Luận án: Thực trạng suy dinh dưỡng thấp còi và hiệu quả can thiệp ở trẻ 12-36 tháng tuổi tại huyện Kim Động, tỉnh Hưng Yên (2017)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y DƢỢC HẢI PHÒNG NGUYỄN XUÂN HÙNG THỰC TRẠNG SUY DINH DƢỠNG THẤP CÒI VÀ HIỆU QUẢ CAN THIỆP Ở TRẺ 12 ĐẾN 36 THÁNG TUỔI TẠI HUYỆN KIM ĐỘNG, TỈNH HƢNG YÊN NĂM 2017 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG HẢI PHÒNG, 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y DƢỢC HẢI PHÒNG NGUYỄN XUÂN HÙNG THỰC TRẠNG SUY DINH DƢỠNG THẤP CÒI VÀ HIỆU QUẢ CAN THIỆP Ở TRẺ 12 ĐẾN 36 THÁNG TUỔI TẠI HUYỆN KIM ĐỘNG,TỈNH HƢNG YÊN NĂM 2017 Chuyên ngành : Y tế công cộng Mã số : 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1.TS Đặng Văn Chức 2. TS Phạm Duy Tƣờng HẢI PHÒNG,2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do chính tôi thực hiện. Các số liệu, kết quả trong luận án là trung thực và chƣa đƣợc ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả Nguyễn Xuân Hùng LỜI CẢM Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới Ban Giám hiệu Trƣờng Đại học Y Dƣợc Hải Phòng và Khoa Y tế Công cộng đã tận tình chỉ bảo và định hƣớng cho tôi trong quá trình học tập tại trƣờng.

Tôi xin tri ân PGS. Đặng Văn Chức và GS.TS Phạm Duy Tƣờng, những ngƣời Thầy tâm huyết đã tận tình hƣớng dẫn, động viên khích lệ, dành nhiều thời gian trao đổi và đóng góp ý kiến quý báu cho luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn Lãnh đạo tỉnh Hƣng Yên, Lãnh đạo Sở Y tế đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi vừa tham gia học tập, vừa hoàn thành nhiệm vụ tại cơ quan. Tôi cũng tỏ lòng biết ơn Sở Y tế, Trung tâm CDC, Trung tâm Y tế huyện Kim Động cùng 5 trạm y tế xã đã hợp tác, phối hợp, cung cấp thông tin hữu ích cho tôi trong quá trình nghiên cứu.

Tôi xin gửi lời cảm ơn tới Ban Giám đốc Bệnh viện Sản Nhi tỉnh Hƣng Yên, tới các bác sỹ, kỹ thuật viên, điều dƣỡng là những thành viên, cộng sự đã trực tiếp giúp đỡ tôi triển khai các hoạt động nghiên cứu. Cuối cùng, tôi xin gửi tấm lòng ân tình tới gia đình, ngƣời thân, bạn bè của tôi là nguồn động viên lớn giúp tôi hoàn thành luận án. Tác giả Nguyễn Xuân Hùng MỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục các chữ viết tắt Danh mục các bảng Danh mục các biểu đồ Danh mục các hình ĐẶT VẤN ĐỀ. Một số khái niệm về suy dinh dƣỡng thấp còi.

Định nghĩa suy dinh dƣỡng. Phân loại suy dinh dƣỡng. Nguyên nhân và yếu tố liên quan đến suy dinh dƣỡng thấp còi. Nguyên nhân trực tiếp.

Nguyên nhân tiềm tàng. Các yếu tố liên quan tới tình trạng dinh dƣỡng. Thực trạng suy dinh dƣỡng thấp còi trên thế giới và tại Việt Nam. Trên thế giới.

Tại Việt Nam. Một số giải pháp can thiệp nhằm cải thiện tình trạng suy dinh dƣỡng thấp còi ở trẻ dƣới 5 tuổi. Truyền thông giáo dục sức khỏe. Chăm sóc y tế kịp thời cho trẻ em mắc bệnh.

Các giải pháp tăng cƣờng vi chất dinh dƣỡng vào thực phẩm. Các yếu tố ảnh hƣởng đến tăng trƣởng của trẻ. Một số yếu tố ảnh hƣởng đến tăng trƣởng của trẻ.Vai trò của Vitamin D đối với sự phát triển của trẻ em. Một số thông tin về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của huyện Kim Động, tỉnh Hƣng Yên.

Vị trí địa lý, dân số. Điều kiện kinh tế - xã hội. Điều kiện y tế. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Đối tƣợng nghiên cứu. Tiêu chuẩn lựa chọn đối tƣợng vào sàng lọc. Tiêu chuẩn loại trừ đối tƣợng sàng lọc. Thời gian nghiên cứu.

