Luận án tiến sĩ dinh dưỡng: Hiệu quả bổ sung Hebi Mam hoặc đa vi chất cải thiện thiếu máu phụ nữ mang thai - Viện Dinh dưỡng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN DINH DƯỠNG NGUYỄN ĐĂNG TRƯỜNG HIỆU QUẢ BỔ SUNG HEBI MAM HOẶC BỔ SUNG ĐA VI CHẤT DINH DƯỠNG ĐỂ CẢI THIỆN TÌNH TRẠNG THIẾU MÁU CỦA PHỤ NỮ CÓ THAI LUẬN ÁN TIẾN SỸ DINH DƯỠNG Hà Nội - 2016 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN DINH DƯỠNG NGUYỄN ĐĂNG TRƯỜNG HIỆU QUẢ BỔ SUNG HEBI MAM HOẶC BỔ SUNG ĐA VI CHẤT DINH DƯỠNG ĐỂ CẢI THIỆN TÌNH TRẠNG THIẾU MÁU CỦA PHỤ NỮ CÓ THAI LUẬN ÁN TIẾN SỸ DINH DƯỠNG Chuyên ngành: Dinh dưỡng Mã số: 62.03 Người hướng dẫn khoa học: 1. Trần Thúy Nga Hà Nội – 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do chính tôi thực hiện. Các số liệu, kết quả trong luận án là trung thực và chưa được tác giả khác công bố trong bất kỳ công trình nào. Tác giả Nguyễn Đăng Trường LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban giám đốc Viện Dinh dưỡng, Trung tâm Đào tạo Dinh dưỡng và Thực phẩm, các thày, các cô, các anh chị đồng nghiệp đã tận tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn tốt nghiệp.

Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành, sâu sắc tới Phó giáo sư, Tiến sĩ Lê Danh Tuyên, Viện trưởng Viện Dinh dưỡng và Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đỗ Huy, Giám đốc trung tâm Đào tạo Dinh dưỡng và Thực phẩm Viện Dinh dưỡng, Tiến sỹ, Bác sỹ Trần Thúy Nga những người thầy tâm huyết đã tận tình hướng dẫn, động viên khích lệ, dành nhiều thời gian trao đổi, định hướng cho tôi trong quá trình thực hiện luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn Trung tâm Y tế dự phòng thành phố Hải Phòng, Trung tâm y tế huyện An Lão, Trạm Y tế của 10 xã An Tiến, An Thắng, An Lão, Tân Dân, Trường Sơn, Trường Thành, Tân Viên, An Thái, Quang Hưng, Mỹ Đức, các cán bộ cộng tác viên y tế đã giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi tiến hành nghiên cứu và ủng hộ tôi nhiệt tình trong quá trình thu thập số liệu nghiên cứu. Xin trân trọng cảm ơn và dành tình cảm tốt đẹp nhất tới Tiến sĩ Trần Thúy Nga, các cán bộ Khoa Vi chất Dinh dưỡng, các viên chức các phòng ban liên quan, Viện Dinh dưỡng đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình triển khai thu thập số liệu, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành các nội dung học tập, thực hiện nghiên cứu thuận lợi. Cuối cùng, tự đáy lòng tôi vô cùng xúc động, biết ơn tấm lòng ân tình của gia đình (nhất là vợ và các con tôi), bạn bè, đồng nghiệp, các bạn đã quan tâm, động viên, chia sẻ, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và hoàn thành đề tài.

