Luận án TS: Dịch tễ, thành phần loài sán lá gan, ruột nhỏ Kim Sơn, Yên Khánh, Ninh Bình

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN SỐT RÉT - KÝ SINH TRÙNG - CÔN TRÙNG TRUNG ƯƠNG -----------------*------------------ ĐOÀN THUÝ HOÀ NGHIÊN CỨU MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ, THÀNH PHẦN LOÀI SÁN LÁ GAN NHỎ, SÁN LÁ RUỘT NHỎ TẠI 2 HUYỆN KIM SƠN VÀ YÊN KHÁNH, TỈNH NINH BÌNH (2016-2019) LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC HÀ NỘI - 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN SỐT RÉT - KÝ SINH TRÙNG - CÔN TRÙNG TRUNG ƯƠNG -----------------*------------------ ĐOÀN THUÝ HOÀ NGHIÊN CỨU MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ, THÀNH PHẦN LOÀI SÁN LÁ GAN NHỎ, SÁN LÁ RUỘT NHỎ TẠI 2 HUYỆN KIM SƠN VÀ YÊN KHÁNH, TỈNH NINH BÌNH (2016-2019) Chuyên ngành: Dịch tễ học Mã số: 972 01 17 LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. Lê Trần Anh 2. Lê Thị Hồng Hanh HÀ NỘI - 2020 i LỜI CAM ĐOAN Tôi là Đoàn Thúy Hòa, nghiên cứu sinh khóa 9, Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương, chuyên ngành Dịch tễ học Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do chính tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn trực tiếp của PGS.TS Lê Trần Anh, Học viện Quân y và PGS.TS Lê Thị Hồng Hanh, Bệnh Viện Nhi Trung ương. Trong quá trình thực hiện luận án, tôi đã đề nghị và được được chủ nhiệm đề tài và các cộng sự cho phép sử dụng mẫu và một phần số liệu của đề tài cấp tỉnh: “Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ học bệnh sán lá gan nhỏ tại huyện Yên Khánh, Kim Sơn tỉnh Ninh Bình năm 2016 và đề xuất biện pháp phòng chống”.

Các số liệu và kết quả trong luận án là hoàn toàn trung thực, chưa được công bố ở bất kỳ công trình nào khác. Các bước tiến hành của đề tài đúng như đề cương nghiên cứu, chấp hành các quy định đạo đức trong tiến hành nghiên cứu. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về những cam kết này. Hà Nội, ngày 20 tháng 5 năm 2020 Tác giả Đoàn Thúy Hòa ii LỜI CẢM ƠN Với lòng chân thành, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.

Lê Trần Anh, PGS. Lê Thị Hồng Hanh đã hướng dẫn và giúp đỡ tận tình trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới PGS. Trần Thanh Dương - Viện trưởng và đặc biệt xin trân trọng cảm ơn PGS.

Cao Bá Lợi cùng toàn thể cán bộ của Phòng Khoa học - Đào tạo Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương đã tạo điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi nhiệt tình trong thời gian nghiên cứu, học tập và hoàn thành luận án. Tôi xin chân thành cảm TS. Đỗ Trung Dũng – Trưởng khoa Ký sinh trùng Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương; TS. Hoàng Xuân Sử - Trưởng phòng Vi sinh và các mầm bệnh sinh học, Viện Nghiên cứu Y dược học Quân sự, TS.

Đỗ Ngọc Ánh và đồng nghiệp bộ môn Ký sinh trùng và côn trùng Học viện quân y về sự giúp đỡ chuyên môn trong quá trình thực hiện luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn đến Ban Lãnh đạo, cán bộ của sở khoa học công nghệ Tỉnh Ninh Bình và Trung tâm Y tế dự phòng tỉnh Ninh Bình, cán bộ y tế tại Trung tâm y tế huyện Kim sơn, huyện Yên Khánh, Trạm Y tế của các điểm nghiên cứu và nhân dân tại địa bàn nghiên cứu đã hợp tác cung cấp thông tin, bệnh phẩm, tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu tại thực địa. Xin chân thành cảm ơn Đại tá. Trần Công Tuấn - Giám đốc Bệnh viện Công An Hà Nội, các đồng chí, đồng đội tại các Khoa phòng Bệnh Viện Công An Hà Nội và toàn thể bạn bè, đồng nghiệp đã động viên, khuyến khích và hỗ trợ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu.

Cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới gia đình tôi đã luôn khuyến khích, chia sẻ, động viên, giúp đỡ tôi trong những lúc khó khăn để hoàn thành luận án này. Hà Nội, ngày 20 tháng 5 năm 2020 Tác giả Đoàn Thúy Hòa iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ĐTNC : Đối tượng nghiên cứu EPG (Eggs per gram) : Số trứng trung bình trong 1 gam phân FZT (fish-borne zoonotic trematode) : Sán lá lây truyền qua cá KAP (Knowledge Attitudes and Practices) : Kiến thức, Thái độ và Thực hành KHV OR : Tỷ suất chênh PCR : Phản ứng chuỗi trùng hợp – Phản ứng TB : Trung bình THCS : Trung học cơ sở THPT : Trung học phổ thông TTGDSK : Truyền thông giáo dục sức khoẻ TYT : Trạm Y tế SD (Standard Deviation) : Độ lệch chuẩn SLN : Sán lá nhỏ SLGN : Sán lá gan nhỏ SLRN : Sán lá ruột nhỏ XN : Xét nghiệm WHO (World Health Organization) : Tổ chức Y tế Thế giới iv MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. i DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT .iii MỤC LỤC. iv DANH MỤC BẢNG.

vi DANH MỤC HÌNH. viii ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Đặc điểm dịch tễ sán lá gan nhỏ, sán lá ruột nhỏ.

Thành phần loài sán lá gan nhỏ, sán lá ruột nhỏ. Sinh học và vòng đời. Phân bố sán lá gan nhỏ, sán lá ruột nhỏ. Các yếu tố liên quan và biện pháp phòng chống sán lá gan nhỏ, sán lá ruột nhỏ.

Kỹ thuật định danh và nghiên cứu thành phần loài sán lá gan nhỏ, sán lá ruột nhỏ. Các kỹ thuật định danh. Nghiên cứu xác định thành phần loài sán lá gan nhỏ, sán lá ruột nhỏ ở Việt Nam. Một số nét về địa điểm nghiên cứu.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Xác định một số đặc điểm dịch tễ sán lá gan nhỏ, sán lá ruột nhỏ tại 2 huyện Kim Sơn và Yên Khánh tỉnh Ninh Bình, năm 2016. Một số đặc điểm dịch tễ sán lá gan nhỏ, sán lá ruột nhỏ trên người. Một số đặc điểm dịch tễ sán lá gan nhỏ, sán lá ruột nhỏ trên cá.

Xác định thành phần loài sán lá gan nhỏ, sán lá ruột nhỏ bằng hình thái và kỹ thuật sinh học phân tử. Xác định thành phần loài sán lá gan nhỏ, sán lá ruột nhỏ trên người bằng phương pháp hình thái. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Xác định một số đặc điểm dịch tễ sán lá gan nhỏ, sán lá ruột nhỏ tại 2 huyện Kim Sơn và Yên Khánh tỉnh Ninh Bình, năm 2016.

Đặc điểm dịch tễ sán lá gan nhỏ, sán lá ruột nhỏ ở người. Đặc điểm dịch tễ sán lá gan nhỏ, sán lá ruột nhỏ ở cá. Xác định thành phần loài sán lá gan nhỏ, sán lá ruột nhỏ bằng hình thái và kỹ thuật sinh học phân tử. Thành phần loài sán lá gan nhỏ, sán lá ruột nhỏ ở người.

Thành phần loài sán lá gan nhỏ, sán lá ruột nhỏ ở cá. Một số đặc điểm dịch tễ sán lá gan nhỏ, sán lá ruột nhỏ tại 2 huyện Kim Sơn và Yên Khánh tỉnh Ninh Bình, năm 2016. Đặc điểm dịch tễ học nhiễm sán lá gan nhỏ, sán lá ruột nhỏ ở người. Đặc điểm dịch tễ nhiễm sán lá gan nhỏ, sán lá ruột nhỏ ở cá.

