Luận án Tiến sĩ tài chính ngân hàng: Phát triển tín dụng xanh tại Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH NGUYỄN QUỐC HUY PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG XANH TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH - THÁNG 12 NĂM 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH NGUYỄN QUỐC HUY PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG XANH TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng MÃ SỐ: 9 34 02 01 Người hướng dẫn khoa học: PGS.

NGUYỄN THỊ LOAN TP. HỒ CHÍ MINH - THÁNG 12 NĂM 2023 i LỜI CAM ĐOAN Luận án này chưa từng được trình nộp để lấy học vị Tiến sĩ tại bất cứ một cơ sở đào tạo nào. Luận án này là công trình nghiên cứu riêng của tác giả, kết quả nghiên cứu là trung thực, trong đó không có các nội dung đã được công bố trước đây hoặc các nội dung do người khác thực hiện ngoại trừ các trích dẫn được dẫn nguồn đầy đủ trong luận án. HCM, ngày 05 tháng 12 năm 2023 Tác giả Nguyễn Quốc Huy ii LỜI CẢM ƠN Tác giả chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, quý thầy/cô, đặc biệt là quý thầy/ cô trực tiếp giảng dạy lớp nghiên cứu sinh K24 đã nhiệt tình giảng dạy, truyền đạt kinh nghiệm và hỗ trợ cho tác giả trong suốt thời gian theo học tại Trường.

Tác giả xin bày tỏ lòng cảm ơn và kính trọng đến giảng viên hướng dẫn khoa học Cô PGS. Nguyễn Thị Loan đã rất tâm huyết ủng hộ, động viên, khuyến khích và chỉ dẫn tận tình cho tác giả thực hiện và hoàn thành luận án này. Tác giả cũng bày tỏ lời cảm ơn đến Ban lãnh đạo và cán bộ tại các ngân hàng thương mại, các cán bộ, nhân viên ngân hàng đã tham gia trả lời phỏng vấn, khảo sát của tác giả. Tác giả cũng cảm ơn gia đình, bạn bè đã giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả hoàn thành luận án.

Tác giả dù đã hết sức nỗ lực nhưng luận án chắc chắn không thể tránh được những khiếm khuyết, rất mong nhận đươc những ý kiến đóng góp chân thành của Quý Thầy/Cô và bạn bè. Trân trọng cảm ơn! TP. HCM, ngày 05 tháng 12 năm 2023 Tác giả Nguyễn Quốc Huy iii TÓM TẮT LUẬN ÁN Trong những năm gần đây, biến đổi khí hậu, cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên, môi trường ô nhiễm đang ảnh hưởng tới sự ổn định môi trường sống của con người và là vấn đề khiến hầu hết các quốc gia trên thế giới quan tâm. Bên cạnh đó, tín dụng xanh mới chỉ bước đầu được một số các ngân hàng thương mại quan tâm triển khai bởi những lợi ích của việc trở thành ngân hàng xanh chưa thực sự rõ ràng.

Chủ yếu các ngân hàng thương mại (NHTM) hiện nay vẫn chỉ xoay quanh tài trợ các dự án xanh do Chính phủ đề xuất chứ chưa thực sự chủ động hỗ trợ các doanh nghiệp. Với lí do, luận án đã tổng hợp, hệ thống hóa và phát triển, bổ sung các vấn đề lý luận về tính dụng xanh. Nghiên cứu này được thực hiện với mục tiêu xác định thành phần của khái niệm phát triển tín dụng xanh dựa trên việc khảo sát cán bộ, nhân viên đang làm việc tại các ngân hàng thương mại Việt Nam. Phương pháp nghiên cứu sử dụng để kiểm định mô hình đo lường và phương pháp nghiên cứu bao gồm hai bước chính: nghiên cứu sơ bộ và nghiên cứu chính thức.

Nghiên cứu sơ bộ bao gồm hai bước nghiên cứu: (1) nghiên cứu định tính, thông qua phương pháp thảo luận nhóm 30 nhà quản lý dùng để khám phá, điều chỉnh và hình thành mô hình nghiên cứu, cũng như để xây dựng thang đo lường cho một số khái niệm trong mô hình nghiên cứu, (2) nghiên cứu định lượng được thực hiện thông qua phỏng vấn với bảng câu hỏi và mẫu có kích thước là 400 cán bộ, nhân viên ngân hàng. Thang đo được đánh giá sơ bộ theo dữ liệu của nghiên cứu này thông qua độ tin cậy Cronbach’s apha và EFA, CFA và SEM. Phương pháp định lượng, thông qua kỹ thuật phỏng vấn với mẫu có kích thước là 1050 cán bộ, nhân viên ngân hàng. Luận án đã hoàn thành được ba mục tiêu đề ra và đánh giá kết quả mô hình cấu trúc tuyến tính cho thấy tất cả tám yếu tố ảnh hưởng cùng chiều đến phát triển tín dụng xanh.

Tám yếu tố bao gồm: (1) Chính sách hỗ trợ, (2) Năng lực tài chính, (3) Chiến lược Marketing, (4) Công nghệ ngân hàng, (5) Chất lượng nguồn nhân lực, (6) Quản trị rủi ro, (7) Khung pháp lý và (8) Chính sách môi trường với mức ý nghĩa là 5%. Trên cơ sở kết quả, tác giả đề xuất một số hàm ý chính sách để góp phần phát triển tín dụng xanh cho các ngân hàng thương mại Việt Nam trong thời gian tới. Từ khóa: Xanh, tín dụng, phát triển, ngân hàng, tín dụng xanh. iv ABSTRACT In recent years, climate change, depletion of natural resources, and environmental pollution have affected the stability of the human living environment and are issues that concern most countries worldwide.

