Ảnh hưởng của Giao dịch Chứng khoán Phái sinh đến Thị trường Chứng khoán Cơ sở Việt Nam - Luận án TS

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ -------------- NGUYỄN THỊ KIM ANH ẢNH HƯỞNG CỦA GIAO DỊCH CHỨNG KHOÁN PHÁI SINH ĐẾN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN CƠ SỞ Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ Ngành: TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG Mã số ngành: 9340201 Cần Thơ, Năm 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ NGUYỄN THỊ KIM ANH MÃ SỐ NCS: P1518001 ẢNH HƯỞNG CỦA GIAO DỊCH CHỨNG KHOÁN PHÁI SINH ĐẾN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN CƠ SỞ Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ Ngành: TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG Mã số ngành: 9340201 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS.TS TRƯƠNG ĐÔNG LỘC Cần Thơ - Năm 2022 2 CHẤP THUẬN CỦA HỘI ĐỒNG Luận án này với tựa đề là “Ảnh hưởng của giao dịch chứng khoán phái sinh đến thị trường chứng khoán cơ sở ở Việt Nam”, do nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Kim Anh thực hiện theo sự hướng dẫn của PGS. Trương Đông Lộc. Luận án đã báo cáo và được Hội đồng đánh giá luận án tiến sĩ thông qua ngày: / /2022. Luận án đã được chỉnh sửa theo góp ý và được Hội đồng đánh giá luận án xem lại.

Thư ký Ủy viên Ủy viên Phản biện 3 Phản biện 2 Phản biện 1 Nguời huớng dẫn Chủ tịch Hội đồng 3 LỜI CẢM TẠ Lời đầu tiên, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành nhất đến Khoa Kinh tế và Trường Đại học Cần Thơ đã tạo môi trường học tập và nghiên cứu tốt nhất để tôi có cơ hội trở thành một nghiên cứu sinh của Khoa Kinh tế. Trong thời gian ba năm vừa qua, tôi cảm thấy thật may mắn khi được học tập và nghiên cứu tại đây, nhận được sự truyền đạt nhiều kiến thức quý báu cũng như sự giúp đỡ rất chân tình của quý thầy cô, đặc biệt là quý thầy cô Khoa Kinh tế. Đó là một hành trình tuyệt vời và tôi xin mãi khắc ghi trong đời mình. Tôi xin dành lời cảm ơn lớn nhất và sâu sắc nhất đến thầy hướng dẫn của tôi – PGS.TS Trương Đông Lộc.

Thầy đã định hướng và chỉ dạy cho tôi rất nhiều để tôi có thể vượt qua những thử thách trong quá trình làm nghiên cứu, từ đó có thể hoàn thành luận án và cũng giúp tôi trưởng thành hơn trong công việc, cuộc sống. Có thể nói, nếu không nhận được sự dìu dắt của thầy thì tôi không thể có được thành quả như ngày hôm nay. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến Trường Đại học An Giang đã tạo những điều kiện thuận lợi để tôi an tâm học tập và nghiên cứu trong thời gian vừa qua. Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn đến những người thân của tôi đã động viên tinh thần giúp tôi vượt qua những khó khăn trong thời gian qua.

Xin chân thành cảm ơn! Cần Thơ, ngày tháng 08 năm 2022 Người thực hiện Nguyễn Thị Kim Anh 4 TRANG CAM ĐOAN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU Tôi tên là Nguyễn Thị Kim Anh, là NCS ngành Tài chính – Ngân hàng, khóa 2018 đợt 2. Tôi xin cam đoan luận án này là công trình nghiên cứu khoa học thực sự của bản thân tôi được sự hướng dẫn của PGS. Trương Đông Lộc. Các thông tin được sử dụng tham khảo trong đề tài luận án được thu thập từ các nguồn đáng tin cậy, đã được kiểm chứng, được công bố rộng rãi và được tôi trích dẫn nguồn gốc rõ ràng ở phần Danh mục Tài liệu tham khảo.