Thành phần loài sán lá gan nhỏ, sán lá ruột nhỏ bằng hình thái và kỹ thuật sinh học phân tử. Thành phần loài sán lá gan nhỏ, sán lá ruột nhỏ ở người. Thành phần loài sán lá gan nhỏ, sán lá ruột nhỏ ở cá. 124 NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN.

125 CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ. 126 MỘT SỐ HÌNH ẢNH NHÓM NGHIÊN CỨU THỰC HIỆN ĐỀ TÀI. 127 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 149 vi DANH MỤC BẢNG Bảng 1.

1: Phân loại sán lá ruột nhỏ. 2: So sánh kích thước trứng sán thu thập được ở người [48]. 1: Chu trình nhiệt của phản ứng PCR. 1: Đặc điểm nghề nghiệp, học vấn của đối tượng nghiên cứu.

2: Đặc điểm về điều kiện sống của đối tượng nghiên cứu (n=400). 3: Tỉ lệ hiểu biết về hành vi liên quan nhiễm sán lá nhỏ (n=400). 4: Tỷ lệ đối tượng nghiên cứu đã được truyền thông sán lá nhỏ. 5: Tỉ lệ tuổi, giới biết ăn gỏi cá sẽ nhiễm sán lá nhỏ.

6: Tỉ lệ người biết ăn cá chín có thể phòng nhiễm sán nhỏ. 7: Tỉ lệ về người có kiến thức biết giới nào dễ nhiễm sán lá nhỏ. 8: Tỉ lệ hiểu biết các tác hại của sán lá nhỏ (n=400). 9: Kiến thức của người biết về không dùng phân nuôi cá có thể phòng nhiễm sán lá nhỏ.

10: Thái độ người dân với bệnh sán lá nhỏ. 11: Tỷ lệ người dân có ăn gỏi cá tại địa điểm nghiên cứu. 12: Tỷ lệ người dân có ăn gỏi cá theo nhóm tuổi, giới (n=400). 13: Lý do và địa điểm ăn gỏi cá.

14: Tần suất ăn gỏi cá theo giới. 15: Đặc điểm một số hành vi của đối tượng nghiên cứu (n=400). 16: Tỷ lệ nhiễm sán lá nhỏ của đối tượng nghiên cứu. 17: Tỉ lệ nhiễm sán lá nhỏ ở người theo nhóm tuổi.

18: Tỷ lệ nhiễm sán lá nhỏ ở người theo giới. 19: Tỷ lệ nhiễm lá nhỏ ở người theo nghề nghiệp (n=400). 20: Tỷ lệ nhiễm lá nhỏ ở người theo trình độ học vấn (n=400). 21: Cường độ nhiễm sán lá nhỏ ở đối tượng nghiên cứu.

22: Cường độ nhiễm sán lá nhỏ theo giới (n=78). 23: Cường độ nhiễm trung bình theo nhóm tuổi (n=78). 24: Cường độ nhiễm trung bình theo nghề nghiệp (n=78). 25: Cường độ nhiễm trung bình theo trình độ học vấn (n=400).

26: Liên quan giữa ăn gỏi cá với nhiễm sán lá nhỏ. 27: Liên quan giữa tần suất ăn gỏi cá với nhiễm sán lá nhỏ. 28: Liên quan giới và tỷ lệ nhiễm sán lá nhỏ. 29: Liên quan giới, ăn gỏi cá và nhiễm sán lá nhỏ.

30: Liên quan giữa nếp sống vệ sinh với nhiễm sán. 31: Liên quan giữa nuôi chó, mèo với nhiễm sán. 32: Liên quan giữa điều kiện sống với nhiễm sán. 33: Loại cá thường được người dân sử dụng ăn gỏi.

34: Nguồn gốc cá dùng để ăn gỏi. 35: Kích thước cá thu được tại địa điểm nghiên cứu. 36: Tỷ lệ nhiễm nang ấu trùng sán trên cá. 37: Cường độ nhiễm nang ấu trùng sán trong cá nước ngọt.

38: Kích thước trung bình trứng sán lá nhỏ trong phân. 39: Kích thước trung bình sán lá gan nhỏ trưởng thành trong phân (n = 36). 40: Một số chuỗi gen ITS 2đã được đăng ký trên ngân hàng gen. 41: Mức độ tương đồng mẫu 115 với một số chuỗi gen .