Luận án tiến sĩ tài chính - ngân hàng: Tính bất định chính sách kinh tế và ổn định hệ thống ngân hàng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP.HỒ CHÍ MINH NGUYỄN THỊ MINH CHÂU TÍNH BẤT ĐỊNH CHÍNH SÁCH KINH TẾ VÀ ỔN ĐỊNH HỆ THỐNG NGÂN HÀNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP.HỒ CHÍ MINH NGUYỄN THỊ MINH CHÂU TÍNH BẤT ĐỊNH CHÍNH SÁCH KINH TẾ VÀ ỔN ĐỊNH HỆ THỐNG NGÂN HÀNG Chuyên ngành: Tài chính Ngân hàng MÃ SỐ: 9 34 02 01 Người hướng dẫn khoa học: GS. VÕ XUÂN VINH TS. ĐÀO LÊ KIỀU OANH TP.

HỒ CHÍ MINH - NĂM 2023 i LỜI CAM ĐOAN Luận án này chưa từng được trình nộp để lấy học vị tiến sĩ tại bất cứ một trường đại học nào. Đề tài này là công trình nghiên cứu riêng của tác giả, kết quả nghiên cứu là trung thực. Đề tài có một số nội dung được sử dụng trong các bài tham luận hội thảo quốc tế, cụ thể: (1) Phần nội dung của tổng quan nghiên cứu được sử dụng trong bài tham luận “Regional and Global uncertainty factors affect banking stability: Experimental study in Vietnam” tại hội thảo quốc tế International Conference on Blockchain and Advanced Financial Management 2021 (2) Một phần nội dung trong tham luận “The determinants of bank stability in Asia: The effect of global economic policy uncertainty” tại Hội thảo quốc tế “International Conference on Business and Finance” 2022 (3) Một phần luận giải được sử dụng trong bài báo “The impact of global economic policy uncertainty on bank stability” được chấp nhận đăng trên tạp chí Polish Journal of Management Studies, tập 27, năm 2023 Ngoài ra, các nội dung khác trong đề tài chưa từng được công bố trước đây. Các nội dung do người khác thực hiện đều được trích dẫn nguồn đầy đủ trong luận án.

Tác giả Nguyễn Thị Minh Châu ii LỜI CÁM ƠN Lời đầu tiên, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến thầy hướng dẫn khoa học của tôi là GS. TS Võ Xuân Vinh. Thầy đã hướng dẫn rất tận tình, đóng góp nhiều ý kiến hữu ích giúp tôi định hướng được hướng nghiên cứu và hoàn thiện các nội dung trong luận án. Không chỉ vậy, Thầy còn thường xuyên đốc thúc và tạo điều kiện để tôi có thể hoàn thành luận án theo tiến độ đã đề ra.

Tôi cũng xin kính gửi lòng tri ân sâu sắc đến cô hướng dẫn khoa học TS. Đào Lê Kiều Oanh. Những góp ý của Cô đã giúp tôi nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ và hoàn thiện nghiên cứu của mình. Sự kiên nhẫn, tận tâm và những lời động viên của cô đã giúp tôi vượt qua những khó khăn trong quá trình hoàn thiện luận án.

Xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến toàn thể quý thầy cô trường Đại học NH thành phố Hồ Chí Minh đã tận tình truyền đạt những kiến thức quý báu cũng như tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho tôi trong suốt quá trình học tập nghiên cứu. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành đến các thầy cô đã tham gia hội đồng đánh giá luận án các cấp trong quá trình hoàn thiện luận án. Những chỉ dẫn, góp ý chân thành, những chia sẻ của các thầy cô đã giúp tôi nhận ra thiếu sót, có được những góc nhìn mới, mở rộng hiểu biết để hoàn thiện luận án tốt hơn. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến Quý thầy cô, đồng nghiệp đã có những góp ý chân thành cũng như tạo mọi điều kiện tốt nhất để tôi thực hiện nghiên cứu.

