Luận án tiến sĩ: Đặc điểm lâm sàng, kết quả TAT ở bệnh nhân nghiện rượu mạn có hoang tưởng ảo giác - Học viện Quân Y

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y NGUYỄN HỮU THẮNG NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG VÀ KẾT QUẢ TRẮC NGHIỆM TÂM LÝ TAT Ở BỆNH NHÂN NGHIỆN RƯỢU MẠN TÍNH CÓ HOANG TƯỞNG, ẢO GIÁC LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y NGUYỄN HỮU THẮNG NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG VÀ KẾT QUẢ TRẮC NGHIỆM TÂM LÝ TAT Ở BỆNH NHÂN NGHIỆN RƯỢU MẠN TÍNH CÓ HOANG TƯỞNG, ẢO GIÁC Chuyên ngành: Khoa học thần kinh Mã số: 9720159 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Nguyễn Sinh Phúc 2. Bùi Quang Huy HÀ NỘI LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật. Tác giả Nguyễn Hữu Thắng MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG DANH MỤC BIỂU ĐỒ DANH MỤC HÌNH ĐẶT VẤN ĐỀ.1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Những vấn đề chung về nghiện rượu mạn tính. Loạn thần do rượu.

Hình ảnh tổn thương não trên phim MRI sọ não ở bệnh nhân nghiện rượu mạn tính. Hình ảnh teo não và tiểu não. Sự phục hồi về hình thể và chức năng của não sau cai rượu. Phương pháp TAT.

Mô tả TAT. Những chủ đề, câu chuyện thường gặp. Một số nghiên cứu về ứng dụng TAT trong lâm sàng. Rối loạn nhân cách ở bệnh nhân nghiện rượu và các trắc nghiệm tâm lý 38 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Đối tượng nghiên cứu. Mẫu nghiên cứu. Tiêu chuẩn chọn nhóm đối tượng nghiên cứu. Tiêu chuẩn loại trừ.

Phương pháp nghiên cứu. Cỡ mẫu nghiên cứu. Chia nhóm bệnh nhân nghiêu cứu. Thu thập thông tin.

Thiết kế nghiên cứu. Khám lâm sàng tâm thần. Đánh giá các triệu chứng cơ thể. Chụp cộng hưởng từ sọ não.

Trắc nghiệm TAT. Các thông số nghiên cứu. Phương pháp xử lý số liệu. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu.66 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu. Đặc điểm lâm sàng và hình ảnh tổn thương não trên phim MRI sọ não ở bệnh nhân nghiện rượu mạn tính. Đặc điểm lâm sàng ở bệnh nhân nghiện rượu mạn tính. Hình ảnh MRI sọ não ở bệnh nhân nghiện rượu mạn tính có loạn thần.

Kết quả TAT và mối liên quan với các biểu hiện lâm sàng ở bệnh nhân nghiện rượu có loạn thần. Kết quả TAT. Mối liên quan giữa kết quả TAT với các biểu hiện lâm sàng ở bệnh nhân nghiện rượu mạn tính.86 CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu.

Đặc điểm lâm sàng và hình ảnh MRI sọ não ở bệnh nhân nghiện rượu mạn tính. Đặc điểm lâm sàng ở bệnh nhân nghiện rượu mạn tính. Hình ảnh MRI sọ não ở bệnh nhân nghiện rượu mạn tính. Kết quả TAT và mối liên quan với các biểu hiện lâm sàng ở bệnh nhân nghiện rượu mạn tính.

Kết quả TAT ở bệnh nhân nghiện rượu mạn tính. Mối liên quan giữa kết quả TAT với các biểu hiện lâm sàng ở bệnh nhân nghiện rượu mạn tính.116 HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI.126 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN.127 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ, KÝ HIỆU VIẾT TẮT ADH : Alcool dehydrogenase enzyme CS : Cộng sự CT scan : Computed tomography scan DSM : Diagnostic and statistical manual of mental disorders EEG : Electroencephalography fMRI : function Magnetic resonance imaging GABA : Gamma aminobutyric acid H : Hình ICD-10 : International classification of diseases MRI : Magnetic resonance imaging NR : Nghiện rượu OCD : Obsessive compulsive disorder TAT : Thematic apperception test DANH MỤC BẢNG Bảng Tên bảng Trang 3. Lứa tuổi của đối tượng nghiên cứu. Trình độ học vấn của đối tượng nghiên cứu.

Nghề nghiệp của đối tượng nghiên cứu. Thời gian nghiện rượu. Lượng rượu uống mỗi ngày. Các triệu chứng của hội chứng cai.

Các triệu chứng rối loạn cảm xúc – lo âu. Tần suất các loại ảo giác. Tính chất của ảo giác. Số lượng ảo giác trên bệnh nhân.

