Phạm Thị Hà Trang - Nghiên cứu thực trạng nhiễm sán lá gan nhỏ & Kit LAMP

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN SỐT RÉT - KÝ SINH TRÙNG - CÔN TRÙNG TRUNG ƯƠNG -----------------*----------------- PHẠM THỊ HÀ TRANG NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG NHIỄM SÁN LÁ GAN NHỎ TRÊN NGƯỜI Ở HAI XÃ TRỌNG ĐIỂM THUỘC NINH BÌNH, PHÚ YÊN VÀ CHẾ TẠO KIT LAMP ỨNG DỤNG TRONG CHẨN ĐOÁN TẠI CỘNG ĐỒNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI – 2024 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN SỐT RÉT - KÝ SINH TRÙNG - CÔN TRÙNG TRUNG ƯƠNG -----------------*----------------- PHẠM THỊ HÀ TRANG NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG NHIỄM SÁN LÁ GAN NHỎ TRÊN NGƯỜI Ở HAI XÃ TRỌNG ĐIỂM THUỘC NINH BÌNH, PHÚ YÊN VÀ CHẾ TẠO KIT LAMP ỨNG DỤNG TRONG CHẨN ĐOÁN TẠI CỘNG ĐỒNG CHUYÊN NGÀNH: DỊCH TỄ HỌC MÃ SỐ: 9720117 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Hướng dẫn khoa học: 1. Trần Thanh Dương 2. Trương Văn Hạnh HÀ NỘI – 2024 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do chính tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn trực tiếp của PGS.TS Trần Thanh Dương, TS Trương Văn Hạnh và các thầy cô là giảng viên cán bộ của Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương. Trong quá trình thực hiện luận án, tôi được Chủ nhiệm đề tài và các thành viên tham gia đề tài cho phép sử dụng mẫu và một phần số liệu của đề tài cấp nhà nước: “Nghiên cứu chế tạo các bộ kít LAMP để chẩn đoán ký sinh trùng sốt rét, sán lá gan lớn, sán lá gan nhỏ, giun lươn đường ruột tại thực địa.

Các số liệu và kết quả trong luận án là hoàn toàn trung thực, chưa được công bố ở bất kỳ công trình nào khác. Các bước tiến hành của đề tài đúng như đề cương nghiên cứu, chấp hành các quy định đạo đức trong tiến hành nghiên cứu. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về những cam kết này. Hà Nội, ngày tháng năm 2024 Tác giả Phạm Thị Hà Trang LỜI CẢM ƠN Với lòng chân thành, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.

Trần Thanh Dương, TS. Trương Văn Hạnh đã hướng dẫn và giúp đỡ tận tình trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới TS. Hoàng Đình Cảnh, Viện trưởng cùng Ban Lãnh đạo Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương, các Khoa Sinh học phân tử, Ký sinh trùng đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập.

Xin trân trọng cảm ơn PGS. Cao Bá Lợi cùng các cán bộ của Phòng Khoa học và Đào tạo, đã tạo điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi nhiệt tình trong thời gian nghiên cứu, học tập và hoàn thành luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Ban Lãnh đạo, cán bộ y tế của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Ninh Bình và Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Phú Yên, cán bộ y tế tại Trung tâm y tế huyện Kim Sơn, huyện Tuy An và Trạm Y tế của hai điểm nghiên cứu đã hợp tác, tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu tại thực địa. Xin chân thành cảm ơn Ban Giám đốc Sở Y tế Hà Nội, phòng Quản lý hành nghề y dược tư nhân và toàn thể bạn bè, đồng nghiệp đã động viên, khuyến khích và hỗ trợ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu.

Cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới gia đình, bố, mẹ, chồng, con đã luôn khuyến khích, chia sẻ, động viên, giúp đỡ tôi trong những lúc khó khăn để hoàn thành luận án này. Hà Nội, ngày tháng năm 2024 Tác giả Phạm Thị Hà Trang DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TĂT Từ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt CBCC Cán bộ công chức CĐN Cường độ nhiễm EPG Eggs per gram Số trứng trung bình trong 1 gram phân HNB Hydroxy naphthol blue IARC International Agency for Cơ quan nghiên cứu ung thư quốc Research on Cancer tế ITS Internal Transcribed Spacer KAP Knowledge, Attitudes, Kiến thức, Thái độ, Thực hành Practices LAMP Loop-Mediated Isothermal Khuếch đại đẳng nhiệt mạch vòng Amplification OR Odd Ratio Tỷ suất chênh PCR Polymerase Chain Reaction Phản ứng chuỗi Polymerase TCCN, Trung học chuyên nghiệp, Cao CĐ, ĐH đẳng, Đại học THCS Trung học cơ sở THPT Trung học phổ thông WHO World Health Organization Tổ chức Y tế Thế giới MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ.1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Một số đặc điểm dịch tễ học nhiễm sán lá gan nhỏ. Tác nhân gây bệnh.

Đường lây và cơ chế lây truyền bệnh. Sức cảm thụ và miễn dịch. Một số yếu tố liên quan đến nhiễm sán lá gan nhỏ trên người. Các biện pháp phòng chống.

Đặc điểm phân bố và tình hình nhiễm sán lá gan nhỏ ở người trên thế giới và Việt Nam. Đặc điểm lâm sàng, chẩn đoán và điều trị bệnh sán lá gan nhỏ trên người. Đặc điểm lâm sàng bệnh sán lá gan nhỏ trên người. Điều trị bệnh sán lá gan nhỏ trên người.

Các phương pháp xét nghiệm xác định tình trạng nhiễm sán lá gan nhỏ trên người. Kỹ thuật LAMP và nghiên cứu chế tạo bộ kít LAMP xét nghiệm phát hiện nhiễm sán lá gan nhỏ trên người. Nguyên lý của kỹ thuật LAMP. Thành phần phản ứng LAMP.

Cơ chế của phản ứng LAMP. Đánh giá kết quả của LAMP. Quy trình thực hiện LAMP. Tính ưu việt của kỹ thuật LAMP.

Một số hạn chế của kỹ thuật LAMP. Một số ứng dụng của kỹ thuật LAMP trong chẩn đoán nhiễm sán lá gan nhỏ ở người. Chế tạo và chuẩn hóa bộ kit LAMP chẩn đoán sán lá gan nhỏ. 30 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Mục tiêu 1: Mô tả thực trạng và một số yếu tố liên quan nhiễm sán lá gan nhỏ trên người tại hai xã trọng điểm thuộc tỉnh Ninh Bình và Phú Yên (2018-2020). Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Mục tiêu 2: Chế tạo kit LAMP xét nghiệm nhiễm Clonorchis sinensis, Opisthorchis viverrini trên người ở quy mô phòng thí nghiệm.

Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Đạo đức trong nghiên cứu. 58 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Thực trạng và một số yếu tố liên quan nhiễm sán lá gan nhỏ trên người tại hai xã trọng điểm thuộc tỉnh Ninh Bình và Phú Yên (2018-2020). Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu. Tỷ lệ nhiễm và cường độ nhiễm sán lá gan nhỏ trên người tại địa điểm nghiên cứu. Một số yếu tố liên quan đến tình trạng nhiễm sán lá gan nhỏ ở người.

Chế tạo kit LAMP xét nghiệm nhiễm Clonorchis sinensis, Opisthorchis viverrini trên người ở quy mô phòng thí nghiệm. Thiết kế, đánh giá lựa chọn các bộ mồi LAMP. Đánh giá tính đặc hiệu và khả năng hoạt động của bộ mồi LAMP thiết kế. Khảo sát, tối ưu hóa các điều kiện phản ứng LAMP.

Đóng gói thành phẩm bộ kit LAMP chẩn đoán sán lá gan nhỏ. Kết quả đánh giá độ nhạy, độ đặc hiệu của kít LAMP chẩn đoán sán lá gan nhỏ, so sánh bộ mồi. Độ nhạy, độ đặc hiệu của kít LAMP chẩn đoán O. viverrini tại phòng thí nghiệm.