Các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án này là do chính tôi thực hiện một cách nghiêm túc, trung thực và không trùng lắp với các đề tài khác đã được công bố trước đây. Tôi xin lấy danh dự và uy tín của bản thân để đảm bảo cho lời cam đoan này. Cần Thơ, ngày tháng 08 năm 2022 Người hướng dẫn Tác giả thực hiện PGS.TS Trương Đông Lộc Nguyễn Thị Kim Anh 5 6 TÓM TẮT Mục tiêu chính của nghiên cứu này là đo lường ảnh hưởng của giao dịch hợp đồng tương lai chỉ số VN30-Index đến lợi nhuận và độ biến động lợi nhuận của thị trường cơ sở trên Sở giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE). Dữ liệu sử dụng trong nghiên cứu này bao gồm giá đóng cửa hàng ngày chỉ số VN30-Index giai đoạn 2012 - 2020.

Nghiên cứu sử dụng các mô hình OLS và GARCH (1,1). Đồng thời, để đo lường tác động bất cân xứng có thể tồn tại trong chuỗi dữ liệu, mô hình EGARCH(1,1) được sử dụng trong nghiên cứu. Kết quả thực nghiệm chỉ ra rằng giao dịch hợp đồng tương lai chỉ số không ảnh hưởng đến lợi nhuận nhưng có ảnh hưởng đến độ biến động lợi nhuận thị trường cơ sở trên HOSE và độ biến động thị trường cơ sở ở thời điểm giao dịch hợp đồng tương lai chỉ số là dài hơn so với trước đó. Hơn nữa, kết quả từ mô hình EGARCH (1,1) chỉ ra rằng, những tin xấu có tác động lên độ biến động thị trường lớn hơn những tin tốt với quy mô tương tự và tác động của bất cân xứng thông tin là thấp hơn sau khi giao dịch HĐTL chỉ số.

Nghiên cứu cũng đo lường ảnh hưởng của giới thiệu hợp đồng tương lai chỉ số đến thanh khoản của thị trường chứng khoán cơ sở trên HOSE. Dữ liệu được sử dụng bao gồm khối lượng giao dịch hàng ngày và hàng tuần chỉ số VN30-Index giai đoạn 2012 - 2020. Kết quả thực nghiệm rút ra từ các mô hình kết luận rằng giao dịch hợp đồng tương lai chỉ số có ảnh hưởng tích cực đến thanh khoản thị trường cơ sở. Cụ thể, khối lượng giao dịch thị trường hàng ngày và hàng tuần đã tăng tương ứng 0,1598% và 0,9652% sau khi giao dịch hợp đồng tương lai chỉ số.

Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng thực hiện đánh giá ảnh hưởng của những ngày đáo hạn hợp đồng tương lai chỉ số đến lợi nhuận, độ biến động và thanh khoản của thị trường cơ sở. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng ngày đáo hạn hợp đồng tương lai chỉ số có tác động đến độ biến động và khối lượng giao dịch thị trường cơ sở. Tuy nhiên, kết quả thực nghiệm rút ra từ mô hình GARCH (1,1) và EGARCH (1,1) thống nhất xác nhận rằng tồn tại hiệu ứng ngày đáo hạn hợp đồng tương lai chỉ số đến lợi nhuận thị trường cơ sở. Cụ thể, lợi nhuận thị trường trung bình vào ngày đáo hạn là thấp hơn những ngày giao dịch khác.

Cuối cùng, mối quan hệ nhân quả giữa hoạt động giao dịch trên thị trường tương lai và thị trường cơ sở cũng được kiểm định trong luận án này. Sử dụng dữ liệu trên thị trường chứng khoán phái sinh là khối lượng giao dịch và khối lượng mở hợp đồng tương lai chỉ số giai đoạn 2017 – 2020. Hơn nữa, hoạt động giao dịch trên thị trường tương lai (VOI) được đo lường thông qua tỷ số khối lượng giao dịch (V) trên khối lượng mở (OI) hợp đồng tương lai chỉ số. Kết quả kiểm định nhân quả Granger cho thấy tồn tại mối quan hệ một chiều từ lợi nhuận cũng như độ biến động thị trường cơ sở đến hoạt động giao dịch hợp đồng tương lai chỉ số trên HOSE.

