Luận án nghiên cứu yếu tố nguy cơ chỉ số kháng insulin và kết quả can thiệp người tiền đái tháo đường

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y -----------*----------- PHAN VĂN ĐOÀN NGHIÊN CỨU MỘT SỐ YẾU TỐ NGUY CƠ, CHỈ SỐ KHÁNG INSULIN VÀ KẾT QUẢ CAN THIỆP NGƢỜI TIỀN ĐÁI THÁO ĐƢỜNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI - 2017 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y -----------*----------- PHAN VĂN ĐOÀN NGHIÊN CỨU MỘT SỐ YẾU TỐ NGUY CƠ, CHỈ SỐ KHÁNG INSULIN VÀ KẾT QUẢ CAN THIỆP NGƢỜI TIỀN ĐÁI THÁO ĐƢỜNG Chuyên ngành: Nội tiết Mã số : 62 72 01 45 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Hƣớng dẫn khoa học: 1. Hoàng Trung Vinh 2. Nguyễn Văn Tiến HÀ NỘI - 2017 LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu này, tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ, tạo điều kiện của các sở, ban, ngành, tập thể và cá nhân. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến Ban Giám đốc, Phòng Sau đại học, Bộ môn Tim mạch - Thận - Khớp - Nội tiết, giảng viên, cán bộ, các phòng, khoa Học viện Quân y.

Xin cám ơn Ban Lãnh đạo Bệnh viện Đa khoa Kiên Giang, Trường Cao đẳng Y tế Kiên Giang, Trung tâm Y tế dự phòng tỉnh Kiên Giang. Xin cám ơn sự giúp đỡ của tập thể cán bộ, nhân viên, cộng tác viên tại các Trạm y tế xã Tân Hiệp A, Mỹ Lâm, Bình Trị, khoa Nội B Bệnh viện Đa khoa Kiên Giang cũng như những người đã đồng ý tham gia nghiên cứu này. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.Hoàng Trung Vinh; TS.Nguyễn Văn Tiến - những thầy trực tiếp hướng dẫn và chỉ bảo cho tôi hoàn thành luận án này. Tôi xin chân thành cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp của tôi đang công tác tại Trường Cao đẳng Y Tế Kiên Giang và gia đình đã động viên, tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành luận án này.

Hà Nội, ngày 20 tháng 11 năm 2017 TÁC GIẢ LUẬN ÁN Phan Văn Đoàn LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do tôi trực tiếp thực hiện, các số liệu, kết quả nghiên cứu nêu trong luận án là trung thực và chƣa từng đƣợc công bố trong bất kỳ một công trình nào khác. Nghiên cứu sinh Phan Văn Đoàn MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục chữ viết tắt Danh mục bảng Danh mục biểu đồ Danh mục hình ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN. DỊCH TỄ HỌC, YẾU TỐ NGUY CƠ, CƠ CHẾ BỆNH SINH, CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ TIỀN ĐÁI THÁO ĐƢỜNG.

Dịch tễ học tiền đái tháo đƣờng. Yếu tố liên quan của tiền đái tháo đƣờng. Cơ chế bệnh sinh tiền đái tháo đƣờng. Chẩn đoán và tiến triển của tiền đái tháo đƣờng.

Điều trị tiền đái tháo đƣờng. KHÁNG INSULIN Ở NGƢỜI TIỀN ĐÁI THÁO ĐƢỜNG. Đặc điểm kháng insulin ở ngƣời tiền đái tháo đƣờng. Các phƣơng pháp đánh giá kháng insulin.

MỘT SỐ NGHIÊN CỨU VỀ TIỀN ĐÁI THÁO ĐƢỜNG. Nghiên cứu nƣớc ngoài. Nghiên cứu trong nƣớc. MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM LIÊN QUAN ĐẾN ĐÁI THÁO ĐƢỜNG VÀ TIỀN ĐÁI THÁO ĐƢỜNG CỦA TỈNH KIÊN GIANG.

33 CHƢƠNG 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU. Tiêu chuẩn lựa chọn đối tƣợng cho các nhóm. Tiêu chuẩn loại trừ đối tƣợng nghiên cứu.

PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Thiết kế nghiên cứu. Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Xác định cỡ mẫu.

Nội dung nghiên cứu. Tiêu chuẩn chẩn đoán, phân loại sử dụng trong nghiên cứu. Xử lý số liệu và đạo đức y học trong nghiên cứu. THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU.