Besides, green credit has only been initially interested in implementing by some commercial banks because the benefits of becoming a green bank are not clear. Most commercial banks currently only revolve around financing green projects proposed by the Government but have not actively supported businesses. For that reason, the dissertation has synthesized, systematized, developed, and supplemented theoretical issues on green credit. This study was conducted to determine the components of green credit development based on a survey of officers and employees working at Vietnamese commercial banks.

The research method used to test the measurement and research model includes two main steps: preliminary research and formal research. Primary research consists of two studies: (1) qualitative research, through a group discussion method of 30 managers used to discover, adjust, and form research models, as well as to build ladders measurement for some concepts in the research model, (2) quantitative research was conducted through interviews with questionnaires and a sample size of 400 bank employees. The scale is preliminarily evaluated according to the data of this study through the reliability of Cronbach's alpha and EFA, CFA, and SEM. The formal research was conducted quantitatively through interviews with a sample size of 1050 bank officers and employees.

The dissertation has completed the three objectives set out and evaluated the results of the linear structural model showing that all eight factors positively influence the development of green credit. Eight factors include (1) Support policy, (2) Financial capacity, (3) Marketing strategy, (4) Banking technology, (5) Quality of human resources, (6) Management of risk, (7) Legal framework, and (8) Environmental policy at the 5% significance level. Based on the research results, the author proposes eight policy implications to contribute to the development of green credit for Vietnamese commercial banks in the future. Keywords: Green, credit, development, banking, green credit.

v MỤC LỤC Trang LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN TÓM TẮT LUẬN ÁN DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU .1 Lý do chọn đề tài .2 Mục tiêu nghiên cứu .1 Mục tiêu chung .2 Mục tiêu cụ thể .3 Câu hỏi nghiên cứu.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .1 Đối tượng nghiên cứu .2 Phạm vi nghiên cứu.5 Phương pháp nghiên cứu .1 Phương pháp nghiên cứu định tính .2 Phương pháp nghiên cứu định lượng .6 Đóng góp mới của đề tài .1 Đóng góp mới về mặt học thuật .2 Đóng góp mới về mặt thực tiễn chính sách .7 Bố cục của đề tài. 7 Tóm tắt chương 1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU .1 Các lý thuyết nền tảng .1 Kinh tế xanh.2 Tài chính xanh .3 Tăng trưởng xanh .4 Ngân hàng xanh .5 Doanh nghiệp xanh .2 Các khái niệm liên quan đến phát triển tín dụng xanh tại NHTM .1 Khái niệm tín dụng xanh tại NHTM .2 Đặc điểm của tín dụng xanh .3 Mục tiêu của tín dụng xanh .4 Vai trò của tín dụng xanh .5 Phân loại tín dụng xanh .6 Phát triển tín dụng xanh tại NHTM .3 Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển tín dụng xanh .1 Chất lượng nguồn nhân lực .2 Chiến lược Marketing .3 Năng lực tài chính .4 Công nghệ ngân hàng .5 Quản trị rủi ro .7 Chính sách hỗ trợ .8 Chính sách môi trường .4 Lược khảo các công trình nghiên cứu liên quan .1 Các công trình nghiên cứu nước ngoài .2 Các công trình nghiên cứu trong nước .3 Kinh nghiệm phát triển tín dụng xanh ở một số quốc gia trên thế giới45 2.5 Khoảng trống nghiên cứu .6 Mô hình nghiên cứu đề xuất .1 Cơ sở xây dựng mô hình nghiên cứu .2 Các giả thuyết nghiên cứu .3 Mô hình nghiên cứu đề xuất.

59 Tóm tắt chương 2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Quy trình nghiên cứu .2 Nghiên cứu định tính .1 Kết quả nghiên cứu định tính .2 Kết quả thảo luận nhóm .3 Thiết kế bảng câu hỏi .4 Kết quả kiểm định thang đo sơ bộ .5 Phân tích nhân tố khám phá (EFA).3 Nghiên cứu định lượng chính thức.1 Khái quát về nghiên cứu chính thức .2 Thu thập dữ liệu .3 Phương pháp xử lý số liệu. 88 Tóm tắt chương 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN .1 Thực trạng phát triển tín dụng xanh tại Việt Nam .1 Thực trạng phát triển tín dụng xanh tại các NHTM Việt Nam .2 Định hướng phát triển tín dụng xanh tại các NHTM Việt Nam.2 Kết quả nghiên cứu.1 Thống kê mô tả về thông tin cá nhân trong mẫu nghiên cứu .2 Đánh giá độ tin cậy thang đo với hệ số Cronbach’s Alpha .3 Phân tích nhân tố khám phá (EFA) và nhân tố khẳng định (CFA) .4 Phân tích mô hình cấu trúc SEM .5 Phân tích phương sai ANOVA .6 Kiểm định sự khác biệt theo giới tính và hôn nhân .3 Thảo luận kết quả nghiên cứu.

130 Tóm tắt chương 4. KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH .2 Hàm ý chính sách .1 Hàm ý chính sách về năng lực tài chính .2 Hàm ý chính sách về quản trị rủi ro .3 Hàm ý chính sách về chính sách hỗ trợ .4 Hàm ý chính sách về chất lượng nguồn nhân lực .5 Hàm ý chính sách về chiến lược Marketing .6 Hàm ý chính sách về chính sách môi trường .7 Hàm ý chính sách về công nghệ ngân hàng .8 Hàm ý chính sách về khung pháp lý .3 Hạn chế của nghiên cứu và hướng nghiên cứu tiếp theo .1 Hạn chế của nghiên cứu .2 Hướng nghiên cứu tiếp theo. 158 Tóm tắt chương 5. 159 TÀI LIỆU THAM KHẢO .