Địa điểm nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Cỡ mẫu và chọn mẫu.

Kỹ thuật chọn mẫu. Nội dung nghiên cứu. Chỉ số và biến số. Kỹ thuật thu thập thông tin.

Triển khai can thiệp. Sai số, biện pháp khống chế sai số, xử lý và phân tích số liệu. Sai số, khống chế sai số và quản lý thông tin. Xử lý và phân tích số liệu.

Đạo đức trong nghiên cứu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Thực trạng suy dinh dƣỡng thấp còi, nồng độ Vitamin D huyết thanh và một số yếu tố liên quan. Thông tin chung về đối tƣợng nghiên cứu.

Tỷ lệ suy dinh dƣỡng thấp còi của đối tƣợng nghiên cứu. Nồng độ Vitamin D huyết thanh. Một số yếu tố liên quan đến suy dinh dƣỡng thấp còi. Một số yếu tố liên quan đến thiếu hụt Vitamin D.

Hiệu quả của giải pháp can thiệp. Hiệu quả thay đổi 1 số yếu tố liên quan đến SDD thấp còi và nồng độ Vitamin D của đối tƣợng nghiên cứu sau 12 tháng can thiệp. Hiệu quả thay đổi chiều cao, HAZ và tỷ lệ suy dinh dƣỡng thấp còi MỤC. Tỷ lệ SDD thấp còi, nồng độ Vitamin D huyết thanh và một số yếu tố liên quan ở trẻ 12 đến 36 tháng tuổi tại huyện Kim Động, tỉnh Hƣng Yên năm 2017.

Thông tin về đối tƣợng nghiên cứu. Thực trạng SDD thấp còi tại huyện Kim Động. Thực trạng thiếu hụt Vitamin D ở đối tƣợng nghiên cứu. Một số yếu tố liên quan đến SDD thấp còi ở trẻ 12 - 36 tháng.

Một số yếu tố liên quan đến thiếu hụt Vitamin D ở đối tƣợng nghiên cứu. Hiệu quả giải pháp can thiệp nhằm giảm tỷ lệ thiếu hụt Vitamin D và tỷ lệ SDD thấp còi ở đối tƣợng nghiên cứu. Sự thay đổi về tỷ lệ bệnh nhiễm trùng và cai sữa sớm sau 12 tháng can thiệp. Thay đổi tình trạng thiếu hụt Vitamin D.

Thay đổi tỷ lệ SDD thấp còi sau can thiệp. Những hạn chế của nghiên cứu. Tình trạng dinh dƣỡng, thiếu hụt Vitamin D và các yếu tố liên quan. Hiệu quả bổ sung Vitamin D và truyền thông giáo dục sức khỏe.119 CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ………………………………………….

