Bất ổn tài chính và khu vực kinh tế thực: Trình độ của các nước đang phát triển khu vực ASEAN

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH TRẦN THỊ VÂN TRÀ BẤT ỔN TÀI CHÍNH VÀ KHU VỰC KINH TẾ THỰC: TRƯỜNG HỢP CÁC NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN KHU VỰC ASEAN LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH – NĂM 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH TRẦN THỊ VÂN TRÀ BẤT ỔN TÀI CHÍNH VÀ KHU VỰC KINH TẾ THỰC: TRƯỜNG HỢP CÁC NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN KHU VỰC ASEAN Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng MÃ SỐ: 9.01 Người hướng dẫn khoa học TS.

NGUYỄN TRẦN PHÚC TS. NGUYỄN CHÍ ĐỨC TP. HỒ CHÍ MINH – NĂM 2023 i LỜI CAM ĐOAN Tôi tên là Trần Thị Vân Trà, nghiên cứu sinh khóa 22, niên khóa 2018-2021 tại trường Đại học Ngân hàng TP. Tôi cam đoan rằng luận án này chưa từng được trình nộp để lấy học vị tiến sĩ tại bất cứ một trường đại học nào.

Luận án này là công trình nghiên cứu riêng của tác giả, kết quả nghiên cứu là trung thực, trong đó không có các nội dung đã được công bố trước đây hoặc các nội dung do người khác thực hiện ngoại trừ các trích dẫn được dẫn nguồn đầy đủ trong luận án.HCM, ngày … tháng …. Người cam đoan Trần Thị Vân Trà ii LỜI CẢM ƠN Đầu tiên, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến người hướng dẫn khoa học của tôi là Tiến sĩ Nguyễn Trần Phúc. Nhờ có sự hướng dẫn tận tâm và những góp ý sâu sắc của Thầy đã giúp tôi định hình rõ ràng hướng đi và hoàn thành tốt nhất luận án nghiên cứu. Thầy cũng dành nhiều thời gian động viên và đôn đốc tôi hoàn thành luận án này.

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn người đồng hướng dẫn khoa học là Tiến sĩ Nguyễn Chí Đức đã có những gợi mở và đóng góp ý kiến giúp nội dung luận án nghiên cứu của tôi thêm chiều sâu. Thầy cũng đã tận tình hỗ trợ cho tôi trong quá trình hoàn thành luận án. Tôi cũng xin chân thành cảm ơn các Thầy Cô của Trường Đại học Ngân hàng đã trang bị những kiến thức cần thiết giúp tôi thực hiện nghiên cứu trong quá trình học tập tại trường. Tôi xin cảm ơn đến những đồng nghiệp của tôi đã tư vấn và giúp đỡ cho tôi trong suốt chặn đường dài.

Cuối cùng, tôi gửi lời biết ơn đến chồng tôi và hai con tôi đã luôn ở bên cạnh tôi động viên, khích lệ tinh thần tôi và là động lực lớn nhất của tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án.HCM, ngày … tháng …. Nghiên cứu sinh iii TÓM TẮT Luận án được thực hiện nhằm thực hiện nhằm xác định giai đoạn bất ổn tài chính và mối quan hệ giữa bất ổn tài chính và khu vực kinh tế thực đối với năm nước đang phát triển khu vực ASEAN. Đầu tiên, luận án đo lường bất ổn tài chính bằng chỉ số căng thẳng tài chính dựa theo nghiên cứu của Balakrishnan và cộng sự (2011) và Cevik, Dibooglu, & Kutan (2013) áp dụng đối với nhóm nước đang phát triển. Kết quả cho thấy, chỉ số FSI được xây dựng cho từng nước giai đoạn từ tháng 1.2005 đến tháng 6.2020 phản ánh được sự biến động của khu vực tài chính.