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT AFNOR Tổ chức Tiêu chuẩn quốc gia Pháp AGP Alpha 1 glycoprotein BMI Chỉ số khối cơ thể CED Thiếu năng lượng trường diễn (TNLTD)(Chronic Energy Deficiency) CI Khoảng tin cậy (Confident Interval) CRP C-reactive protein Hb Hemoglobin LNS Bổ sung dinh dưỡng giàu chất béo (Lipit-based nutrient RNI supplement) Khẩu phần dinh dưỡng khuyến nghị (Reference Nutrient Intake) MUAC Chu vi vòng cánh tay NC Nghiên cứu OR Tỷ suất chênh (Odd ratio) PNCT Phụ nữ có thai RR Nguy cơ tương đối (Relative Risk) RDA Nhu cầu khuyến nghị của người Việt Nam năm 2016 RUSF Thực phẩm bổ sung ăn liền tăng cường vitamin và khoáng chất Ready-to-used Supplementary Food RBP Retinol Binding Protein SD Độ lệch chuẩn (Standard deviation) SDD Suy dinh dưỡng SKCĐ Sức khỏe cộng đồng SF Serum Ferritin SP Sản phẩm TB Trung bình TB  SD Trung bình  độ lệch chuẩn TLTK Tài liệu tham khảo TfR Transferin receptor UNIMMAP United Nations International Multiple Micronutrient Preparation UNICEF Quỹ Nhi đồng Liên hiệp quốc (United Nations Children's Fund) VCDD Vi chất dinh dưỡng YNSKCĐ Ý nghĩa sức khoẻ cộng đồng WHO Tổ chức Y tế Thế giới (World Health Organization) UN Liên Hiệp Quốc (United Nations ) ĐTNC Đối tượng nghiên cứu MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ 1 Chương 1.Vi chất dinh dưỡng 5 1.Khái niệm về vi chất dinh dưỡng 5 1.Nguyên nhân, hậu quả của thiếu vi chất dinh dưỡng 5 1.Tình hình thiếu vi chất dinh dưỡng của phụ nữ có thai trên thế 7 giới và ở Việt Nam 1.Thiếu máu dinh dưỡng 9 1.Khái niệm về thiếu máu dinh dưỡng do thiếu sắt 9 1. Phương pháp đánh giá tình trạng thiếu máu và thiếu máu thiếu 10 sắt 1.Nguyên nhân và hậu quả của thiếu máu do thiếu sắt 13 1.Tình hình thiếu máu của phụ nữ tuổi sinh đẻ và phụ nữ có thai 16 1.Tình trạng dinh dưỡng của phụ nữ có thai và một số nghiên 17 cứu can thiệp 1.Tình trạng dinh dưỡng của phụ nữ có thai 17 1. Tình trạng dinh dưỡng phụ nữ có thai trong thời kỳ thai nghén 18 1. Một số nghiên cứu cải thiện tình trạng cân nặng sơ sinh của trẻ 20 1.Một số giải pháp phòng chống thiếu máu, thiếu vi chất dinh 22 dưỡng 1.

Đa dạng hóa bữa ăn, giáo dục truyển thông 23 1.2 Tăng cường sắt/ vi chất dinh dưỡng vào thực phẩm 23 1. Phòng chống nhiễm khuẩn, nhiễm ký sinh trùng 24 1. Bổ sung sắt/ đa vi chất dinh dưỡng 25 1. Các nghiên cứu bổ sung vi chất dinh dưỡng cho phụ nữ có thai 26 1.

Các nghiên cứu bổ sung viên sắt acid folic 26 1. Các nghiên cứu bổ sung viên đa vi chất 27 1. Các nghiên cứu bổ sung thực phẩm ăn liền 30 1. Một số phương pháp đánh giá cảm quan thực phẩm 34 1.

Phép thử so sánh cặp 35 1. Phép thử mô tả 35 1. Phép thử cho điểm 36 1. Phép thử thị hiếu 36 1.

Giới thiệu về địa bàn nghiên cứu 38 Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 39 2. Thiết kế nghiên cứu 39 2. Phương pháp chọn mẫu 41 2. Nghiên cứu mô tả cắt ngang 41 2.

Cỡ mẫu nghiên cứu can thiệp 42 2. Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu 43 2. Thời gian nghiên cứu 43 2. Tiêu chí lựa chọn đối tượng nghiên cứu 44 2.

Tiêu chuẩn loại trừ 44 2. Chọn địa điểm 44 2. Chọn đối tượng nghiên cứu 45 2. Phân nhóm nghiên cứu 46 2.

Sản phẩm nghiên cứu 48 2. Tổ chức triển khai 49 2. Kỹ thuật và phương pháp thu thập số liệu, đánh giá kết quả 52 2. Thu thập thông tin ban đầu qua phỏng vấn đối tượng 52 2.

Kỹ thuật thu thập số liệu về khẩu phần 52 2. Cân đo nhân trắc 54 2. Thu thập mẫu máu, phân tích và đánh giá các chỉ số huyết học 54 và hóa sinh 2. Lựa chọn cộng tác viên và trách nhiệm của cộng tác viên 58 2.

Lựa chọn giám sát viên và nhiệm vụ của giám sát viên 59 2. Phân phối sản phẩm 59 2. Theo dõi sử dụng sản phẩm 60 2. Theo dõi đánh giá tình trạng thiếu vi chất và cân nặng của phụ 60 nữ có thai, cân nặng và sơ sinh 2.