TÀI LIỆU THAM KHẢO. DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TT Phần viết tắt Phần viết đầy đủ 1 CĐ Cao đẳng 2 cs Cộng sự 3 ES (Effect Size) hệ số ảnh hƣởng 4 FGF - 21 (Fibroblast growth factor 21) Hormon tăng trƣởng tế bào sơ non 5 GH (Growth Hormon) Hormon tăng trƣởng 5 Hb Hemoglobin 7 HQCT Hiệu quả can thiệp 8 IGF 1 (Insulin - like growth Hormone) Hormon tăng trƣởng giống Insulin 9 IMCI (Intergreted Management of Child Illness) Chăm sóc lồng ghép trẻ bệnh 10 NC Nhóm chứng 11 NCT Nhóm can thiệp 12 NKHHC Nhiễm khuẩn hô hấp cấp 13 SD (Standard Diviation) Độ lệch chuẩn 14 SDD Suy dinh dƣỡng 15 TB Trung bình 16 TC Trung cấp 17 THCS Trung học cơ sở 18 THPT Trung học phổ thông World Health Organization 19 WHO (Tổ chức y tế Thế giới) DANH MỤC BẢNG Bảng Tên bảng Trang 1.1 Số lƣợng trẻ em (triệu) dƣới 5 tuổi SDD thấp còi ở cáckhu vực trên thế giới (1980 - 2008) 9 1.2 Phân bố tình trạng suy dinh dƣỡng ở trẻ em dƣới 5 tuổi theo các vùng sinh thái 12 2.1 Số trẻ từ 12-36 tháng và số trẻ đƣợc chọn của các xã đƣợc chọn vào nghiên cứu ở giai đoạn 1 40 2.2 Thời điểm, nội dung và phƣơng pháp can thiệp 50 3.1 Phân bố đối tƣợng nghiên cứu theo nhóm tuổi và theo giới 57 3.2 Phân bố đối tƣợng theo xã nghiên cứu 57 3.3 Thông tin của trẻ 58 3.4 Thông tin về bà mẹ 59 3.5 Chiều cao trung bình (cm) theo nhóm tuổi và theo giới 60 3.6 Z - score của chiều cao/tuổi theo nhóm tuổi và theo giới 60 3.7 Tỷ lệ suy dinh dƣỡng thấp còi theo nhóm tuổi và giới 61 3.8 Mức độ suy dinh dƣỡng thấp còi theo nhóm tuổi 62 3.9 Mức độ suy dinh dƣỡng thấp còi theo giới 62 3.10 Nồng độ Vitamin D trung bình theo nhóm tuổi và theo giới 63 3.11 Tỷ lệ thiếu hụt Vitamin D huyết thanh theo nhóm tuổi và theo giới 63 3.12 Liên quan giữa suy dinh dƣỡng thấp còi với một số yếu tố nhân khẩu học và tình trạng khi sinh (phân tích đơn biến) 64 3.13 L iê n quan suy dinh dƣỡng thấ p còi với một số yếu tố nuôi 65 dƣỡng trẻ (phân tích đơn biến) 3.14 Liên quan suy dinh dƣỡng thấp còi với một số yếu tố về tình trạng sức khỏe trẻ (phân tích đơn biến) 66 3.15 Một số yếu tố liên quan đến suy dinh dƣỡng thấp còi 67 (phân Bảng Tên bảng Trang tích hồi qui đa biến) 3.16 Liên quan suy dinh dƣỡng thấp còi với tuổi mẹ 68 3.17 Liên quan giữa suy dinh dƣỡng thấp còi với nghề nghiệp mẹ 68 3.18 Liên quan suy dinh dƣỡng thấp còi với học vấn mẹ 69 3.19 Liên quan suy dinh dƣỡng thấp còi với thu nhập mẹ 69 3.20 Liên quan suy dinh dƣỡng thấp còi với một số yếu tố dinh dƣỡng khi có thai, chiều cao mẹ 70 3.21 Liên quan suy dinh dƣỡng thấp còi với một số yếu tố liên quan từ phía mẹ (Phân tích đa biến) 70 3.22 Một số yếu tố liên quan đến thiếu hụt Vitamin D 71 3.23 Một số yếu tố liên quan đến thiếu hụt Vitamin D (Phân tích đa biến) 72 3.24 Hiệu quả giảm tỷ lệ cai sữa trƣớc 12 tháng (giai đoạn 1 và T12 giai đoạn 2) 73 3.25 Hiệu quả giảm tỷ lệ mắc một số bệnh nhiễm khuẩn (giai đoạn 1 và T12 giai đoạn 2) 74 3.26 Nồng độ Vitamin D trung bình (ng/mL) theo giới và theo xã sau can thiệp 74 3.27 Nồng độ Vitamin D trung bình (ng/mL) theo n h ó m t u ổ i và 75 theo xã can thiệp 3.28 So sánh nồng độ Vitamin D (ng/mL) trƣớc – sau can thiệp (giai đoạn 1 và T12 sau giai đoạn 2) 76 3.29 Hiệu quả can thiệp làm cải thiện tỷ lệ thiếu hụt Vitamin D (%) (giai đoạn 1 và T12 giai đoạn 2) 77 3.30 Phân bố đối tƣợng sau can thiệp để đánh hiệu quả cải thiện tỷ lệ suy dinh dƣỡng thấp còi (T12 giai đoạn 2) 77 3.31 Sự thay đổi chiều cao (cm), HAZ và tỷ lệ SDD thấp còi (%) sau can thiệp (T12 -giai đoạn 2) 78 3.32 Chiều cao trung bình (cm) của nhóm chứng, nhóm can thiệp theo giới sau can thiệp (T12 - giai đoạn 2) 79 3.33 So sánh chiều cao trung bình (cm) của nhóm can thiệp và 80 Bảng Tên bảng Trang nhóm chứng theo nhóm tuổi sau can thiệp (T12 giai đoạn 2) 3.34 So sánh chiều cao trung bình (cm) của nhóm can thiệp và nhóm chứng trƣớc và sau can thiệp (giai đoạn 1 và T12 giai đoạn 2) 80 3.35 Tỷ lệ suy dinh dƣỡng thấp còi sau can thiệp theo giới 81 3.36 Tỷ lệ suy dinh dƣỡng thấp còi sau can thiệp theo nhóm tuổi 82 3.37 Hiệu quả can thiệp làm giảm tỷ lệ suy dinh dƣỡng thấp còi 82 4.