Luận án: Phòng chống sốt rét ký sinh trùng vùng biên Đắk Nông

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN SỐT RÉT - KÝ SINH TRÙNG - CÔN TRÙNG TRUNG ƯƠNG -----------***----------- TRẦN QUANG HÀO NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG NHIỄM KÝ SINH TRÙNG SỐT RÉT VÀ BIỆN PHÁP KẾT HỢP QUÂN DÂN Y TRONG PHÒNG CHỐNG SỐT RÉT CHO NGƯỜI DÂN VÙNG BIÊN GIỚI TỈNH ĐẮK NÔNG (2016-2018) LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Hà Nội - 2019 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN SỐT RÉT - KÝ SINH TRÙNG - CÔN TRÙNG TRUNG ƯƠNG -----------***----------- TRẦN QUANG HÀO NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG NHIỄM KÝ SINH TRÙNG SỐT RÉT VÀ BIỆN PHÁP KẾT HỢP QUÂN DÂN Y TRONG PHÒNG CHỐNG SỐT RÉT CHO NGƯỜI DÂN VÙNG BIÊN GIỚI TỈNH ĐẮK NÔNG (2016-2018) Chuyên ngành: Ký sinh trùng y học Mã số: 62 72 01 16 Cán bộ hướng dẫn: 1. Nguyễn Văn Ba Hà Nội - 2019 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng, đây là công trình nghiên cứu của tôi trong đó có sự giúp đỡ rất lớn của thầy hướng dẫn và các đồng nghiệp. Các số liệu sử dụng phân tích trong luận án có nguồn gốc rõ ràng, đã công bố theo đúng quy định. Các nội dung nghiên cứu và kết quả trong đề tài này là hoàn toàn trung thực.

Trong luận văn, tôi có tham khảo đến một số tài liệu của một số tác giả đã được liệt kê tại phần Tài liệu tham khảo ở cuối luận văn Hà Nội, ngày … tháng … năm 2019 Nghiên cứu sinh Trần Quang Hào luan an LỜI CẢM ƠN Với tình cảm chân thành và lòng biết ơn sâu sắc, cho phép tôi gửi lời cảm ơn chân thành nhất tới: - Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng Trung ương, các giảng viên, đã tận tình giảng dạy và tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án. - Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS TS. Hồ Văn Hoàng, PGS TS Nguyễn Văn Ba, người đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo và giúp đỡ, động viên tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án. - Nhân dịp này tôi xin được chân thành cảm ơn đến Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng Quy Nhơn, Ban chủ nhiệm đề tài KC.32/16-20, Học viện Quân Y 103, Trung tâm kiểm soát bệnh tật tỉnh Đăk Nông, Trung tâm Y tế Huyện Tuy Đức, Đăk Song, Đăk Mil, Cư Jút tỉnh Đăk Nông, Binh đoàn 16, Bệnh xá Trung đoàn 720, Bệnh xá Trung đoàn 726, Trạm y tế Quân dân y kết hợp xã Quảng Trực, Trạn Y tế xã Thuận Hạnh, Trạm Y tế xã Đăk Lao, Trạm Y tế xã Đăk Wil, Đồn Biên phòng 769, 771 và 775 … đã tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình điều tra, nghiên cứu luận án, cung cấp số liệu, tư liệu và nhiệt tình đóng góp ý kiến cho tôi trong quá trình nghiên cứu.