Do đó, có thể kết 7 luận rằng, lợi nhuận và độ biến động thị trường cơ sở có thể là yếu tố dự báo cho thị trường tương lai. Từ khóa: Hợp đồng tương lai chỉ số, ngày đáo hạn, lợi nhuận thị trường, độ biến động thị trường, khối lượng giao dịch, GARCH, Việt Nam 8 ABSTRACT The main objective of this study is to investigate the impact of introduction of VN-30 index futures trading on spot market returns and volatility for Ho Chi Minh stock exchange (HOSE). Data used in this study consist of daily VN30-Index during the period 2012 – 2020. The OLS and GARCH(1,1) models are used in this study.

In addition, in order to measure the asymmetric effects that can exist in the data series, the EGARCH(1,1) model is employed in this study. The empirical findings consistently indicate that the introduction of index future trading has no impact on the spot market returns but index future trading leads to the increase the spot market volatility; and the market volatility in the post-futures period is more persistent than in the pre-futures period. Moreover, the results derived from the EGARCH (1,1) model pointed out that bad news has a greater effect on the market volatility than good news of the same size and the impact of information asymmetry is lower after index futures trading. The study also examine the impact of index stock futures trading on the spot market trading volume on HOSE.

The data included the daily and weekly trading volume covering the period from 2012 to 2020. The empirical results drawn from the models conclude that the introduction of index future contracts has the positive impact on the underlying market trading volume. Specifically, the daily and weekly trading volume of the post-index futures introduction increases correspondingly by 0.9652 percent compared with the pre-index futures introduction. Furthermore, this study conducted to assess the expiration-day effects of index stock futures on market returns, volatility and trading volume for the spot market.

The results indicate that the expiration-day has no impact on the spot market volatility and trading volume. However, the results derived from GARCH(1,1) and EGARCH(1,1) models consistently confirm that the Index future expiration-day effects on the market returns is existence in the HOSE. Specifically, the average market return for expiration days is significantly lower than other trading days. Finally, the causal relationship between the futures trading activity and the spot market was also tested in this thesis.

Using data on the derivatives market is the index futures trading volume and open interests for the period of 2017 – 2020. Moreover, the future trading activity (VOI) is measured by the ratio of future contracts trading volume (V) on open interests (OI). The results obtained from the Granger causality test for the relationship between the spot market returns/volatility and the future trading activity show that the unidirectional causality running from the market returns as well as volatility to the future trading activity is presence in HOSE. Therefore, it can be concluded that the spot market returns/volatility can be forecasted for the futures market.

9 Keywords: Index future contract, expiration-day, market returns, market volatility, trading volume, GARCH, Vietnam. 10 MỤC LỤC TÓM TẮT i ABSTRACT iii MỤC LỤC v DANH SÁCH BẢNG ix DANH SÁCH HÌNH xi DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT xii CHƯƠNG 1.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 4 1.1 Mục tiêu chung 4 1.2 Mục tiêu cụ thể 4 1.3 PHẠM VI NGHIÊN CỨU 4 1.1 Đối tượng nghiên cứu 4 1.2 Không gian nghiên cứu 4 1.3 Thời gian nghiên cứu 4 1.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 5 1.1 Phương pháp thu thập dữ liệu 5 1.2 Phương pháp phân tích dữ liệu 5 1.5 NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN 5 1.1 Những đóng góp về mặt khoa học 5 1.2 Những đóng góp về mặt thực tiễn 5 1.6 CẤU TRÚC LUẬN ÁN 6 CHƯƠNG 2.1 TỔNG QUAN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN CƠ SỞ 7 2.4 Chỉ số chứng khoán (stock index) 9 11 2.