Luận án tiến sĩ: Sự tham gia của cộng đồng địa phương trong phát triển du lịch miền núi Sa Pa, Lào Cai

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN —%›#»$*c8ca——— NGUYÊN THỊ MỸ HẠNH SU THAM GIA CUA CONG DONG DIA PHUUNG TRONG PHAT TRIEN DU LICH MIEN NUI: NGHIEN CUU DIEN HINH TAI SA PA, LAO CAI CHUYEN NGANH: KINH TE DU LICH MA SO: 62340410 LUAN AN TIEN Si KINH TE Người hướng dẫn khoa học: 1. LẠI PHI HÙNG HÀ NỘI - 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vì vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cẩu về sự trung thực trong học thuậit. Tất cả các số liệu và những trích dẫn đều có nguồn gốc chính xác và rõ ràng.

Những phân tích của luận án cũng chưa từng được công bố ở một công trình nào. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan này. Hà Nội ngày tháng năm 2016 Tác giả luận án Nguyễn Thị Mỹ Hạnh ii LOI CAM ON Trước hết, tác giả xin chuyển lời cảm ơn sâu sắc đến tập thể giáo viên hướng dẫn: PGS. TS Nguyễn Văn Mạnh và PGS.

Lại Phi Hùng. Sự hướng dẫn tận tình và trách nhiệm của các thầy đã giúp tác giả hoàn thành luận án này. Tác giả xin chân thành cảm ơn trường Đại học Kinh tế quốc dân, Viện Đào tạo sau đại học, Khoa Du lịch và Khách sạn, Bộ môn Quản trị dịch vụ Du lịch và Lữ hành, các thầy cô giáo tham gia chương trình giảng dạy nghiên cứu sinh, cùng các thầy, cô giáo khác trong và ngoài trường. Chính những kiến thức và phương pháp được tiếp thu trong quá trình nghiên cứu là những hành trang giúp tác giả hoàn thành luận án.

Tác giả xin chân thành cảm ơn Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai; cán bộ phòng văn hóa, Ủy ban nhân dân huyện Sa Pa; chính quyền địa phương các xã Ta Van, Ta Phin, va Lao Chai; va cac sinh vién K53 Khoa Du lịch và Khách sạn, truong Dai hoc Kinh tế quốc dân đã hỗ trợ tác giả trong việc điều tra, khảo sát đữ liệu cho luận án. Cuối cùng, tác giả xin gửi kết quả luận án này đến cha mẹ, chồng, con gái và những người thân trong gia đình. Tình yêu thương và sự quan tâm của họ là động lực để tác giả hoàn thành luận án này. Trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày — tháng năm 2016 Tác giả luận án Nguyễn Thị Mỹ Hạnh iii MUC LUC LOI CAM DOAN.

<< 5555 << 393 4 3 4 3 315 080840403030300004404040400000000404 040 iii DANH MUC CAC TU VIET TAT .ssessssessssessssessssessssesssnesssneesssecssssssssessssesaseesaneeessees vi DANH MUC BANG. DANH MỤC HÌNH. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG VÈẺ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU.1 Sự cần thiết của nghiên cứu.1 Về mặt lý thuyết.2 Về mặt thực tiễn.--- :-+t tt SEEEEE2EE2EE7EEEEEE121125717111E1212171571 E121 crke 2 1.2 Mục tiêu nghiên CỨU .3 Câu hỏi nghiÊn €Ứt.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 1.1 Đối tượng nghiên cứu:.----©sc+2x2EE22EE2EE2EE 211271271211.5 Ý nghĩa của nghiên cứu .----ss<ss©vse©Ersetrrsserxseerxseersseerxseersssrrse 5 1.1 Ý nghĩa về mặt lý thuyết 1.52Ý nghĩa về mặt thực tiễn 1.6 Kết cấu của luận án .2- 2s ©s©Ss€©+s£+xs£E+eEE+EEAeEEASEvkserseereeersserssr 6 ¡80c 1mm. 6 CHUONG 2: CO SO LY THUYET VA TONG QUAN NGHIEN CUU LIEN QUAN DEN SU THAM GIA CUA CONG DONG DIA PHUONG TRONG.

