Luận án tiến sĩ: Tác động đa thị trường đến cạnh tranh, rủi ro tín dụng và hiệu quả ngân hàng thương mại Việt Nam - Hồ Thị Ngọc Tuyền

i BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP.HỒ CHÍ MINH HỒ THỊ NGỌC TUYỀN TÁC ĐỘNG CỦA TIẾP XÚC ĐA THỊ TRƯỜNG LÊN CẠNH TRANH, RỦI RO TÍN DỤNG VÀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2020 luan an ii BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP.HỒ CHÍ MINH HỒ THỊ NGỌC TUYỀN TÁC ĐỘNG CỦA TIẾP XÚC ĐA THỊ TRƯỜNG LÊN CẠNH TRANH, RỦI RO TÍN DỤNG VÀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số: 9.01 Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Chí Đức TS. Đào Lê Kiều Oanh TP.

HỒ CHÍ MINH - NĂM 2019 luan an iii LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan rằng luận án “Tác động của tiếp xúc đa thị trường lên cạnh tranh, rủi ro tín dụng và hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam” là bài nghiên cứu của chính tôi dưới sự hướng dẫn của Ts. Nguyễn Chí Đức và Ts. Đào Lê Kiều Oanh. Không có sản phẩm/nghiên cứu nào của người khác được sử dụng trong nghiên cứu này mà không được trích dẫn theo đúng quy định.

Hồ Chí Minh, ngày … tháng 4 năm 2020 Người cam đoan Hồ Thị Ngọc Tuyền luan an iv LỜI CẢM ƠN Trước tiên, tôi trân trọng gửi lời cảm ơn đến Quý thầy cô của trường Đại học Ngân hàng đã trang bị cho tôi nhiều kiến thức quý báu trong thời gian học tập tại đây. Tôi trân trọng gửi lời cảm ơn đến Ts. Nguyễn Chí Đức và Ts. Đào Lê Kiều Oanh đã giúp tôi tiếp cận hướng nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu và hướng dẫn tôi hoàn thành luận án này.

Tôi xin gửi lời cảm ơn đến Khoa Sau Đại Học, chị Vũ Thị Thu Hà – Quản lý lớp NCS19 đã tạo mọi điều kiện thuận lợi trong quá trình nghiên cứu của tôi. Cuối cùng, tôi xin cảm ơn gia đình và bạn bè, đồng nghiệp đã hỗ trợ tôi trong quá trình học tập cũng như trong thời gian thực hiện luận án. Hồ Chí Minh, ngày … tháng 04 năm 2020 Hồ Thị Ngọc Tuyền luan an v TÓM TẮT Luận án được thực hiện nhằm mục tiêu phân tích tác động của tiếp xúc đa thị trường lên cạnh tranh, rủi ro tín dụng và hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam cùng với các yếu tố có liên quan đến các ngân hàng thương mại. Nghiên cứu được tiến hành trong giai đoạn từ 2008 – 2017 với phương pháp định lượng gồm các bước phân tích như sau: (i) Đo lường tác động của tiếp xúc đa thị trường và các yếu tố liên quan tác động đến cạnh tranh của các ngân hàng thương mại thông qua chỉ số LERNER.

(iv) Áp dụng phương pháp GMM cho dữ liệu bảng không cân bằng, phân tích tác động của tiếp xúc đa thị trường, cạnh tranh và rủi ro tín dụng, đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cho thấy tiếp xúc đa thị trường có tác động đến cạnh tranh, rủi ro tín dụng và hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam; Thông qua MMC1 và MMC2 cho thấy sự hiện diện ngày càng tăng của các ngân hàng ở các khu vực khác nhau đã gây ra sự sụt giảm chung về thị phần và hiệu quả hoạt động của ngân hàng. luan an vi. MỤC LỤC MỤC LỤC.

vi DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT.x DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG ANH. x DANH MỤC BẢNG, HÌNH. xi CHƯƠNG 1: PHẦN MỞ ĐẦU. Sự cần thiết của đề tài.

Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Đóng góp của đề tài. Quy trình nghiên cứu. Kết cấu nghiên cứu. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN VỀ RỦI RO TÍN DỤNG, CẠNH TRANH, TIẾP XÚC ĐA THỊ TRƯỜNG ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI.

