tố ñảm bảo tăng trưởng ngành thủy sản chiều sâu.

Nhóm giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh ngành thủy sản. Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý vĩ mô về thủy sản. TÓM TẮT CHƯƠNG 3. 170 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.

172 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ. 177 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 185 5 DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Viết ñầy ñủ tiếng Việt Viết ñầy ñủ tiếng Anh Diễn ñàn hợp tác kinh tế châu Á Asia - Pacific Economic APEC - Thái Bình Dương Cooperation Hiệp hội các quốc gia ðông Association of Southeast Asian ASEAN Nam Á Nations ASEM Diễn ñàn Hợp tác Á - Âu Asia Europe Meeting Bộ NN & Bộ Nông nghiệp và Phát triển Ministry of Agriculture and PTNT nông thôn Rural Development Quy tắc ứng xử trong nuôi trồng Code of Conduct for CoC thuỷ sản có trách nhiệm Responsible Aquaculture EU Liên minh châu Âu European Union Tổ chức Nông lương Liên Hiệp Food and Agricaltural FAO Quốc Organisation FDI ðầu tư trực tiếp nước ngoài Foreign Direct Investment GAP Mô hình thực hành nuôi tốt Good aquaculture practice GCI Chỉ số cạnh tranh tăng trưởng Growth Competitiveness Index GDP Tổng sản phẩm quốc nội Gross Domestic Product GO Giá trị sản xuất thủy sản Output value of fishing Hệ thống phân tích mối nguy và Hazard Analysis critical Control HACCP các ñiểm kiểm soát trọng yếu Points KHCN Khoa học công nghệ Science and technology IC Chi phí trung gian Intermediate Cost ICOR Hệ số hiệu quả của ñầu tư Incremental capital-output ratio Mạng lưới các Trung tâm nuôi Network of Aquaculture Centres NACA trồng thủy sản châu Á in Asia-Pacific NNTS Nuôi trồng thủy sản Aquaculture ODA Viện trợ Phát triển Chính thức Official Development Assistance Oxford Committee for Famine OXFAM Uỷ ban Oxford về cứu ñói Relief Revealed Comparative RCA Mức lợi thế so sánh Advantage 6 Viết tắt Viết ñầy ñủ tiếng Việt Viết ñầy ñủ tiếng Anh Trung tâm Phát triển nghề cá Southeast Asian Fisheries SEAFDEC ðông Nam Á Development Center TFP Năng suất nhân tố tổng hợp Total Factor Productivities Chương trình phát triển Liên United Nations Development UNDP hiệp quốc Program USD ðồng ðô la Mỹ United States Dollar Giá trị sản phẩm thủy sản tăng VA Value fish products increased thêm VND ðồng Việt Nam Vietnam dong WB Ngân hàng Thế giới World Bank WEF Diễn ñàn Kinh tế Thế giới World Economic Forum WTO Tổ chức thương mại thế giới World Trade Organization 7 DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ðỒ Bảng Bảng 2.1: ðóng góp vào tăng trưởng GDP theo ngành, 1990-2008 .2: Tăng trưởng tổng sản lượng thủy sản, 1986-2008.3: Tăng trưởng sản lượng khai thác thủy sản theo vùng lãnh thổ.4: Tăng trưởng sản lượng nuôi trồng thủy sản theo vùng lãnh thổ.5: Tốc ñộ tăng trưởng giá trị sản xuất thủy sản, 1990-2008 .6: Giá trị tăng thêm Nông-Lâm-Thủy sản, 1990-2008 .7: Tăng trưởng tàu thuyền khai thác thủy sản, 1990-2008 .8: Tình hình tăng trưởng nuôi trồng thuỷ sản, 1980-2008.9: Cơ cấu tàu thuyền khai thác thủy sản, 1992-2008 .10: Cơ cấu nghề nghiệp khai thác thủy sản, 1992-2008 .11: Hồi quy sản lượng khai thác thủy sản theo tổng số tàu thuyền và tổng số công suất tàu .12: Sản lượng nuôi trồng thủy sản .13: Cơ cấu diện tích nuôi trồng thủy sản theo vùng lãnh thổ, 1995-2008.14: Hồi quy lôgarít sản lượng nuôi trồng thủy sản theo năng suất nuôi trồng thủy sản.15: Cơ cấu mặt hàng thuỷ sản xuất khẩu, 1997-2008.16: Cơ cấu thị trường xuất khẩu thuỷ sản, 1987-2008.17: Hồi quy lôgarít giá trị sản phẩm thủy sản tăng thêm theo kim ngạch xuất khẩu thủy sản .18: Hệ số ICOR của nền kinh tế, khối Nông, Lâm và Thủy sản .19: Năng suất lao ñộng của nền kinh tế và khối Nông-Lâm-Thủy sản .20: Hồi qui lôgarít giá trị sản phẩm thủy sản tăng thêm theo vốn và lao ñộng, 1990-2008.21: ðóng góp của các yếu tố ñầu vào ñối với tăng trưởng giá trị sản phẩm thủy sản tăng thêm, 1990-2008 .22: Giá trị sản xuất thủy sản, giá trị sản phẩm thủy sản tăng thêm .23: Tỷ lệ xuất khẩu trong giá trị sản xuất .24: Hệ số cạnh tranh của sản phẩm thuỷ sản, 2000-2007.1: Một số chỉ tiêu kế hoạch về chất lượng tăng trưởng ngành thủy sản, 2010-2020. 138 Biểu ñồ Biểu ñồ 2.1: Tỷ trọng GDP thực tế phân theo ngành, 1990-2008.2: Tăng trưởng sản lượng thủy sản ñánh bắt và nuôi trồng .3: Tốc ñộ tăng trưởng giá trị xuất khẩu thủy sản, 1986-2008 .4: Kim ngạch xuất khẩu thủy sản, 1986-2008 .5: Giá bình quân hàng thủy sản xuất khẩu USD/Kg, 1997-2008 .6: Năng suất khai thác thủy sản, 1990-2008.7: Năng suất nuôi trồng thủy sản, 1990-2008.8: Khối lượng và giá trị xuất khẩu cá tra-basa, 1997-2008 .9: Hệ số ICOR của cả nước và ngành Nông, Lâm, Thủy sản.10: Năng suất lao ñộng của ngành thủy sản .11: Tỷ lệ xuất khẩu, theo giá thực tế.12: Thị phần hàng thủy sản xuất khẩu, 2000-2007.