7 PHAT TRIEN DU LICH .1 Lý thuyết trao đỗi xã hội .1 Khái quát về lý thuyết trao đổi xã hội 2.2 SET và các mô hình được sử dụng trong các nghiên cứu về sự tham gia CDDP trong phat trién du lịch.3 Áp dụng SET cho luận án.2 Sự tham gia của CĐĐP trong phát triển du lịch.1 Quan điểm về sự tham gia của cộng đồng.2 Tầm quan trọng của sự tham gia của CĐĐP trong phát triển du lịch.3 Hình thức và mức độ tham gia của CDDP trong phát triển du lịch.4 Kinh nghiệm tham gia du lịch iv 2.5 Quan điểm và thực tiễn sự tham gia của CĐĐP trong phát triển du lịch ở 6n.3 Các tác động của du lịch và nhận thức về các tác động du lịch .1 Tác động kinh tẾ.3 Tac d6mg m6i trOng oo.4 Nhận thức của CĐĐP về các tác động du lịch và phat trién du lich .4 Các bên tham gia trong phát triển DL,CĐ.1 Cộng đồng địa phương.2 Chính quyền địa phươngg.3 Các doanh nghiép du lich .4 Khach du lich oe.5 Các tô chức chính phủ và phi chính phủ, các cơ quan, các cá nhân, các nhà [41.5 Mô hình nghiên cứu đề xuất và các giả thuyết nghiên cứu.1 Mô hình nghiên cứu dé XUat oo e.2 Các giả thuyết nghiên COU .cceccccscsscssssessssessssesssseesssecssseesssesssseessecesseessseesess 57 Tid két 1z. 57 CHUONG 3: PHUONG PHAP NGHIEN CUU o.1 Dia ban nghiên cứu: Sa Pa. Thực trạng phát triển du lịch huyện Sa Pa.--- 55c c+cssreerrereree 63 Eh n9 co 2o on .2 Thiết kế nghiên cứu .3 Nghiên cứu định tính 3.1 Phỏng vấn sâu cá nhân.-----¿-2¿©+++2EkESE2EEEE2EEE2EEE2EEEEEE.2 Lấy mẫu và cỡ mẫu.3 Hướng dẫn phỏng van.4 Quá trình phỏng vấn 3.5 Phân tích đữ liệu định tính. Nghiên cứu định Ïư@TIE.2 Khung mẫu và mẫu EE So) y0) 00 niïi0 0n.4 Phân tích dữ liệu bảng hỏi.

----- 5-5 S2 S*S2**E+ES+Eeetrerrrrrrrrereree 87 Tiéu két chương 3 CHUONG 4: PHAN TICH KET QUẢ NGHIÊN CỨU 4.1 Phân tích đặc điểm của CĐĐP được khảo sát .1 Đặc điểm nhân khâu học.---¿- :- + x9EE+EE+E£EESEEEEEEEEEEeEEEEErrxsrrrerreerxee 4.2 Kinh nghiệm tham gia du lịch CĐĐP được khảo sát .3 Nhận thức về các tác động của đu lịch.----2©--z+cz22xz+zxz+rxezrxrrrxee 96 4.4 Dự định tham gia du lịch trong tương lai .2 Kiểm định T-test và AINO VA.1 Kiểm định T-test giá trị khác biệt trong nhận thức về các tác động du lịch và dự định tham gia du lịch trong tương lai dựa trên đặc điểm nhân khâu học.2 Kiểm định ANOVA giá trị khác biệt trong nhận thức về các tác động du lịch và dự định tham gia du lịch trong tương lai dựa trên đặc điểm nhân khẩu học.3 Kiểm định ANOVA giá trị khác biệt trong nhận thức về các tác động du lịch và dự định tham gia du lịch trong tương lai dựa trên địa bàn nghiên cứu. Đánh giá thang đo bằng Cronbach Alpha và phân tích nhân tố khám phá.1 Đánh giá độ tin cậy của thang đo bằng Cronbach’s Alpha .2 Phân tích nhân tố khám phá. Phân tích tương quan 4.4 Phân tích hồi quy: Kiểm định các giả thuyết H1 và H2. 131 CHUONG 5: BAN LUAN VÈ KÉT QUÁ NGHIÊN CỨU VÀ ĐÈ XUẤT GIẢI PHÁP .1 Một số bàn luận về kết quả nghiên cứu .2 Đề xuất các giải pháp thúc đấy sự tham gia của CĐĐP.3 Đóng góp của nghiên CỨU .1 Đóng góp về mặt lý thuyết.2 Đóng góp về mặt thực tiễn.

