Luận án Đào Duy Khánh - Đặc điểm lâm sàng, hiệu quả điều trị ấu trùng Gnathostoma spp

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN SỐT RÉT – KÝ SINH TRÙNG – CÔN TRÙNG TRUNG ƯƠNG ĐÀO DUY KHÁNH ĐÁNH GIÁ ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, CẬN LÂM SÀNG, HIỆU QUẢ ĐIỀU TRỊ BỆNH DO ẤU TRÙNG Gnathostoma spp. BẰNG ALBENDAZOLE VÀ IVERMECTIN TẠI VIỆN SỐT RÉT -KÝ SINH TRÙNG-CÔN TRÙNG QUY NHƠN (2017-2020) Chuyên ngành : Ký sinh trùng Mã số : 62 72 01 16 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Hà Nội – 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN SỐT RÉT – KÝ SINH TRÙNG – CÔN TRÙNG TRUNG ƯƠNG ĐÀO DUY KHÁNH ĐÁNH GIÁ ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, CẬN LÂM SÀNG, HIỆU QUẢ ĐIỀU TRỊ BỆNH DO ẤU TRÙNG Gnathostoma spp. BẰNG ALBENDAZOLE VÀ IVERMECTIN TẠI VIỆN SỐT RÉT -KÝ SINH TRÙNG-CÔN TRÙNG QUY NHƠN (2017-2020) CHUYÊN NGÀNH: KÝ SINH TRÙNG Y HỌC MÃ SỐ: 62 72 01 16 Cán bộ hướng dẫn khoa học PGS. Bùi Quang Phúc TS.

Huỳnh Hồng Quang HÀ NỘI - NĂM 2023 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của tôi và nhóm nghiên cứu Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Quy Nhơn. Những số liệu trong luận án là hoàn toàn trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Các kết quả nghiên cứu do chính tôi và cộng sự thực hiện dưới sự hướng dẫn của giảng viên hướng dẫn. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đối với Phó Giáo sư, Tiến sỹ, Bác sỹ Bùi Quang Phúc và Tiến sỹ, Bác sỹ Huỳnh Hồng Quang, người đã tận tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu.

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương, Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Quy Nhơn, gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã hỗ trợ tôi trong việc sưu tầm tài liệu, các phương tiện kỹ thuật để tôi hoàn thành bản luận án tiến sỹ này. Tác giả luận án Đào Duy Khánh ii LỜI CẢM ƠN Luận án hoàn thành nếu không có sự giúp đỡ của Quý Thầy Cô, các bạn đồng nghiệp và gia đình. Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin trân trọng cảm ơn: PGS. Bùi Quang Phúc và TS.

Huỳnh Hồng Quang là hai thầy hướng dẫn khoa học đã dành nhiều thời gian định hướng, truyền đạt kiến thức, chỉnh sửa đề cương và luận án, cũng như động viên tôi trong quá trình học tập và làm luận án. Trân trọng cảm ơn Thầy PGS. Cao Bá Lợi và quý thầy cô Phòng Đào tạo, Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương giúp đỡ hồ sơ dự tuyển nghiên cứu sinh, đồng thời dành mọi điều kiện cho tôi học tập và nghiên cứu; Qúy đồng nghiệp trong Viện Sốt rét - KST - CT Quy Nhơn tạo môi trường thực hành tốt, đóng góp ý kiến sâu sắc để luận án hoàn chỉnh. Trân trọng cảm ơn Quý thầy, cô PGS.

Nguyễn Văn Chương, PGS. Hồ Văn Hoàng, PGS. Hoàng Vũ Hùng, PGS. Lê Xuân Hùng, PGS.

Nguyễn Mạnh Hùng, PGS. Tạ Thị Tĩnh, PGS. Nguyễn Khắc Lực, PGS. Lê Trần Anh, TS.

Nguyễn Quang Thiều, TS. Trần Quang Phục, PGS. Đỗ Trung Dũng, TS. Trần Huy Thọ đã đóng góp ý kiến quý báu để các chuyên đề, tiểu luận tổng quan, toàn văn luận án hoàn thiện.

Kính trân trọng cảm ơn Quý cha mẹ sinh thành của tôi và vợ, những người luôn mong muốn các con mình tiến bộ; vợ và các con là động lực mạnh mẽ, gánh vác việc gia đình cho tôi yên tâm học tập, nghiên cứu khoa học trong luận án. Cuối cùng, xin cảm ơn đến tất cả bệnh nhân đã đồng ý tham gia nghiên cứu, chia sẻ thông tin, mẫu bệnh phẩm để số liệu nghiên cứu đầy đủ nhất. Hà Nội, ngày tháng năm 2023 Nghiên cứu sinh Đào Duy Khánh iii MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

Lịch sử về bệnh do ấu trùng Gnathostoma spp. Bệnh do ấu trùng giun đầu gai Gnathostoma spp. Bệnh do ấu trùng Gnathostoma spp. Bệnh do ấu trùng Gnathostoma spp.