55 CHƢƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU. Đặc điểm tuổi, giới, nghề nghiệp, bệnh kết hợp ở đối tƣợng nghiên cứu. Đặc điểm một số chỉ số xét nghiệm ở đối tƣợng nghiên cứu.

Đặc điểm một số yếu tố liên quan ở ngƣời tiền đái tháo đƣờng. CHỈ SỐ KHÁNG INSULIN VÀ MỐI LIÊN QUAN VỚI MỘT SỐ YẾU TỐ. Kháng insulin, chức năng tế bào bêta và độ nhạy insulin ở đối tƣợng nghiên cứu. Mối liên quan giữa chỉ số kháng insulin với một số yếu tố liên quan ở ngƣời tiền đái tháo đƣờng.

ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ CAN THIỆP TẠI CỘNG ĐỒNG Ở NGƢỜI TIỀN ĐÁI THÁO ĐƢỜNG. Đặc điểm chung đối tƣợng tiền đái tháo đƣờng đƣợc can thiệp. Biến đổi một số yếu tố liên quan trƣớc và sau điều trị. Biến đổi kháng insulin trƣớc và sau điều trị.

83 CHƢƠNG 4: BÀN LUẬN. ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU. Đặc điểm về tuổi, giới, nghề nghiệp, bệnh kết hợp ở đối tƣợng nghiên cứu. Đặc điểm một số chỉ số xét nghiệm ở đối tƣợng nghiên cứu.

Đặc điểm một số yếu tố liên quan ở ngƣời tiền đái tháo đƣờng. CHỈ SỐ KHÁNG INSULIN VÀ MỐI LIÊN QUAN VỚI MỘT SỐ YẾU TỐ. Chỉ số kháng insulin. Mối liên quan giữa chỉ số kháng insulin với một số yếu tố liên quan ở ngƣời tiền đái tháo đƣờng.

ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ CAN THIỆP TẠI CỘNG ĐỒNG Ở NGƢỜI TIỀN ĐÁI THÁO ĐƢỜNG. Kết quả chung sau 12 tháng can thiệp. Thay đổi một số yếu tố liên quan ở ngƣời tiền đái tháo đƣờng. Đánh giá thay đổi kháng insulin, chức năng tế bào bêta và độ nhạy insulin sau điều trị.

117 MỘT SỐ HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI. 122 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. 123 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT STT Phần viết tắt Phần viết đầy đủ 1. ADA America Diabetes Association (Hiệp hội đái tháo đƣờng Hoa Kỳ) 2.

AMPK Adenosine 5‟ - monophotphate activated 3. BMI Chỉ số khối cơ thể (Body mass index) 4. BN Bệnh nhân 5. GTTB Giá trị trung bình 7.

HATT Huyết áp tâm thu 8. HATTr Huyết áp tâm trƣơng 9. HCCH Hội chứng chuyển hóa 10. HDL-C High - density Lipoprotein Cholesterol 11.

HOMA Homeostasis Model Assessment 12. HOMA-IR Homeostasis Model Assessment Insulin Resistance (Kháng insulin) 13. IFG Rối loạn glucose máu lúc đói 14. IGT Giảm dung nạp Glucose 15.

KI Kháng insulin 16. LDL-C Low - density Lipoprotein Cholesterol 17. LTTL Luyện tập thể lực 18. NC Nghiên cứu 19.

PN Phân nhóm 20. QUICKI Quantitative Insulin Sensitivity Check Index 21. RLDNG Rối loạn dung nạp Glucose 22. RLLP Rối loạn lipid máu 23.

TCAU Tiết chế ăn uống 24. TĐHVLS Thay đổi hành vi lối sống 25. TĐTĐ Tiền đái tháo đƣờng 26. THA Tăng huyết áp 27.

VB/VM Vòng bụng / Vòng mông 29. XVĐM Xơ vữa động mạch 30. YTNC Yếu tố nguy cơ DANH MỤC BẢNG Bảng Tên bảng Trang 1. Tiêu chuẩn chẩn đoán đái tháo đƣờng và tiền đái tháo đƣờng theo WHO 1999 và ADA 2003.

Chẩn đoán đái tháo đƣờng và tiền đái tháo đƣờng theo ADA 2007. Phân loại theo BMI dành cho ngƣời châu Á – Thái Bình Dƣơng của IDF. Phân loại huyết áp dựa theo JNC VII. Chẩn đoán rối loạn lipid máu theo tiêu chuẩn của Hội Tim mạch Việt Nam.