22c 222cS2EE2EE 271122112121.4 Hạn chế của nghiên cứu và những gợi ý cho các nghiên cứu sau .1 Hạn chế của nghiên CU .2 Những gợi ý cho các nghiên cứu sau. 151 DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN DEN DE TAI LUAN AN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC Từ viết tắt ANOVA BQLDLCĐ df DLCD DLTN CDDP CQĐP CA SET Sig. SNV TNDL UBND VTCB vi DANH MUC CAC TU VIET TAT Y nghia : Analysis of variance (phan tich phuong sai) : Ban quan ly du lịch cộng đồng : Degree of freedom (bac ty do) : Du lịch cộng đồng : Du lịch tình nguyện : Cộng đồng địa phương : Chính quyền địa phương : Cronbach Alpha : Social Exchange Theory (Lý thuyết trao đổi xã hội) : Significance (y nghia) : Stichting Nederlandse Vrijwilligers - Foundation of Netherlands Volunteers (Tổ chức tình nguyện viên Hà Lan, tô chức phát triển Hà Lan) : Tài nguyên du lịch : Ủy ban nhân dân : Vietnam Tourism Certification Board (Hội đồng cấp chứng chỉ nghiệp vụ du lịch Việt Nam) vii DANH MUC BANG Bảng 2.1 SET và các nghiên ctru vé sy tham gia cua CDDP trong phat trién du lich.2 Cac diém manh va diém yéu cla SET o.3 Mô hình tham gia của Hollnsteiner (1 9777) .1 Số lượng khách đi tham quan các tuyến DLCĐ năm 2013.2 Tóm tắt quá trình nghiên cứu.----2-2¿+z2++t2E++t2Ex+ttExzvrrkrerrkrrrree 72 Bảng 3.3 Các biến mô tả kinh nghiệm tham gia du lịch .--2-©2+2s2+zz2zsze- 71 Bảng 3.4 Các biến mô tả nhận thức về các tác động của du lịch .5 Đánh giá chung về các lợi ích — thiệt hại từ du lịch.6 Các biến mô tả dự định tham gia du lịch trong tương lai.7 Các biến mô tả đặc điểm nhân khẩu học Bảng 3.8 Cỡ mẫu theo từng xã nghiên cứu.¿-+ ++2+++x+Ex+Exe+xzrxerxrrrvee Bảng 4.1 Một số thông tin về nhân khâu học.2 Kính nghiệm tham gia kinh doanh du lịch.3 Kinh nghiệm tham gia hợp và vệ sinh chung của địa phương.4 Kinh nghiệm tham gia phòng chống cháy rừng .5 Nhận thức về các tác động của du lịch đến kinh tế của địa phương.6 Nhận thức về các tác động của du lịch đến văn hóa-xã hội của địa phương .7 Nhận thức về các tác động của du lịch đến môi trường của địa phương.8 Đánh giá chung về tác động của du lịch đối với địa phương.9 Dự định tham gia du lịch trong tương lai. 5-5-5555 ss£sssereesee Bảng 4.10 Kết quả t-test cho biến giới tính.

222222222 2EE2EEE2EEEerErrrrrrrrrrree Bảng 4.11 Kết quả t-test cho tỉnh trạng hôn nhân.12 Kết qua t-test cho biến nơi sinh.13 Kết qua t-test cho tinh trang kinh tế của hộ. Kết quả ANOVA cho yếu tố tuổi.-2-222©222EEc2EEc2EE22EEEEErrrrrrrree Bảng 4.15 Kết quả ANOVA cho yếu tổ trình độ giáo dục.------©s¿©cs5cse+ Bảng 4.16 Kết quả ANOVA cho yếu tố thu nhập.------ 2¿+2z++cz+e+rxxesrrecre Bảng 4.17 Kết quả ANOVA cho khoảng thời gian sinh sống tại địa phương .18 Kết quả ANOVA cho địa phương.-- 22-252 22222EE22EE22EE2EErrrrrrkrrree Bảng 4.19 Hệ số Cronbach Alpha cho các biến sử đụng phân tích trong mô hình.20 Kết quả phân tích nhân tố khám phá cho biến độc lập .21 Kết quả phân tích nhân tố khám phá cho biến phụ thuộc.22 Phân tích tương quan 130 Bảng 4.23 Một số biến chính trong hồi qui 1i bậc thang S112 11111 1111 1111111111111 rêt 131 Bang 4.24 Hồi qui logistic - Dự định tham gia kinh doanh du lịch trong tương lai. 25 Hồi quy thứ bậc - Dự định tham gia các hoạt động du lịch khác trong tương lai134 viii DANH MỤC HÌNH Hình 2.1 Trao đổi xã hội giữa các các bên tham gia du lịch chính .2 Trao đổi xã hội giữa CDDP và các bên tham gia du lịch chính.3 Mô hình nhận thức về du lịch của người dân.4 Mô hình quá trình trao đổi xã hội.5 Mô hình đánh giá sự tham gia của CĐĐP và tham gia trong ngành du lịch.6 Mô hình sự ưa thích của người dân địa phương về tham gia quy hoạch du lịch.7 Mô hình nhận thức của người dân đối với DLTN.8 Mô hình nghiên cứu thái độ và sự tham gia của người dân địa phương trong du ÍỊCH:. 2G 0 2112011101121 11211191 11111 111 11 11111 111 H1 HH TH HH HH TH TH ườn 17 Hình 2.9 Tám nắc thang tham gia của người dân.10 Quang phổ tham gia.11 Các hình thức tham gia của cộng đồng Hình 2.12 Khung phân tích mô tả và phân tích sự tham gia phát triển nông thôn.