Luận án tiến sĩ Y học: Thực trạng bệnh sâu răng, viêm lợi học sinh THCS Gia Lai & hiệu quả biện pháp can thiệp

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y ĐÀO ĐỨC LONG THỰC TRẠNG BỆNH SÂU RĂNG, VIÊM LỢI CỦA HỌC SINH MỘT SỐ TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI TỈNH GIA LAI VÀ HIỆU QUẢ BIỆN PHÁP CAN THIỆP LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Hà Nội – 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y ĐÀO ĐỨC LONG THỰC TRẠNG BỆNH SÂU RĂNG, VIÊM LỢI CỦA HỌC SINH MỘT SỐ TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI TỈNH GIA LAI VÀ HIỆU QUẢ BIỆN PHÁP CAN THIỆP Chuyên ngành: Quản lý y tế Mã số: 9720801 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC 1. Trần Ngọc Tuấn 2. Nguyễn Khang Hà Nội – 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nghiên cứu nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả luận án Đào Đức Long LỜI CẢM ƠN Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám đốc, Phòng Sau Đại học Học viện Quân y đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành Luận án. Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin chân thành cảm ơn PGS.TS Trần Ngọc Tuấn, TS Nguyễn Khang, những người Thầy đã dành nhiều thời gian hướng dẫn, tận tình chỉ bảo và định hướng cho tôi trong suốt thời gian nghiên cứu để hoàn thành Luận án. Tôi xin trân trọng cảm ơn Khoa Chỉ huy tham mưu Quân y, BM-Khoa Răng miệng - BVQY103 đã tạo điều kiện thuận lợi giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban giám đốc, Khoa RHM Bệnh viện 211- Quân đoàn 3, Ban lãnh đạo TTYT huyện Chư Păh và Đức Cơ; UBND, Trạm y tế các xã Ia Pnôn, Ia Nan, Ia Kla,Ia Ka, Ia Nhin, Ia Mơ Nông.

Ban Giám hiệu, giáo viên, nhân viên các trường trung học cơ sở Lương Thế Vinh, Lý Tự Trọng, Phan Bội Châu, Ia Ka, Ia Nhin, Ia Mơ Nông đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để giúp đỡ tôi trong quá trình điều tra, nghiên cứu. Tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, đồng nghiệp, những người bạn thân thiết đã luôn giúp đỡ, động viên, khích lệ, chia sẻ khó khăn trong thời gian tôi học tập và hoàn thành khóa học. Xin trân trọng cảm ơn ! Hà Nội, tháng năm 2020 Đào Đức Long MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục Danh mục các chữ viết tắt Danh mục các bảng Danh mục các sơ đồ Danh mục các hộp kết quả định tính ĐẶT VẤN ĐỀ…………………………………………………………… 1 Chƣơng 1. TỔNG QUANTÀI LIỆU 3 1.

Bệnh sâu răng, viêm lợi…………………………………………. Khái niệm về bệnh sâu răng, viêm lợi……………………………. Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ bệnh sâu răng, viêm lợi…………. Phân loại bệnh răng miệng………………………………………… 8 1.

Chẩn đoán bệnh sâu răng, viêm lợi………………………………. Dịch tễ học bệnh sâu răng, viêm lợi………………………………. Hậu quả của bệnh sâu răng, viêm lợi. Các yếu tố liên quan đến bệnh sâu răng, viêm lợi trẻ em tại 15 cộng đồng…………………………………………………… 1.

Chăm sóc răng miệng……………………………………………… 15 1. Kiến thức, thái độ, thực hành phòng bệnh sâu răng, viêm lợi của 16 học sinh. Công tác truyền thông, giáo dục sức khỏe………………………… 17 1. Các biện pháp can thiệp trong cộng đồng dự phòng sâu răng 17 1.

Chiến lược dự phòng bệnh sâu răng………………………………. Các biện pháp can thiệp của Tổ chức Y tế Thế giới………………. Một số biện pháp can thiệp cộng đồng trong chăm sóc răng miệng 22 học đường ở Việt Nam. Một số nghiên cứu can thiệp bệnh sâu răng, viêm lợi trẻ em ở cộng đồng………………………………………………………………….

Nghiên cứu can thiệp bệnh sâu răng, viêm lợi trẻ em ở Việt Nam 26 1. Nghiên cứu can thiệp bệnh sâu răng, viêm lợi trẻ em trên thế giới 31 Chƣơng 2. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 35 2. Đối tƣợng nghiên cứu…………………………………………….