- Cảm ơn các bạn đồng nghiệp, bạn bè, gia đình đã động viên, khích lệ và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu khoa học Mặc dù đã cố gắng rất nhiều, nhưng luận án không tránh khỏi những thiếu sót; tác giả rất mong nhận được sự thông cảm, chỉ dẫn, giúp đỡ và đóng góp ý kiến của các nhà khoa học, của quý thầy cô, các cán bộ quản lý và các bạn đồng nghiệp. Xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày … tháng … năm 2019 Nghiên cứu sinh Trần Quang Hào luan an DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT BNSR : Bệnh nhân sốt rét BĐTN : Bẫy đèn trong nhà BĐNN : Bẫy đèn ngoài nhà CSHQ : Chỉ số hiệu quả CDC : Centre for disease control and prevention (Trung tâm kiểm soát dịch bệnh) CSSKBD : Chăm sóc sức khỏe ban đầu DHA-PPQ : Dihydroartemisinin-piperaquin phophate ELISA : Enzym Linked Immunosorbent Assay GDSK : Giáo dục sức khỏe HQCT : Hiệu quả can thiệp KHQDY : Kết hợp quân dân y KST : Ký sinh trùng KHV : Kính hiển vi KST-CT : Ký sinh trùng-Côn trùng KSTSR : Ký sinh trùng sốt rét MT-TN : Miền Trung - Tây Nguyên MNTN : Mồi người trong nhà MNNN : Mồi người ngoài nhà MNTR : Mồi người trong rừng PCR : Polymerase Chain Reaction - Phản ứng chuỗi Polymerase PCSR : Phòng chống sốt rét SR : Sốt rét SRLS : Sốt rét lâm sàng SNN : Soi nhà ngày SNĐ : Soi nhà đêm TDSR : Tiêu diệt sốt rét TCYTTG : Tổ chức Y tế Thế giới VSMT :Vệ sinh môi trường VSR - KST- : Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng trung ương CT-TW XN : Xét nghiệm YTTB : Y tế thôn bản WHO : World heath Organization- Tổ chức Y tế thế giới luan an MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. 4 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Nguồn truyền nhiễm, tác nhân và khối cảm thụ bệnh sốt rét.

Trên thế giới. Tại Việt Nam. Tình hình bệnh sốt rét trên thế giới và Việt Nam. Tình hình sốt rét trên thế giới.

Tình hình sốt rét ở Việt Nam. Thực trạng công tác phòng chống và loại trừ bệnh sốt rét. Những khó khăn của công tác phòng chống và loại trừ bệnh sốt rét hiện nay. Các nghiên cứu phòng chống và loại trừ bệnh sốt rét cho dân cư sống ở khu vực biên giới.

Kết hợp quân dân y trong phòng chống sốt rét. Tình hình kết hợp quân dân y tại tỉnh Đắk Nông. 29 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu.

Nghiên cứu mô tả một số đặc điểm nhiễm ký sinh trùng sốt rét ở cộng đồng dân cư vùng biên giới tỉnh Đắk Nông. Nghiên cứu đánh giá hiệu quả biện pháp kết hợp Quân dân y trong phòng chống sốt rét cho người dân vùng biên giới. Mô hình thiết kế nghiên cứu. Hạn chế sai số nghiên cứu.

Phương pháp thống kê và phân tích số liệu. Đạo đức trong nghiên cứu. 57 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Thực trạng nhiễm ký sinh trùng sốt rét ở cộng đồng dân cư vùng biên giới tỉnh Đắk Nông.

Một số đặc điểm về đối tượng nghiên cứu. Thực trạng mắc sốt rét tại cộng đồng vùng biên giới tỉnh Đắk Nông. Kết quả điều tra thành phần loài, mật độ và tỷ lệ của muỗi Anopheles tại các điểm nghiên cứu. Kiến thức, thực hành phòng chống sốt rét của người dân khu vực biên giới tỉnh Đắk Nông.

Hiệu quả biện pháp kết hợp Quân dân y trong phòng chống bệnh sốt rét khu vực biên giới. Kết quả xây dựng giải pháp và huấn luyện. Hiệu quả biện pháp kết hợp Quân dân y phòng chống sốt rét vùng biên giới tỉnh Đắk Nông. 83 CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN.

Một số đặc điểm nhiễm ký sinh trùng sốt rét ở cộng đồng dân cư vùng biên giới tỉnh Đắk Nông. Về tỷ lệ nhiễm ký sinh trùng sốt rét. Về phần loài, mật độ và tỷ lệ của muỗi Anopheles tại các điểm nghiên cứu. Kiến thức, thực hành phòng chống sốt rét của người dân khu vực biên giới tỉnh Đắk Nông.