Đặc điểm hình thái học và chu kỳ phát triển của Gnathostoma spp. Giun trưởng thành. Quá trình nhiễm và chu kỳ phát triển Gnathostoma spp. Một số đặc điểm dịch tễ bệnh do ấu trùng Gnathostoma spp.

Phân bố bệnh do ấu trùng Gnathostoma spp. trên thế giới và Việt Nam. Về tác nhân gây bệnh. Nguồn nhiễm ký sinh trùng.

Yếu tố nguy cơ. Đường lây nhiễm. Tỷ lệ mắc bệnh và tử vong. Sinh lý - Giải phẩu bệnh và bệnh sinh.

Sinh lý - giải phẩu bệnh do ấu trùng Gnathostoma spp. Bệnh sinh do ấu trùng giun Gnathostoma spp. Đặc điểm lâm sàng của bệnh do nhiễm ấu trùng Gnathostoma spp. Thể bệnh ở da và mô mềm.

Thể bệnh ở hệ tiêu hóa. Thể bệnh ở hệ hô hấp. Thể bệnh ở hệ tiết niệu sinh dục. Thể bệnh ở mắt.

Thể ở tai, mũi, họng. Thể bệnh ở thần kinh ngoại biên và trung ương. Chẩn đoán bệnh do ấu trùng Gnathostoma spp. Định nghĩa một ca bệnh nhiễm ấu trùng Gnathostoma spp.

Tam chứng chẩn đoán một ca bệnh ấu trùng Gnathostoma spp. Chẩn đoán ca bệnh ấu trùng Gnathostoma spp. theo Bộ Y tế (2020). Áp dụng sinh học phân tử trong nghiên cứu định loài Gnathostoma spp.

Điều trị và quản lý ca bệnh. Điều trị nội khoa. Điều trị ngoại khoa. Biến chứng và tiên lượng.

Phòng bệnh. Tình hình bệnh do ấu trùng Gnathostoma spp tại các tỉnh Miền Trung 37 Chương 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Phương pháp nghiên cứu mục tiêu 1. Đối tượng nghiên cứu.

Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.Phương pháp nghiên cứu mục tiêu 2. Đối tượng nghiên cứu. Địa điểm và thời gian.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp phân tích và xử lý số liệu. Kiểm soát và khống chế các sai số, yếu tố nhiễu. Khía cạnh đạo đức trong nghiên cứu.

52 Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của bệnh nhân tham gia nghiên cứu. Đặc điểm dân số học của bệnh nhân tham gia nghiên cứu. Một số thói quen ăn uống liên quan nhiễm ấu trùng Gnathostoma spp.

Đặc điểm lâm sàng trên bệnh nhân nhiễm ấu trùng Gnathostoma spp. Đặc điểm cận lâm sàng trên bệnh nhân nhiễm Gnathostoma spp. Kết quả định loài ấu trùng Gnathostoma spp. trên tổn thương da.

Hiệu quả phác đồ albendazole và ivermectin trong điều trị bệnh nhân nhiễm ấu trùng giun Gnathostoma spp. Đánh giá triệu chứng lâm sàng trên bệnh nhân trước-sau điều trị từng nhóm bệnh nhân dùng thuốc albendazole và invermectin. Đánh giá sự thay đổi các thông số cận lâm sàng trên bệnh nhân trước- sau điều trị bằng thuốc albendazole và inrvemectin. Dung nạp thuốc và một số tác dụng ngoại ý của thuốc albendazole và invermectin.

74 Chương 4 BÀN LUẬN. Đặc điểm chung của bệnh nhân tham gia nghiên cứu. Đặc điểm dân số học của bệnh nhân tham gia nghiên cứu. Một số yếu tố về ăn uống có thể liên quan đến nhiễm ấu trùng giun Gnathostoma spp.

Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng ở bệnh nhân nhiễm Gnathostoma spp. Đặc điểm lâm sàng trên bệnh nhân nhiễm Gnathostoma spp. Đặc điểm cận lâm sàng trên bệnh nhân nhiễm Gnathostoma spp. Kết quả định loài ấu trùng Gnathostoma spp.

trên tổn thương da. Hiệu quả phác đồ albendazole và ivermectin trong điều trị bệnh nhân nhiễm ấu trùng Gnathostoma spp. Đánh giá cải thiện triệu chứng lâm sàng trên bệnh nhân trước-sau điều trị từng nhóm bệnh nhân dùng thuốc albendazole hoặc invermectin. Đánh giá sự thay đổi các thông số cận lâm sàng trên bệnh nhân trước - sau điều trị phác đồ albendazole và invermectin.