Trong nghiên cứu định lượng……………………………………… 35 2. Trong nghiên cứu định tính………………………………………. Tiêu chuẩn loại trừ………………………………………………… 35 2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu……………………………….

Địa điểm nghiên cứu………………………………………………. Thời gian nghiên cứu……………………………………………… 35 2. Phƣơng pháp nghiên cứu………………………………………… 36 2. Thiết kế nghiên cứu……………………………………………….

Cỡ mẫu và kỹ thuật chọn mẫu……………………………………. Nội dung các biện pháp can thiệp……………………………. Đối với nghiên cứu mô tả…………………………………………. Đối với nghiên cứu can thiệp……………………………………… 41 2.

Xây dựng mô hình can thiệp và các hoạt động triển khai……. Các chỉ số nghiên cứu…………………………………………….1 Các chỉ số cho mục tiêu 1………………………………………… 47 2. Các chỉ số cho mục tiêu 2…………………………………………. Kỹ thuật thu thập số liệu nghiên cứu…………………………… 49 2.

Kỹ thuật thu thập số liệu đầu vào…………………………………. Kỹ thuật thu thập số liệu sau can thiệp……………………………. Các tiêu chuẩn, tiêu chí đánh giá, xác định……………………. Tiêu chuẩn đánh giá chỉ số nhu cầu điều trị quanh răng của cộng đồng 51 2.

Các tiêu chuẩn xác định bệnh…………………………………… 54 2. Cách đánh giá phân mức độ kiến thức, thái độ, thực hành trong chăm sócsức khỏe răng miệng học sinh…………………………. Tiêu chuẩn phân loại hộ nghèo và hộ không nghèo………. Các tiêu chí đánh giá khác.

Đánh giá hiệu quả can thiệp……………………………………. Phƣơng pháp khống chế sai số………………………………… 59 2. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu……………………………… 59 2. Phƣơng pháp xử lý số liệu……………………………………… 60 2.1 Phương pháp phân tích số liệu định lượng 60 2.2 Phương pháp phân tích số liệu định tính 60 Chƣơng 3.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 61 3. Thực trạng và một số yếu tố liên quan bệnh sâu răng, viêm lợi ở học sinh trung học cơ sở tỉnh Gia Lai………………………. Một số đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu ………………. Thực trạng bệnh sâu răng, viêm lợi của học sinh trong nghiên cứu định lượng…………………………………………………… 64 3.

Thực trạng bệnh sâu răng, viêm lợi của học sinh trong nghiên cứu định tính……………………………………………………. Một số yếu tố liên quan đến bệnh sâu răng, viêm lợi của học sinh trung học cơ sở tỉnh Gia Lai………………………………. Một số yếu tố liên quan đến bệnh sâu răng, viêm lợi trong nghiên cứu định lượng……………………………………………………. Một số yếu tố liên quan đến bệnh sâu răng, viêm lợi trong nghiên cứu định tính……………………………………………………… 76 3.

Hiệu quả can thiệp dự phòng bệnh sâu răng, viêm lợi ở học sinh trung học cơ sở thuộc tỉnh Gia Lai………………………… 79 3. Kết quả thực hiện các hoạt động trong mô hình can thiệp………… 79 3. Hiệu quả của hoạt động can thiệp bằng truyền thông giáo dục sức khỏephòng bệnh sâu răng, viêm lợi cho học sinh trong nghiên cứu định 83 lượng 3. Hiệu quả của hoạt động can thiệp bằng truyền thông giáo dục sức khỏe phòng bệnh sâu răng, viêm lợi cho học sinh trong nghiên cứu 88 định tính…………………………………………………………… 3.

Hiệu quả phối hợp các biện pháp can thiệp đối với bệnh sâu răng, viêm lợi của học sinh trung học cơ sở tại tỉnh Gia Lai trong nghiên 89 cứu định lượng…………………………………………………….5 Hiệu quả phối hợp các biện pháp can thiệp đối với bệnh sâu răng, viêm lợi của học sinh trung học cơ sở tại tỉnh Gia Lai trong nghiên cứu định tính… 95 Chƣơng 4. Thực trạng và một số yếu tố liên quan bệnh sâu răng, viêm lợi của học sinh trung học cơ sở ở tỉnh Gia Lai…………………… 97 4. Một số đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu. Thực trạng về bệnh sâu răng, viêm lợi của học sinh trung học cơ sở ở tỉnh Gia Lai.