Độ nhạy, độ đặc hiệu của bộ kit LAMP chẩn đoán C. Kết quả so sánh bộ kít LAMP chẩn đoán sán lá gan nhỏ với bộ mồi có cùng mục đích.4 Đánh giá độ ổn định của bộ kit LAMP chẩn đoán sán lá gan nhỏ. Kết quả đánh giá bộ kít LAMP chẩn đoán sán lá gan nhỏ tại thực địa tỉnh Phú Yên và Ninh Bình. Đánh giá bộ kit LAMP chẩn đoán sán lá gan nhỏ O.

viverrini tại thực địa tỉnh Phú Yên. Kết quả đánh giá bộ kit LAMP chẩn đoán sán lá gan nhỏ C. sinensis tại thực địa tỉnh Ninh Bình. Xây dựng tiêu chuẩn và kiểm định các bộ kít LAMP.

Xây dựng tiêu chuẩn cơ sở. Kết quả kiểm định các bộ kít LAMP chẩn đoán sán lá gan nhỏ. 99 CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN. Mô tả thực trạng và một số yếu tố liên quan nhiễm sán lá gan nhỏ trên người tại hai xã trọng điểm thuộc Ninh Bình và Phú Yên (2018-2020).

Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu tỷ lệ, cường độ nhiễm sán lá gan nhỏ trên người. Một số yếu tố liên quan đến tình trạng nhiễm sán lá gan nhỏ ở người. Liên quan giữa tuổi và tỷ lệ nhiễm sán lá gan nhỏ.

Liên quan giữa tỷ lệ nhiễm sán lá gan nhỏ và giới tính. Liên quan giữa tỷ lệ nhiễm sán lá gan nhỏ và nghề nghiệp. Liên quan giữa tỷ lệ nhiễm sán lá gan nhỏ và trình độ học vấn. Liên quan giữa tỷ lệ nhiễm sán lá gan nhỏ và việc sử dụng nhà tiêu.

Liên quan giữa tỷ lệ nhiễm sán lá gan nhỏ và việc sử dụng phân tươi để chăn nuôi, trồng trọt. Liên quan giữa tỷ lệ nhiễm sán lá gan nhỏ và có nuôi chó mèo. Liên quan giữa tỷ lệ nhiễm sán lá gan nhỏ và tình trạng ăn gỏi cá. Một số yếu tố khác liên quan đến tỷ lệ nhiễm sán lá gan nhỏ.

Chế tạo kit LAMP xét nghiệm nhiễm Clonorchis sinensis, Opisthorchis viverrini trên người ở quy mô phòng thí nghiệm. Khảo sát vùng bảo thủ của gen đích, thiết kế và lựa chọn mồi LAMP. Tối ưu thành phần và điều kiện hoạt động của phản ứng LAMP. Khảo sát ngưỡng phát hiện của kỹ thuật LAMP chẩn đoán sán lá gan nhỏ.

Đánh giá độ nhạy, độ đặc hiệu, độ ổn định của kít LAMP chẩn đoán sán lá gan nhỏ, so sánh kít LAMP với bộ mồi cùng mục tiêu. Đánh giá bộ kít LAMP chẩn đoán sán lá gan nhỏ tại thực địa tỉnh Phú Yên và Ninh Bình. 138 HẠN CHẾ CỦA LUẬN ÁN. 139 NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN.

140 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Phân loại cường độ nhiễm sán lá gan nhỏ. Yêu cầu về độ dài của mồi. Yêu cầu về nhiệt độ nóng chảy của từng mồi.

Đặc điểm nhân khẩu học của đối tượng nghiên cứu. Đặc điểm gia đình của đối tượng nghiên cứu. Tỷ lệ nhiễm sán lá gan nhỏ trên người. Tỷ lệ người nhiễm sán lá gan nhỏ theo nhóm tuổi.

Tỷ lệ nhiễm sán lá gan nhỏ theo giới tính. Tỷ lệ nhiễm sán lá gan nhỏ theo nghề nghiệp. Tỷ lệ nhiễm sán lá gan nhỏ theo trình độ học vấn. Cường độ nhiễm sán lá gan nhỏ tại điểm nghiên cứu .