Lời cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn sự động viên và chia sẻ của gia đình, đặc biệt là chồng tôi, trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện luận án. Tác giả Nguyễn Thị Minh Châu iii TÓM TẮT Tiêu đề: TÍNH BẤT ĐỊNH CHÍNH SÁCH KINH TẾ VÀ ỔN ĐỊNH HỆ THỐNG NGÂN HÀNG Tóm tắt: Bất định được xem như là yếu tố tạo ra rủi ro cho các chủ thể trong nền kinh tế. Một trong những yếu tố bất định được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm đến từ bất định chính sách kinh tế của các chính phủ. Các cơ sở lý thuyết kinh tế của Keynes, Friedman, Minsky đã chỉ ra bất định chính sách kinh tế tạo ra ảnh hưởng tiêu cực cho các chủ thể, bao gồm các ngân hàng và có thể dẫn đến bất ổn định hệ thống tài chính của quốc gia.

Ảnh hưởng của bất định chính sách kinh tế không chỉ tác động đến quốc gia sở tại mà còn lan truyền qua các nước khác thông qua nhiều kênh truyền dẫn khác nhau trong môi trường toàn cầu hóa. Nhiều nghiên cứu về ảnh hưởng của bất định chính sách kinh tế đến các chủ thể trong nền kinh tế, đặc biệt là ổn định hệ thống ngân hàng, được thực hiện nhưng vẫn còn hạn chế khi: (1) vẫn chủ yếu tập trung ở bất định chính sách kinh tế quốc gia, (2) chưa đánh giá ảnh hưởng của bất định chính sách kinh tế toàn cầu đến ổn định hệ thống ngân hàng các quốc gia; (3) chưa đánh giá tác động của các biến vĩ mô và đặc trưng ngành kết hợp với bất định chính sách kinh tế toàn cầu thông qua các biến tương tác; (4) trong các biến phản ánh yếu tố vĩ mô, chưa có nghiên cứu đánh giá vai trò của toàn cầu hóa và các thành phần của toàn cầu hóa đến ổn định hệ thống ngân hàng trong môi trường bất định chính sách kinh tế toàn cầu. Do đó, đề tài được thực hiện nhằm đánh giá ảnh hưởng của bất định chính sách kinh tế toàn cầu đến ổn định hệ thống ngân hàng bổ sung thêm minh chứng thực nghiệm cho các lý thuyết về tác động của bất định chính sách kinh tế đến ổn định hệ thống ngân hàng. Từ kết quả của nghiên cứu thực nghiệm, đề tài đưa ra hàm ý chính sách đối với các nhà hoạch định chính sách, cơ quan quản lý của các quốc gia và các nhà quản trị ngân hàng.

Đề tài sử dụng dữ liệu của 116 quốc gia trong giai đoạn 2008 - 2020 và phương pháp hồi quy dành cho dữ liệu bảng, trong đó tập trung vào GMM hệ thống 2 bước để khắc phục các khuyết tật mô hình. Biến phụ thuộc trong nghiên cứu là biến Z_score, tỷ lệ nợ xấu, được sử dụng phổ biến trong các nghiên cứu về ổn định iv hệ thống ngân hàng. Bất định chính sách kinh tế toàn cầu là logarit cơ số tự nhiên giá trị trung bình trong 12 tháng trong năm của bất định chính sách kinh tế toàn cầu. Chỉ tiêu này được thu thập từ website công bố về bất định chính sách kinh tế toàn cầu.