Một số biến cố bất lợi trên bệnh nhân dùng albendazole và ivermectin. 120 TÍNH MỚI, TÍNH KHOA HỌC VÀ TÍNH THỰC TIỄN LUẬN ÁN. 121 MỘT SỐ ĐIỂM HẠN CHẾ TRONG LUẬN ÁN. 122 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.

123 TÀI LIỆU THAM KHẢO vi DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Loài Gnathostoma spp. thường gặp ký sinh ở người. Chiều dài và số gai trên phần đầu của Gnathostoma spp.

Đặc điểm lâm sàng thường gặp ở da niêm mạc. Đặc điểm lâm sàng hội chứng thần kinh trên bệnh nhân nhiễm ấu trùng Gnathostoma spp. thể thần kinh. Phân tích hình ảnh CT-scan và MRI thần kinh trên bệnh nhân mắc ấu trùng Gnathostoma spp.

Tiêu chuẩn chẩn đoán đề nghị cho bệnh nhiễm ấu trùng Gnathostoma spp. thể thần kinh. Một số biến số, chỉ số sử dụng trong nghiên cứu. Định nghĩa các biến số, chỉ số và phương pháp thu thập.

Liều thuốc albendazole (Unaben®) dùng trong 14 ngày theo nhóm tuổi và cân nặng bệnh nhân. Liều thuốc ivermectine (Pizar®) dùng liều duy nhất theo cân nặng48 Bảng 2. Các chỉ số đánh giá kết quả điều trị ở trên hai nhóm bệnh nhân. Phân bố địa lý các bệnh nhân nhiễm ấu trùng Gnathostoma spp theo tỉnh thành.

Phân bố bệnh nhân nhiễm ấu trùng Gnathostoma spp. theo nhóm tuổi .Phân bố bệnh nhân nhiễm ấu trùng Gnathostoma spp. theo giới tính. Phân bố bệnh nhân nhiễm ấu trùng Gnathostoma spp theo nghề nghiệp.

Phân bố bệnh nhân nhiễm ấu trùng Gnathostoma spp. theo trình độ học vấn. Phân bố bệnh nhân nhiễm ấu trùng Gnathostoma spp. theo dân tộc.

Loại thức ăn và cách chế biến thức ăn có thể liên quan đến nhiễm ấu trùng Gnathostoma spp. Thời gian từ khi có triệu chứng lâm sàng đến khi chẩn đoán xác định. Thể trạng chung bệnh nhân nhiễm ấu trùng Gnathostoma spp. trước khi điều trị thuốc.

Triệu chứng lâm sàng trên da - niêm mạc ở bệnh nhân nhiễm ấu trùng giun Gnathostoma spp. Tần suất xuất hiện thương tổn trên da - niêm mạc. Triệu chứng lâm sàng ở bệnh nhân nhiễm ấu trùng Gnathostoma spp. trên hệ tiêu hóa.

Triệu chứng lâm sàng ở bệnh nhân nhiễm ấu trùng Gnathostoma spp. trên hệ hô hấp. Triệu chứng lâm sàng ở bệnh nhân nhiễm ấu trùng Gnathostoma spp. trên cơ quan thị giác.

Triệu chứng lâm sàng ở bệnh nhân nhiễm ấu trùng Gnathostoma spp. trên hệ thần kinh. Nồng độ haemoglobine ở bệnh nhân nhiễm ấu trùng Gnathostoma spp. Tỷ lệ (%) haematocrite trên bệnh nhân nhiễm ấu trùng Gnathostoma spp.

Ngưỡng bạch cầu chung ở bệnh nhân nhiễm ấu trùng Gnathostoma spp. Chỉ số bạch cầu ái toan trên bệnh nhân nhiễm ấu trùng giun Gnathostoma spp. Thông số các Enzyme gan transaminase trên bệnh nhân nhiễm ấu trùng. Tỷ lệ các ngưỡng hiệu giá kháng thể IgG kháng Gnathostoma spp.

ở đối tượng nghiên cứu .Thay đổi triệu chứng lâm sàng trên da-niêm mạc trên bệnh nhân trước và sau điều trị albendazole và invermectin. Thay đổi triệu chứng lâm sàng trên hệ tiêu hóa sau điều trị albendazole và invermectin.