Các khái niệm về rủi ro, rủi ro tín dụng, cạnh tranh và hiệu quả hoạt động. Rủi ro và Rủi ro tín dụng. Cạnh tranh và tiếp xúc đa thị trường. Tiếp xúc đa thị trường.

Hiệu quả và hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại. Hiệu quả hoạt động của các NHTM. Các phương pháp đánh giá hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại14 2. Các lý thuyết có liên quan đến cạnh tranh, rủi ro và hiệu quả hoạt động.

Giả thuyết Cấu trúc- Thực hiện - Hiệu quả (SCP). 15 luan an vii 2. Giả thuyết cuộc sống yên tĩnh (Quiet Life -QL). Giả thuyết nhượng bộ lẫn nhau.

Lý thuyết về tác động của cạnh tranh đến rủi ro của các NHTM. Lý thuyết về đa dạng hóa. Lý thuyết Lý thuyết quá lớn để sụp đổ “Too-big-to-fail”. Các yếu tố ảnh hưởng đến cạnh tranh, RRTD và hiệu quả hoạt động của NHTM22 2.

Nhân tố chủ quan. Nhân tố khách quan. Các nghiên cứu có liên quan về tác động của RRTD, TXĐTT đến HQHĐ của các NHTM. Các nghiên cứu liên quan đến rủi ro tín dụng.

Các nghiên cứu về ảnh hưởng của quy mô đến rủi ro tín dụng ngân hàng. Các nghiên cứu về ảnh hưởng của đa dạng hóa đến rủi ro ngân hàng. Các nghiên cứu về ảnh hưởng của tập trung doanh thu đến rủi ro ngân hàng33 2. Các nghiên cứu về ảnh hưởng của vốn ngân hàng đến rủi ro ngân hàng.

Các nghiên cứu về cạnh tranh và tiếp xúc đa thị trường. Các nghiên cứu về hiệu quả hoạt động, cạnh tranh và rủi ro. Các phương pháp đo lường cạnh tranh, tiếp xúc đa thị trường, RRTD và HQHĐ56 2. Phương pháp đo lường cạnh tranh.

Phương pháp đo lường tiếp xúc đa thị trường. Phương pháp đo lường rủi ro tín dụng. Phương pháp đo lường hiệu quả hoạt động. 62 luan an viii 2.

Khoảng trống nghiên cứu. 64 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Mô hình đo lường TXĐTT, cạnh tranh, RRTD và HQHĐ của các NHTM.

Nghiên cứu của Delis (2002). Mô hình nghiên cứu của Coccorese và Pellecchia (2009). Nghiên cứu của Coccorese và Pellecchia (2013). Nghiên cứu của Degl’Innocenti và cộng sự (2014).

Mô hình của Bana Abuzayed và ctg (2018). Lựa chọn mô hình nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu (MH1). Mô hình nghiên cứu đối với mục tiêu nghiên cứu 1. Mô hình nghiên cứu.

Xác định biến số trong nghiên cứu. Mô hình nghiên cứu đối với mục tiêu nghiên cứu 2 (MH2). Mô hình nghiên cứu. Xác định các biến số trong nghiên cứu.

Mô hình nghiên cứu đối với mục tiêu nghiên cứu 3 (MH3). Mô hình nghiên cứu. Xác định các biến số trong nghiên cứu. So sánh với các mô hình nghiên cứu trước.

Phương pháp nghiên cứu. Dữ liệu nghiên cứu. Phương pháp xử lý và phân tích dữ liệu. Xử lý dữ liệu nghiên cứu.

Phương pháp ước lượng hồi quy.93 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3. 96 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN.1 Kết quả thống kê mô tả.2 Kết quả đo lường TXĐTT tác động đến cạnh tranh (MH1). Kết quả kiểm tra đa cộng tuyến. Kết quả ước lượng mô hình hồi quy MH1.107 luan an ix 4.3 Kết quả đo lường TXĐTT tác động đến RRTD (MH2).

Kiểm tra đa cộng tuyến mô hình. Kết quả ước lượng mô hình MH2.4 Kết quả đo lường tác động TXĐTT đến HQHĐ (MH3). Kết quả phân tích tương quan và kiểm tra đa cộng tuyến. Kết quả ước lượng mô hình MH3.