Đánh giá hiệu quả biện pháp kết hợp Quân dân y trong phòng chống bệnh sốt rét. Cơ sở đề xuất giải pháp kết hợp quân dân trong phòng chống sốt rét tại xã Quảng Trực. Kết quả xây dựng và huấn luyện các lực lượng quân - dân y phối hợp tham gia phòng chống sốt rét tại xã Quảng Trực. Hiệu quả giải pháp trong phòng chống bệnh sốt rét do giao lưu biên giới.

Hiệu quả giải pháp trong phát hiện và điều trị chủ động bệnh nhân sốt rét tại cộng đồng. Hiệu quả hoạt động truyền thông giáo dục phòng chống sốt rét. Đánh giá hiệu quả tổng hợp của biện pháp kết hợp Quân dân y trong phòng chống sốt rét cho cộng đồng dân cư khu vực biên giới. Tính khả thi của giải pháp.

122 TÍNH KHOA HỌC, TÍNH MỚI HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC luan an DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Tình hình sốt rét ở khu vực miền Trung-Tây Nguyên 2011-2015. Cỡ mẫu điều tra 4 đợt đánh giá diễn biến bệnh sốt rét. Cỡ mẫu điều tra theo khu vực nghiên cứu.

Danh sách các thôn được chọn điều tra. Cỡ mẫu điều tra đánh giá hiệu quả can thiệp. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo giới (n = 1320). Phân bố đối tượng nghiên cứu theo tuổi (n = 1320).

Tỷ lệ mắc sốt rét và tỷ lệ lách sưng(n = 1320). Tỷ lệ người có ký sinh trùng sốt rét dương tính(n = 1320). Phân bố ký sinh trùng sốt rét theo nhóm tuổi (n=1320). Phân bố ký sinh trùng sốt rét theo dân tộc(n=1320).

Phân bố ký sinh trùng sốt rét ở người làm nương ngủ rẫy(n=1320). Phân bố ký sinh trùng sốt rét ở người giao lưu qua biên giới(n=1320). Tỷ lệ ký sinh trùng sốt rét có giao bào. Diễn biến ký sinh trùng sốt rét theo mùa(n=1320).

Mắc sốt rét ở người có giao lưu biên giới sau 4 đợt điều tra. Diễn biến mắc sốt rét theo đường giao lưu biên giới sau 4 đơt điều tra. Tỷ lệ ký sinh trùng sốt rét có giao bào sau 4 đợt điều tra. Kết quả điều tra thành phần loài Anopheles tại 4 xã khu vực biên giới tỉnh Đắk Nông, 2016.

Phân bố Anopheles theo sinh cảnh ở 4 xã khu vực biên giới tỉnh Đắk Nông. Mật độ Anopheles ở trong rừng. 74 luan an Bảng 3. Mật độ Anopheles ở bìa rừng.

Mật độ Anopheles ở trong làng. Số lượng lô muỗi nhiễm KSTSR chung ở các điểm nghiên cứu. Một số đặc điểm về tuổi, giới, dân tộc và trình độ văn hóa của đối tượng phỏng vấn (n=322). Kiến thức người dân vùng biên giới về nguyên nhân truyền bệnh (n=322).

Tỷ lệ ngủ màn và không ngủ màn tại cộng đồng dân các điểm nghiên cứu. Tỷ lệ sử dụng võng có bọc màn của người dân khi giao lưu biên giới. Các hoạt động và biện pháp phòng chống sốt rét tại 2 nghiên cứuError! Bookma Bảng 3. Các hoạt động kết hợp Quân dân y trong phòng chống sốt rét tại 2 xã nghiên cứu.

Error! Bookmark not defined. Các hoạt động kết hợp Quân dân y trong quản lý dân giao lưu biên giới. Các hoạt động phòng chống véc tơ của 2 nhóm sau can thiệp. Kết quả về tổ chức quản lý về vệ sinh môi trường của 2 nhóm sau can thiệp.

Kết quả can thiệp truyền thông phòng chống sốt rét của 2 nhóm sau can thiệp. Kết quả về tổ chức quản lý bệnh nhân sốt rét của 2 nhóm sau can thiệp .