Nghiên cứu giun lươn Strongyloides và điều trị ivermectin tại Đức Hòa, Long An - Lê Đức Vinh

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN SỐT RÉT – KÝ SINH TRÙNG – CÔN TRÙNG TRUNG ƯƠNG LÊ ĐỨC VINH NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG, MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN NHIỄM GIUN LƯƠN Strongyloides spp và KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ BẰNG IVERMECTIN TẠI HUYỆN ĐỨC HOÀ, TỈNH LONG AN (2017 – 2018) Chuyên ngành: Ký Sinh Trùng Y Học Mã số: 62.16 Cán bộ hướng dẫn khoa học PGS. TS TRẦN THỊ HỒNG PGS. TS VŨ VĂN DU Hà Nội, 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Kết quả luận án này là công trình nghiên cứu của riêng tôi, tất cả các kết quả và số liệu trong luận án do chính bản thân thực hiện trong suốt thời gian nghiên cứu. Các số liệu trình bày trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác.

Tác giả luận án Lê Đức Vinh LỜI CẢM ƠN Lời đầu tiên tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất và tri ân tới PGS. Trần Thị Hồng, PGS.TS Vũ Văn Du là những người Thầy hướng dẫn khoa học, đã tận tình giúp đỡ, động viên và truyền đạt kiến thức cũng như những kinh nghiệm quý báu trong nghiên cứu khoa học để tôi có thể hoàn thành luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn đến Lãnh đạo Viện Sốt rét – KST – CT Trung ương, PGS.TS Cao Bá Lợi, phòng khoa học đào tạo, các thầy cô giáo và các khoa, phòng liên quan của Viện đã tạo mọi điều kiện tốt nhất và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám đốc, các Anh chị em đồng nghiệp tại Trung tâm y tế huyện Đức Hòa, tỉnh Long An và Bộ môn Ký sinh y học Trường đại học y khoa Phạm Ngọc Thạch đã tạo điều kiện, giúp đỡ cho tôi trong quá trình thu thập dữ liệu, mẫu phân, máu, xét nghiệm và điều trị cho người dân tại huyện Đức Hòa.

Tôi xin chân thành cảm ơn Quý Thầy Cô là GS, PGS, TS trong các hội đồng khoa học chấm luận án đã đóng góp nhiều ý kiến quý báu để tôi có thêm kiến thức và hoàn thiện luận án đạt chất lượng tốt hơn. Xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tới những người thân trong gia đình, anh chị em, đồng nghiệp, những người đã luôn ủng hộ động viên tôi trong suốt quá trình học tập và giúp tôi vượt qua những khó khăn để hoàn thành luận án tốt nghiệp. Hà nội tháng, …. Tác giả luận án Lê Đức Vinh DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết Tên tiếng Anh đầy đủ Nghĩa/Tên tiếng Việt tắt Acquired Hội chứng suy giảm miễn dịch AIDS immunodeficiency mắc phải syndrome ALB albendazol Thuốc albendazol AT Ấu trùng ATGL ấu trùng giun lươn BCAT Bạch cầu ái toan Bp Base pair Cặp base của chuỗi ADN BYT Bộ Y tế Centers for Disease Control Trung tâm kiểm soát và phòng CDC and Prevention ngừa bệnh tật.