Chẩn đoán hội chứng chuyển hóa theo IDF - 2010. Giá trị bình thƣờng của một số chỉ số sinh hóa máu tại Labo xét nghiệm. Giá trị bình thƣờng của một số chỉ số huyết học tại Labo xét nghiệm. So sánh tuổi, giới, nơi ở, nghề nghiệp của nhóm chứng và nhóm nghiên cứu.

Phân bố đối tƣợng nghiên cứu theo nhóm tuổi. Tỷ lệ đối tƣợng nghiên cứu dựa vào hội chứng hoặc bệnh mạn tính đã xác định. So sánh tỷ lệ ngƣời tiền đái tháo đƣờng giữa các phân nhóm theo tuổi. So sánh giá trị trung bình chỉ số sinh hoá máu ở nhóm nghiên cứu và chứng.

Đặc điểm insulin và C-peptid máu ở ngƣời tiền đái tháo đƣờng. So sánh giá trị trung bình một số chỉ số nhân trắc giữa nhóm nghiên cứu và chứng. Đặc điểm của đối tƣợng nghiên cứu dựa vào chu vi vòng bụng. Đặc điểm huyết áp ở ngƣời tiền đái tháo đƣờng.

61 Bảng Tên bảng Trang 3. Đặc điểm chỉ số lipid máu ở ngƣời tiền đái tháo đƣờng. Tỷ lệ hội chứng chuyển hoá và biến đổi các tiêu chí chẩn đoán hội chứng chuyển hoá. So sánh tỷ lệ kháng insulin theo HOMA2-IR giữa nhóm nghiên cứu và nhóm chứng.

So sánh chỉ số HOMA2-IR giữa nhóm nghiên cứu và chứng. So sánh tỷ lệ đối tƣợng tiền đái tháo đƣờng dựa vào HOMA2-%B giữa nhóm nghiên cứu và chứng. So sánh HOMA2-%B giữa nhóm nghiên cứu và nhóm chứng. So sánh tỷ lệ đối tƣợng tiền đái tháo đƣờng theo các mức dựa vào độ nhạy insulin giữa hai nhóm.

So sánh HOMA-%S giữa nhóm nghiên cứu và chứng. So sánh tỷ lệ đối tƣợng dựa vào một số chỉ số giữa 3 trạng thái tiền đái tháo đƣờng. So sánh giá trị trung bình của các chỉ số kháng insulin giữa đối tƣợng thuộc 3 trạng thái tiền đái tháo đƣờng. Liên quan giữa HOMA2-IR với nhóm tuổi.

Liên quan giữa HOMA2-%B với nhóm tuổi. Liên quan giữa HOMA2-%S với nhóm tuổi. Liên quan giữa HOMA2 với tăng huyết áp. Liên quan giữa HOMA2 với béo phì (BMI ≥ 25 kg/m2).

Liên quan giữa HOMA2 với béo bụng. Liên quan giữa HOMA2 với rối loạn lipid máu. Liên quan giữa HOMA2 với hội chứng chuyển hoá. Biến đổi số lƣợng đối tƣợng điều trị theo thời gian can thiệp.

Tỷ lệ đối tƣợng nghiên cứu bị tác dụng phụ của thuốc. Biến đổi tình trạng ngƣời tiền đái tháo đƣờng trƣớc và sau điều trị. 77 Bảng Tên bảng Trang 3. Biến đổi tình trạng ngƣời tiền đái tháo đƣờng theo từng phân nhóm trƣớc và sau điều trị.

So sánh giá trị trung bình của một số chỉ số trƣớc và sau điều trị. So sánh giá trị trung bình của một số chỉ số trƣớc và sau điều trị theo 3 PN. So sánh giá trị trung bình của một số chỉ số trƣớc và sau điều trị. Biến đổi tỷ lệ đối tƣợng nghiên cứu dựa vào các chỉ số trƣớc và sau điều trị.

Biến đổi tỷ lệ đối tƣợng nghiên cứu trƣớc và sau điều trị dựa vào insulin và C-peptid. So sánh tỷ lệ ngƣời tiền đái tháo đƣờng về các chỉ số KI trƣớc và sau điều trị. So sánh chỉ số kháng insulin trƣớc và sau điều trị. Nồng độ glucose máu lúc đói, insulin ở ngƣời tiền đái tháo đƣờng của một số tác giả.

Giá trị trung bình chỉ số kháng insulin, chức năng tế bào bêta ở ngƣời tiền đái tháo đƣờng của một số tác giả. 102 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ Tên biểu đồ Trang 3.