Tính cấp thiết của ñề tài Từ năm 1986 ñến nay, ngành Thuỷ sản Việt Nam ñã ñạt ñược những thành tựu to lớn trên tất cả các lĩnh vực: khai thác, nuôi trồng, chế biến thương mại và xuất khẩu. Tỷ lệ ñóng góp của ngành Thuỷ sản trong GDP của nền kinh tế chiếm 3,95%. Tốc ñộ tăng trưởng bình quân ñạt 8,03%/năm về tổng sản lượng thuỷ sản, 18,59%/năm về giá trị xuất khẩu thuỷ sản. Việt Nam ñã vào danh sách 10 nước ñứng ñầu thế giới về giá trị xuất khẩu thuỷ sản [40].

Thuỷ sản là một trong những ngành hàng xuất khẩu chiếm tỷ trọng lớn của kinh tế Việt Nam (ñứng vị trí thứ tư về kim ngạch xuất khẩu, sau dầu thô, da giầy và dệt may); góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, bảo ñảm an sinh xã hội, tham gia tích cực vào chương trình xoá ñói, giảm nghèo ở nông thôn. Ngành Thuỷ sản có ñóng góp ñáng kể vào sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội của ñất nước và quá trình công nghiệp hoá, hiện ñại hoá. Sản phẩm thuỷ sản xuất khẩu của Việt Nam ñã ñáp ứng ñược các nhu cầu ña dạng của người tiêu dùng thế giới, ñặc biệt là các nước có thị trường lớn và yêu cầu cao về chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm như Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc. Tăng trưởng xuất khẩu thuỷ sản ñã ñạt ñược tốc ñộ cao, ñem lại nguồn thu ngoại tệ không nhỏ cho quốc gia [40].