Một số yếu tố liên quan đến bệnh sâu răng, viêm lợi……………. Hiệu quả của hoạt động can thiệp dự phòng bệnh sâu răng, viêm lợi ở học sinh trung học cơ sở tỉnh Gia Lai……………………….1 Hiệu quả của mô hình can thiệp…………………………………… 114 4.2 Hiệu quả của biện pháp truyền thông nâng cao KAP cho học sinh, giáo viên và phụ huynh học sinh trong phòng bệnh sâu răng, viêm lợi 116 4.3 Hiệu quả phối hợp các biện pháp can thiệp đối với bệnh sâu răng, viêm lợi của học sinh trung học cơ sở tỉnh Gia Lai………………. Khả năng duy trì và nhân rộng của mô hình…………………. Một số hạn chế của đề tài, luận án….

128 KIẾN NGHỊ……………………………………………………………… 130 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN………………………………………. TÀI LIỆU THAM KHẢO………………………………………………. DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Thứ tự Phần viết tắt Phần viết đầy đủ 1. ART Atraumatic Restorative Treatment: (Điều trị phục hồi không gây sang chấn) 2.

CSRM Chăm sóc răng miệng 3. CSHQ Chỉ số hiệu quả 4. CPITN Community Periodontal Index of Treatment Neesds (Chỉ số nhu cầu điều trị quanh răng cộng đồng) 5. GDSK Giáo dục sức khỏe 6.

HQCT Hiệu quả can thiệp 7. KAP Knowledge Attitudes Practices: (Kiến thức, thái độ, thực hành) 8. NHĐ Nha học đường 11. RHM Răng hàm mặt 12.

SKRM Sức khỏe răng miệng 13. SL Số lượng 14. SMT Sâu mất trám răng vĩnh viễn 15. smt Sâu mất trám răng sữa 16.

THCS Trung học cơ sở 17. TS Tổng số 18. TSRMS Tổng số răng mã số 19. VSRM Vệ sinh răng miệng 20.

WHO World Health Organization: (Tổ chức Y tế Thế giới) DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng Tên bảng Trang 1. Tiêu chuẩn phát hiện sâu thân răng nguyên phát theo ICDAS 9 2. Tiêu chuẩn đánh giá tình trạng răng theo Tổ chức Y tế thế giới… 54 2. Nhu cầu điều trị răng sâu theo Tổ chức Y tế thế giới…………… 56 2.

Phân loại bệnh răng miệng theo Tổ chức Y tế thế giới…………. Phân bố học sinh nghiên cứu theo trường học và tuổi…………. Phân bố học sinh nghiên cứu theo lớp, giới. Phân bố học sinh theo dân tộc.

Đặc điểm nghề nghiệp của phụ huynh học sinh. Trình độ văn hóa của phụ huynh học sinh. Phân loại thành phần kinh tế của các hộ gia đình. Tỷ lệ bệnh sâu răng, viêm lợi theo trường học.

Phân bố tỷ lệ bệnh sâu răng, viêm lợi theo độ tuổi. Phân bố tỷ lệ bệnh sâu răng, viêm lợi theo giới. Phân bố tỷ lệ bệnh sâu răng, viêm lợi theo dân tộc. Tỷ lệ bệnh sâu răng sữa theo trường học.

Tỷ lệ bệnh sâu răng vĩnh viễn theo trường học. Chỉ số sâu, mất, trám và cơ cấu sâu, mất, trám răng sữa và răng vĩnh viễn của học sinh. Cơ cấu sâu, mất, trám răng sữa và răng vĩnh viễn theo trường học. Chỉ số sâu, mất, trám răng sữa và răng vĩnh viễn theo trường học.

Tổng hợp các hình thái sâu răng ở học sinh. Tỷ lệ bệnh cao răng, viêm lợi của học sinh theo trường học. Tỷ lệ bệnh cao răng, viêm lợi của học sinh theo tuổi.19 Kết quả phân tích một số yếu tố liên quan đến bệnh sâu răng của Bảng Tên bảng Trang học sinh trung học cơ sở tỉnh Gia Lai………………………… 73 3. Liên quan giữa tình trạng thiếu fluor trong nước ăn uống với bệnh sâu răng ở học sinh (trường Ia Ka, Lương Thế Vinh).

Kết quả phân tích một số yếu tố liên quan đến bệnh viêm lợi của học sinh trung học cơ sở tỉnh Gia Lai………………………… 75 3. Đánh giá kết quả tập huấn cho cán bộ nhóm nòng cốt. Kết quả hoạt động của mô hình can thiệp.