Theo dõi giám sát triển khai nghiên cứu 61 2. Các biến số, chỉ số dùng trong nghiên cứu 62 2.Các biến số nghiên cứu 62 2.Các chỉ số nghiên cứu 64 2. Phân tích và xử lý số liệu 64 2. Các biện pháp khống chế sai số 65 2.

Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu 66 Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 68 3. Mô tả tình trạng dinh dưỡng, thiếu máu và một số yếu tố liên 68 quan 3. Thông tin chung của quần thể đối tượng đánh giá trước can thiệp 68 3. Tình trạng dinh dưỡng của quần thể đối tượng đánh giá trước 69 can thiệp 3.

Tình trạng thiếu máu và một số yếu tố liên quan ở phụ nữ có 71 thai tại thời điểm đánh giá trước can thiệp 3. Đánh giá cảm quan và khả năng chấp nhận sản phẩm 79 3. Đặc điểm của việc tiêu thụ RUSF 79 3. Đánh giá cảm quan RUSF 84 3.

Đánh giá hiệu qảu bổ sung Hebi – Man hoặc đa vi chất đến 89 tình trạng thiếu mấu và thiếu một số vi chất của PNCT 3. Đặc điểm các đối tượng được lựa chọn vào can thiệp 89 3. Hiệu quả sử dụng Hebi – Man hoặc đa vi chất dinh dưỡng lên 93 tình trạng vi chất dinh dưỡng của phụ nữ có thai 3. Hiệu quả sử dụng thưc phẩm bổ sung vi chất dinh dưỡng lên 100 tình trạng dinh dưỡng bà mẹ 3.

Khẩu phần và diễn biến của khẩu phần của phụ nữ có thai 107 trước và sau can thiệp Chương 4: BÀN LUẬN 113 4. Tình trạng dinh dưỡng, thiếu máu và một số yếu tố liên quan 113 4. Tình trạng dinh dưỡng của quần thể đối tượng tại thời điểm 113 đánh giá trước can thiệp 4. Tình trạng thiếu máu và một số yếu tố liên quan tại thời điểm 115 đánh giá trước can thiệp 4.

Khả năng chấp nhận Hebi – Man và viên đa vi chất Davin 119 mâm ở phụ nữ có thai 4. Hiệu quả bổ sung hàng ngày Hebi – Man và viên đa vi chất 126 đến cải thiện tình trạng thiếu máu của phụ nữ có thai 4. Hiệu quả bổ sung hàng ngày Hebi – Man và viên đa vi chất 134 đến cải thiện cân nặng phụ nữ có thai và trẻ sơ sinh 4. Tình trạng dinh dưỡng của bà mẹ 134 4.

Tình trạng dinh dưỡng của con 136 4. Khẩu phần và thay đổi khẩu phần của phụ nữ có thai 144 Chương 5: KẾT LUẬN 150 KHUYẾN NGHỊ 152 ĐIỂM MỚI CỦA LUẬN ÁN 153 DANH MỤC CÁC BÀI BÁO ĐÃ ĐĂNG LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN 154 ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO 155 PHỤ LỤC 165 DANH MỤC BẢNG Bảng Tên bảng Trang 1.1 Ngưỡng đánh giá thiếu máu 11 1.2 Mức ý nghĩa sức khỏe cộng đồng và tỷ lệ thiếu máu 11 1.3 Thành phần của viên đa vi chất 25 1.4 Thành phần các chất dinh dưỡng của viên đa vi chất 30 Thành phần dinh dưỡng trong khẩu phần bổ sung cho phụ nữ có 1.1 Các hoạt động theo dõi đánh giá các lần khám nghiên cứu 51 2.2 Ngưỡng ý nghĩa sức khỏe cộng đồng theo tỷ lệ thiếu máu 55 3.1 Số phụ nữ có thai tham gia đánh giá trước can thiệp phân theo xã 68 Phân bố tuổi của phụ nữ có thai tham gia đánh giá trước can thiệp 3.3 Các chỉ số nhân trắc của phụ nữ trước khi có thai 69 Các chỉ số nhân trắc của phụ nữ có thai khi bắt đầu tham gia 3.4 70 nghiên cứu (T0) Nồng độ Hemoglobin, Ferritin, TfR, và RBP ở phụ nữ có thai tại 3.5 71 thời điểm đánh giá trước can thiệp Tỷ lệ thiếu máu và thiếu vitamin A ở phụ nữ có thai tại thời điểm 3.6 72 đánh giá trước can thiệp Tình trạng thiếu máu của phụ nữ có thai theo nhóm tuổi tại thời 3.