114 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4. 118 CHƯƠNG 5 : KẾT LUẬN VÀ CÁC KHUYẾN NGHỊ. Một số hàm ý chính sách. Đối với nhà quản trị ngân hàng.

Đối với các cơ quan quản lý nhà nước về ngân hàng. Giới hạn và hướng nghiên cứu tiếp theo. 129 KẾT LUẬN CHƯƠNG 5. 130 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC luan an x DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT TỪ VIẾT TẮT CỤM TỪ TIẾNG VIỆT HQHĐ Hiệu quả hoạt động RRTD Rủi ro tín dụng MH Mô hình NHTM Ngân hàng thương mại NHTM VN Ngân hàng thương mại Việt Nam TXĐTT Tiếp xúc đa thị trường DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG ANH CHỮ VIẾT TÊN ĐẦY ĐỦ TÊN ĐẦY ĐỦ TẮT BẰNG TIẾNG VIỆT BẰNG TIẾNG ANH CAR Hệ số an toàn vốn Capital adequacy ratio CDO Nợ thế chấp Colateralized Debt Obligation GCC Các Tiểu vương quốc Ả Rập Gulf Cooperation Council thống nhất GMM Phương pháp ước lượng General Method of Moments moment tổng quát OECD Tổ chức Hợp tác và Phát triển Organization for Economic Co- Kinh tế operation and Development QL Giả thuyết cuộc sống yên tĩnh Quiet Life NEIO Tổ chức công nghiệp thực The New Empirical Industrial nghiệm mới Organisation NIM Tỷ lệ thu nhập lãi cận biên Net interest margin SCP Mô hình cấu trúc truyền thống Structure – Conduct- Performance luan an xi DANH MỤC BẢNG, HÌNH Bảng 2.1: Tóm tắt các nghiên cứu về liên quan giữa cạnh tranh, rủi ro và HQHĐ.1: Bảng tóm tắt tính toán các biến số nghiên cứu tại mô hình MH1.2: Bảng tóm tắt tính toán các biến số nghiên cứu tại mô hình MH2.3: Bảng tóm tắt tính toán các biến số nghiên cứu tại mô hình MH3.1: Bảng thống kê mô tả các biến trong nghiên cứu.2: Kết quả kiểm tra đa cộng tuyến MH1.3: Kết quả hồi quy của mô hình MH1.4: Kết quả kiểm tra đa cộng tuyến MH2.5: Kết quả hồi quy của mô hình MH2.6: Kết quả kiểm tra đa cộng tuyến mô hình MH3-A (sử dụng MMC1).7: Kết quả kiểm tra tự đa cộng tuyến mô hình MH3-A (sử dụng MMC2) 102 Bảng 4.8: Kết quả hồi qui mô hình MH3-A (sử dụng MMC1).9: Kết quả hồi qui mô hình MH3-A (sử dụng MMC2).10: Bảng tổng hợp kết quả nghiên cứu của MH3.1: RAROA của các NHTMVN.2 Tỷ lệ nợ xấu/Tổng cho vay của các NHTMVN.

89 luan an 1 CHƯƠNG 1: PHẦN MỞ ĐẦU 1. Sự cần thiết của đề tài Sự gia tăng của toàn cầu hóa cùng với nhu cầu về vốn ngày càng tăng thúc đẩy sự cạnh tranh của ngành ngân hàng ngày càng khốc liệt. Do đó đã khiến hầu hết các ngân hàng phải nỗ lực để tăng lợi nhuận, điều này đã tạo thêm bất ổn tài chính trong hoạt động kinh tế toàn cầu, đồng nghĩa với các ngân hàng phải đối phó với các điều kiện vất vả trong nỗ lực tăng lợi nhuận, mở rộng mạng lưới và cơ sở khách hàng của họ để tồn tại, và đây cũng là lĩnh vực thu hút nhiều sự quan tâm của các nhà nghiên cứu bởi vì tầm quan trọng và tính thời sự của lĩnh vực nghiên cứu này. Thứ nhất, tác động của cạnh tranh ngân hàng đối với rủi ro về tài chính luôn là vấn đề tranh luận cả về mặt học thuật và chính sách, đặc biệt là vấn đề rủi ro tín dụng.