Ngoài ra, nghiên cứu còn sử dụng các biến kiểm soát phản ánh đặc điểm hoạt động hệ thống ngân hàng thông qua tỷ lệ vốn chủ sở hữu, khả năng khai thác vốn huy động, quy mô hệ thống ngân hàng, tỷ lệ thu nhập lãi biên, tỷ lệ thu nhập ngoài lãi và mức độ tập trung của hệ thống. Các yếu tố vĩ mô cấp độ quốc gia cũng được đưa vào mô hình gồm tăng trưởng kinh tế, lạm phát, tỷ lệ thất nghiệp và toàn cầu hóa. Các chỉ tiêu trong mô hình được thu thập trong giai đoạn 2008 - 2020 từ bộ dữ liệu của WB công bố trên website (cập nhật vào 01/03/2023) nhằm đảm bảo tính khách quan, tin cậy của dữ liệu ở cấp hệ thống ngân hàng của mỗi quốc gia. Sau khi thực hiện các kiểm định mô hình nhằm đảm bảo kết quả hồi quy đáng tin cậy, kết quả nghiên cứu ủng hộ cho quan điểm bất định chính sách kinh tế toàn cầu tăng lên bào mòn sự ổn định của hệ thống ngân hàng ở các quốc gia trong mẫu nghiên cứu thông qua làm giảm chỉ số Z_score và tăng tỷ lệ nợ xấu.

Nói cách khác, chính sách kinh tế toàn cầu thiếu chắc chắn là yếu tố vĩ mô bất lợi, có tác động tiêu cực đến ổn định hệ thống ngân hàng ở các quốc gia toàn cầu. Điều này thể hiện qua hệ số hồi quy có ý nghĩa thống kê và ý nghĩa kinh tế trong mô hình gốc của bất định chính sách kinh tế toàn cầu ở năm hiện hành đến: (1) làm giảm điểm số Z và (2) làm gia tăng tỷ lệ nợ xấu. Mặc dù việc can thiệp vào điều hành chính sách kinh tế của các nước lớn là điều không thể nhưng các quốc gia có những “vũ khí” để giảm thiểu tác động tiêu cực của bất định chính sách kinh tế toàn cầu đến từ đặc điểm vĩ mô và đặc trưng hoạt động hệ thống ngân hàng. Các công cụ mà chính phủ và cơ quan quản lý mỗi quốc gia có thể sử dụng được rút ra từ kết quả hồi quy mô hình mở rộng với các biến tương tác giữa bất định chính sách kinh tế toàn cầu và các biến kiểm soát trong mô hình, bao gồm gia tăng vốn chủ sở hữu, quy mô hệ thống, thu nhập lãi biên, tỷ lệ thu nhập ngoài lãi và mức độ tập trung của hệ thống.

Các yếu tố vĩ mô ảnh hưởng đến ổn định hệ thống ngân hàng trong môi trường bất định chính sách kinh tế toàn cầu gồm lạm phát, tỷ lệ thất nghiệp và toàn cầu hóa. Trong đó, toàn cầu hóa là “con dao hai lưỡi” đối với ổn định hệ thống ngân hàng. v Cụ thể, khi đánh giá ảnh hưởng riêng lẻ, toàn cầu hóa có thể bào mòn sự ổn định của các hệ thống ngân hàng trên thế giới. Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu biến tương tác cho thấy sự gia tăng toàn cầu hóa giúp giảm tác động tiêu cực của bất định chính sách kinh tế toàn cầu đến ổn định hệ thống ngân hàng.

Ngoài ra, thành phần của toàn cầu, đặc biệt là toàn cầu hóa tài chính có ảnh hưởng đến ổn định hệ thống ngân hàng của các quốc gia trên thế giới. Trên cơ sở đó, tác giả đưa ra một số hàm ý quản trị cho chính phủ, các cơ quan quản lý và các nhà quản trị ngân hàng. Từ khóa: bất định, chính sách kinh tế, sự ổn định, hệ thống ngân hàng vi SUMMARY Title: Economic policy uncertainty and banking system stability Abstract: Uncertainty is considered a risk factor for actors in the economy. One of the factors of uncertainty that many researchers are interested in comes from the economic policy uncertainty of governments.

The economic theoretical foundations of Keynes, Friedman, and Minsky have shown that economic policy uncertainty creates adverse effects for organizations, including banks, and can lead to instability of the financial systems. The effects of economic policy uncertainty not only affect the host country but also spread to other countries through many different transmission channels in the globalized environment.