Cytochrome c oxydase cox1 Một gen thuộc hệ gen ty thể subunit 1 CS Cộng sự CT Côn trùng Computed Tomography - CT – scan Chụp cắt lớp điện toán scan DNA Deoxyribonucleic acid Axít deoxyribonucleic Deoxynucleoside dNTP Đơn vị cấu tạo nên ADN triphosphates ĐHYK Đại học y khoa Ethylene diamin tetraacetic EDTA Một loại chất chống đông máu acid Enzyme linked ELISA Phản ứng miễn dịch gắn men immunosorbent assay Genbank Ngân hàng gen Gelatin particle indirect GPIA Ngưng kết hạt gelatin gián tiếp agglutination Human Immunodeficiency Virus gây suy giảm miễn dịch ở HIV Virus người Human T-cell lymphotropic Virus hướng ung thư tế bào lym HTLV – 1 virus type 1 pho T típ 1 HVS Hợp vệ sinh ITS Internal Transcribed Spacer Đoạn giao gen IVM ivermectin Thuốc ivermectin Chữ viết Tên tiếng Anh đầy đủ Nghĩa/Tên tiếng Việt tắt Knowledge, Attitude and KAP Kiến thức – thái độ – hành vi Practice KHV Kính hiển vi KST Ký sinh trùng KTC 95% Khoảng tin cậy 95% Loop Mediated Isothermal Kỹ thuật khuếch đại đẳng LAMP Amplification nhiệt ADN LĐTBXH Lao động thương binh và xã hội Luciferase LIPA Phản ứng ngưng kết miễn dịch immunoprecipitation assay Luciferase LIPS immunoprecipitation Hệ thống ngưng kết miễn dịch system Multiplex Multiplex Polymerase Phản ứng chuỗi polymerase đa PCR Chain Reaction mồi National Center for Trung tâm tin -sinh học Quốc NCBI Biotechnology Information gia. nested – Nested Polymerase Chain Phản ứng chuỗi polymerase PCR Reaction lồng NTU Novatech unit Đơn vị tính của Novatech PCR Polymerase Chain Reaction Phản ứng chuỗi polymerase Realtime Realtime Polymerase Chain Phản ứng chuỗi polymerase PCR (RT- Reaction thời gian thực PCR) Restriction fragment length Kỹ thuật xác định đa hình độ RFLP polymorphism dài đoạn giới hạn RNA Ribonucleic acid Axít ribonucleic SHPT Sinh học phân tử TBZ thiabendazol Thuốc thiabendazol THPT Trung học phổ thông Tp.HCM Thành phố Hồ Chí Minh Tổ chức Y tế Thế giới WHO World Health organization (TCYTTG) MỤC LỤC Danh mục các bảng Danh mục các hình ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 Chương 1 TỔNG QUAN. Lịch sử phát hiện giun lươn.

Tác nhân gây bệnh .1 Hình thái học. Khả năng sống sót của ấu trùng giun lươn ngoài môi trường.3 Chu kỳ phát triển sinh học của giun lươn. Chu trình sinh học. Chu trình tự nhiễm (mạn tính) .4 Đặc điểm dịch tễ học.

Tình hình nhiễm giun lươn trên thế giới. Tình hình nhiễm giun lươn tại Việt Nam .3 Các yếu tố liên quan đến nhiễm giun lươn. Bệnh học giun lươn .1 Bệnh giun lươn mạn tính, không biến chứng .2 Bệnh nặng, có biến chứng. Bệnh đa cơ quan ở cơ địa suy giảm miễn dịch .4 Hội chứng tăng nhiễm (hyperinfection syndrom) .5 Bệnh giun lươn lan tỏa .6 Biến chứng và tử vong do bệnh nhiễm giun lươn S.

Chẩn đoán bệnh nhiễm giun lươn .1 Định nghĩa ca bệnh nhiễm giun lươn S.2 Chẩn đoán lâm sàng .3 Xét nghiệm chẩn đoán trực tiếp tìm KST. Phương pháp chẩn đoán miễn dịch học .5 Chẩn đoán sinh học phân tử. Điều trị và dự phòng .1 Các thuốc điều trị giun lươn.2 Điều trị ca bệnh .3 Phòng bệnh và giáo dục sức khỏe. 33 Chương 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Mục tiêu 1: Xác định tình trạng và một số yếu tố liên quan đến nhiễm giun lươn Strongyloides spp ở người dân huyện Đức Hoà, tỉnh Long An năm 2017 - 2018.1 Đối tượng nghiên cứu .2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu.

Thiết kế nghiên cứu .4 Nội dung nghiên cứu .5 Các kỹ thuật sử dụng trong nghiên cứu .6 Các chỉ số đánh giá .7 Xử lý số liệu. Mục tiêu 2: Xác định loài giun lươn gây bệnh ở người bằng hình thái học và SHPT 2.1 Đối tượng nghiên cứu .2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu .4 Nội dung nghiên cứu .5 Các kỹ thuật sử dụng trong nghiên cứu .6 Các chỉ số đánh giá .7 Xử lý số liệu. Mục tiêu 3: Mô tả các triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng và đánh giá kết quả điều trị ca bệnh do Strongyloides spp bằng Ivermectin liều duy nhất.1 Đối tượng nghiên cứu .2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu.