Tiếp đến, luận án sử dụng mô hình Markov-switching tự hồi qui để xác định đặc điểm của giai đoạn bất ổn tài chính của từng nước nghiên cứu. Kết quả cho thấy, các nước Indonesia, Malaysia, Philippines, và Thái Lan tồn tại hai giai đoạn bất ổn tài chính khác nhau bao gồm giai đoạn bất ổn cao và giai đoạn bất ổn thấp (hay giai đoạn bình thường), còn Việt Nam tồn tại ba giai đoạn gồm bất ổn cao, bất ổn vừa, và bất ổn thấp. Trong đó, giai đoạn bất ổn cao có xác suất duy trì khá thấp, với mức thấp nhất là gần 0 phần trăm đối với Thái Lan và cao nhất là 20 phần trăm đối với Việt Nam. Tuy nhiên, đối với các nước Indonesia, Malaysia, Philippines, và Thái Lan, giai đoạn bất ổn cao nhanh chóng chuyển sang giai đoạn bình thường còn đối với Việt Nam vẫn duy trì giai đoạn bất ổn vừa trong thời gian dài.

Cuối cùng là mối quan hệ tác động giữa bất ổn tài chính và khu vực kinh tế thực. Kết quả cho thấy tồn tại tác động có tính phụ thuộc trạng thái của bất ổn tài chính đến khu vực kinh tế thực, trong đó mức tác động ở trạng thái bất ổn cao mạnh hơn và kéo dài so với trạng thái bất ổn thấp. Bên cạnh đó, trước cú sốc giảm căng thẳng tài chính thì khu vực kinh tế thực có sự cải thiện và hệ thống tài chính phục hồi nhanh hơn ở trạng thái bất ổn cao so với trạng thái bất ổn thấp. Từ khóa: Bất ổn tài chính, khu vực kinh tế thực, Chỉ số căng thẳng tài chính, Mô hình VAR ngưỡng, Các nước đang phát triển khu vực ASEAN iv ABSTRACT The thesis is carried out with the aim of identifying the period of financial instability and evaluating the relationship between financial instability and the real economic sector for five developing countries in the ASEAN region.

Firstly, the thesis measures financial instability by financial stress index based on the research of Balakrishnan et al. (2011) and Cevik, Dibooglu, & Kutan (2013) for developing countries. The results show that the financial stress index for each country in the period from January 2005 to June 2020 effectively reflects the state of instability in the financial sector. Secondly, the thesis employs the Markov-switching model to identify the episodes of financial instability for each country in the research sample.

The result shows that there exist two different regimes of financial instability, a regime with high-stress levels and a regime with low-stress levels, for Indonesia, Malaysia, Philippines, and Thailand. Viet Nam experienced three different regimes, including a high-stress regime, an intermediate-stress regime, and a low-stress regime. In particular, the regime of high stress has a relatively low probability of staying for all the countries with the lowest level near 0 percent for Thailand and the highest at 20 percent for Vietnam. The periods of high financial stress quickly switched to a state of low stress for Indonesia, Malaysia, the Philippines, and Thailand.

But for Viet Nam, it is followed by prolonged periods of intermediate stress. Finally, there is a relationship between financial instability and the real economy. The results show that there exists a regime-dependent effect of financial instability on the real sector. The real economic impacts of financial stress are different across the two regimes, in which the impacts in the high-stress regime are statistically significant and stronger than the ones in the low-stress regime.

In addition, the real economy improves and the financial sector recovers in response to a stress-decreasing shock in the high-stress regime more than that in the low-stress regime. Keywords: Financial Instability, Real economic, Financial Stress Index, Threshold Vector Autoregressive Model, ASEAN Developing Countries v MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.iii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT.viii DANH MỤC BẢNG. ix DANH MỤC HÌNH.x CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN. Lý do nghiên cứu.

Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu và dữ liệu nghiên cứu.

Đóng góp của nghiên cứu.9 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TÁC ĐỘNG GIỮA BẤT ỔN TÀI CHÍNH VÀ KHU VỰC KINH TẾ THỰC. Cơ sở lý thuyết về bất ổn tài chính. Các khái niệm về bất ổn tài chính. Các đặc điểm của bất ổn tài chính.