Thiết kế nghiên cứu .4 Nội dung nghiên cứu .5 Các kỹ thuật sử dụng trong nghiên cứu .6 Các chỉ số đánh giá .7 Xử lý số liệu .4 Sai số và biện pháp hạn chế sai số .5 Đạo đức trong nghiên cứu. 60 Chương 3 KẾTQUẢ NGHIÊN CỨU .1 Xác định tỉ lệ nhiễm và một số yếu tố liên quan đến nhiễm giun lươn Strongyloides spp ở người dân huyện Đức Hoà, tỉnh Long An 3.1 Đặc điểm đối tượng nghiên cứu .2 Thực trạng nhiễm giun lươn của toàn huyện Đức Hòa .3 Một số yếu tố liên quan đến nhiễm giun lươn .2 Xác định loài giun lươn Strongyloides gây bệnh .1 Khảo sát giun lươn Strongyloides gây bệnh bằng hình thái học.2 Kết quả realtime PCR định loài Strongyloides spp .3 Kết quả PCR lồng và giải trình tự gen .4 Cây phân hệ các loài giun lươn được xác định trong nghiên cứu .3 Mô tả các triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng và đánh giá kết quả điều trị ca bệnh do Strongyloides spp với Ivermectin liều duy nhất.1 Các triệu chứng lâm sàng .2 Các kết quả cận lâm sàng .3 Hiệu quả điều trị của ivermectin liều duy nhất. 94 Chương 4 BÀN LUẬN .1 Xác định tỉ lệ nhiễm và một số yếu tố liên quan đến nhiễm giun lươn Strongyloides spp ở người dân huyện Đức Hoà, tỉnh Long An năm 2017 - 2018 4.1 Đặc điểm mẫu nghiên cứu .2 Thực trạng nhiễm giun lươn của toàn huyện Đức Hòa .3 Một số yếu tố liên quan đến nhiễm giun lươn .2 Xác định loài giun lươn Strongyloides gây bệnh .1 Khảo sát giun lươn Strongyloides gây bệnh bằng hình thái học.2 Kết quả realtime PCR định loài Strongyloides spp .3 Kết quả PCR lồng và giải trình tự gen .3 Mô tả các triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng và đánh giá kết quả điều trị ca bệnh do Strongyloides spp với Ivermectin liều duy nhất.1 Các triệu chứng lâm sàng .2 Các kết quả cận lâm sàng .3 Hiệu quả điều trị của ivermectin liều duy nhất .4 Tác dụng không mong muốn của thuốc ivermectin. 135 NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN.

136 TÀI LIỆU THAM KHẢO Phụ lục 1: Kỹ thuật cấy phân và sinh học phân tử realtime PCR. i Phụ lục 2: Bảng câu hỏi phỏng vấn. xiii Phụ lục 3: Một số kết quả xét nghiệm về SHPT .xix Phụ lục 4: Danh sách bệnh nhân nhiễm giun .xxi Phụ lục 5: Một số hình ảnh khi thực hiện nghiên cứu. xxiii Phụ lục 6: Bảng cam kết đồng thuận tham gia nghiên cứu.

xxv DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng số Tên Bảng Trang Bảng 2.1 Các biến số sử dụng trong nghiên cứu cho mục tiêu 1.2 Công thức phản ứng realtime PCR .3 Công thức phản ứng PCR lồng 2 bước .4 Các biến số đánh giá hình thái và SHPT .5 Các biến số về lâm sàng, cận lâm sàng và điều trị .6 Định nghĩa các chỉ số, biến số và phương pháp thu thập .1 Phân bố giới tính và độ tuổi tại điểm nghiên cứu .2 Phân bố trình độ học vấn và tình trạng kinh tế .3 Phân bố nghề nghiệp và tình trạng sử dụng hố xí .4 Tỷ lệ nhiễm giun lươn ở từng xã/thị trấn (n = 1.5 Phân bố giới tính ở bệnh nhân nhiễm giun lươn .6 Phân bố nhóm tuổi ở bệnh nhân nhiễm giun lươn .7 Phân bố trình độ học vấn ở bệnh nhân nhiễm giun lươn .8 Phân bố tình trạng kinh tế ở bệnh nhân nhiễm giun lươn .9 Phân bố nghề nghiệp ở bệnh nhân nhiễm giun lươn .10 Phân bố tình trạng sử dụng hố xí ở bệnh nhân nhiễm giun lươn .11 Liên quan giữa nhiễm giun lươn với giới tính.12 liên quan giữa nhiễm giun lươn với nhóm tuổi .13 Liên quan giữa nhiễm giun lươn với trình độ học vấn .14 Liên quan giữa nhiễm giun lươn với tình trạng kinh tế.