Các lý thuyết về bất ổn tài chính. Tổng quan nghiên cứu về bất ổn tài chính. Các nghiên cứu về đo lường bất ổn tài chính. Các nghiên cứu đo lường bất ổn tài chính bằng chỉ số căng thẳng tài chính.

Các nghiên cứu về xác định giai đoạn bất ổn tài chính. Thảo luận các khoảng trống nghiên cứu. Cơ sở lý thuyết về khu vực kinh tế thực. Các khái niệm về khu vực kinh tế thực.

Các phương pháp đo lường khu vực kinh tế thực. Cơ sở lý thuyết về tác động giữa bất ổn tài chính và khu vực kinh tế thực. Lý thuyết quyền chọn thực. Lý thuyết chu kỳ tín dụng.

Lý thuyết cơ chế gia tốc tài chính. Tổng quan nghiên cứu về tác động giữa bất ổn tài chính và khu vực kinh tế thực. Các nghiên cứu về tác động tuyến tính. Các nghiên cứu về tác động phi tuyến.

Thảo luận các khoảng trống nghiên cứu. 74 vi CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Phương pháp xây dựng chỉ số căng thẳng tài chính đối với nước đang phát triển khu vực ASEAN. Đo lường các chỉ số tài chính đơn lẻ.

Tổng hợp các chỉ số tài chính đơn lẻ. Phương pháp đánh giá hiệu quả của chỉ số căng thẳng tài chính. Phương pháp đo lường giai đoạn bất ổn tại các nước đang phát triển khu vực ASEAN 81 3. Mô hình nghiên cứu.

Trình tự thực hiện mô hình hồi qui Markov-switching. Phương pháp đánh giá tác động bất ổn tài chính và khu vực kinh tế thực đối với các nước đang phát triển khu vực ASEAN. Mô hình nghiên cứu. Các giả thuyết nghiên cứu trong mô hình.

Trình tự thực hiện hồi qui mô hình TVAR. Dữ liệu nghiên cứu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Xây dựng chỉ số căng thẳng tài chính.

Thống kê mô tả. Kết quả đánh giá hiệu quả chỉ số căng thẳng tài chính. Các sự kiện căng thẳng tài chính trong giai đoạn 2005-2020. Kết quả đánh giá hiệu quả chỉ số căng thẳng tài chính của Indonesia.

Kết quả đánh giá hiệu quả chỉ số căng thẳng tài chính của Malaysia. Kết quả đánh giá hiệu quả chỉ số căng thẳng tài chính Philippines. Kết quả đánh giá hiệu quả chỉ số căng thẳng tài chính Thái Lan. Kết quả đánh giá hiệu quả chỉ số căng thẳng tài chính của Việt Nam.

Kết quả đo lường giai đoạn bất ổn tài chính. Các kiểm định trước hồi qui mô hình. Kết quả hồi qui mô hình Makov-switching. Thảo luận kết quả.

Quan hệ tác động giữa bất ổn tài chính và khu vực kinh tế thực. Mô tả đặc điểm dữ liệu nghiên cứu. Các kiểm định trước hồi qui. Kết quả hồi qui mô hình.

Kết quả phân tích hàm phản ứng đẩy. Tác động của cú sốc tài chính. Tác động của các loại cú sốc tài chính. Thảo luận kết quả.151 CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH.

Các kết luận chính của nghiên cứu. Đo lường bất ổn tài chính bằng chỉ số căng thẳng tài chính. Xác định giai đoạn bất ổn tài chính. Mối quan hệ tác động giữa bất ổn tài chính đối và khu vực kinh tế thực.

Hàm ý chính sách. Bối cảnh hội nhập tài chính của các nước trong khu vực kinh tế ASEAN. Các hàm ý chính sách đối với nước trong khu vực ASEAN. Các chính sách nhằm duy trì ổn định tài chính.

Hàm ý chính sách trong giai đoạn bất ổn tài chính cao. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo. Hạn chế của luận án. Hướng nghiên cứu mở rộng.