Rối loạn hình thức tư duy. Tính chất hoang tưởng. Số loại hoang tưởng trên bệnh nhân. Rối loạn hoạt động có ý chí.

Rối loạn hoạt động bản năng. Rối loạn giấc ngủ. Rối loạn chú ý và trí nhớ. Số lượng bệnh nhân có tổn thương não trên phim MRI.

Các loại tổn thương não của bệnh nhân trên phim MRI. Các vùng não bị tổn thương trên phim MRI. Các vùng não mất myelin. Các vùng rãnh não bị giãn.

Mối liên quan giữa hoang tưởng với thoái hóa myelin. Mối liên quan giữa hoang tưởng với teo não.81 Bảng Tên bảng Trang 3. Liên quan giữa ảo giác với thoái hóa myelin. Liên quan giữa ảo giác với teo não.

Bận tâm lo lắng với tổn thương não trên MRI. Hoạt động chậm chạp với tổn thương não trên MRI. Kích động bạo lực với MRI. Kết quả chung TAT.

Phân bố các dấu hiệu bất thường theo lượng rượu uống. Giảm khí sắc với dấu hiệu paranoid trên TAT. Giảm khí sắc với dấu hiệu xung động trên TAT. Giảm khí sắc và dấu hiệu nghiện.

Cảm xúc hằn học với dấu hiệu paranoid. Cảm xúc hằn học với dấu hiệu nghiện. Bận tâm lo lắng với dấu hiệu paranoid. Bận tâm lo lắng với dấu hiệu xung động.

Cảm xúc không ổn định và dấu hiệu xung động. Cảm xúc căng thẳng với dấu hiệu xung động. Cảm xúc căng thẳng với dấu hiệu paranoid. Hoang tưởng ghen tuông với dấu hiệu nghiện.

Ảo thị giác với dấu hiệu nghiện. Ảo thị với dấu hiệu xung động. Ảo xúc giác với dấu hiệu nghiện. Kích động với dấu hiệu paranoid.

Kích động với dấu hiệu xung động. Kích động với dấu hiệu nghiện.94 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ Tên biểu đồ Trang 3. Số lần vào viện vì hội chứng cai rượu có loạn thần. Sự kết hợp ảo giác với hoang tưởng.

Tỷ lệ các loại hoang tưởng. Thay đổi nhân cách.78 DANH MỤC HÌNH Hình Tên hình Trang 4.114 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Nghiện rượu là một tệ nạn xã hội rất phổ biến trên thế giới, người nghiện rượu chiếm 1-10% dân số. Tác hại của nghiện rượu gây ra chỉ đứng sau tác hại của ma tuý [1], [2], [3], [4]. Theo Tổ chức Y tế thế giới (năm 2015), trên thế giới có khoảng 140 triệu người lạm dụng rượu và khoảng 400 triệu người uống rượu quá nhiều.

Những người này thường gây ra tai nạn khi điều khiển phương tiện giao thông và gây những hành vi phạm pháp. Khoảng 30% số truờng hợp giết người và 25% số trường hợp tự sát có liên quan đến sử dụng rượu [5], [6], [7], [8]. và cộng sự (CS) (2015) nhận thấy tác hại do rượu gây ra đối với sức khỏe thể chất và tâm thần của con người là rất lớn, chỉ sau các bệnh về tim mạch và ung thư [9]. Cũng theo Sadock B.

và CS (2015), người nghiện rượu mạn tính sẽ có hội chứng cai rượu nếu ngừng uống rượu đột ngột hoặc giảm đáng kể lượng rượu uống. Hội chứng cai rượu của bệnh nhân có biểu hiện lâm sàng rất đa dạng, phong phú như run tay, mất ngủ, lo lắng quá mức, kích động, hoang tưởng và ảo giác, cơn co giật kiểu động kinh. Hoang tưởng và ảo giác của hội chứng cai rượu thường xuất hiện đột ngột, có cường độ rất mạnh mẽ, trong tình trạng ý thức của bệnh nhân bị rối loạn. Các hoang tưởng và ảo giác này chi phối hành vi của bệnh nhân, vì vậy có thể gây ra các hành vi nguy hiểm cho bản thân bệnh nhân và những người xung quanh [9].

Người uống rượu lâu năm sẽ gây tổn thương nhiều cơ quan đặc biệt là não và gan. và CS (2007), qua chụp não cắt lớp vi tính có khoảng 60% người nghiện rượu bị teo não. Những bệnh nhân này có biểu 2 hiện lâm sàng là những rối loạn tâm thần liên quan đến chức năng của vùng não bị tổn thương [11]. Theo Bùi Quang Huy (2016), hình ảnh tổn thương của não do rượu trên phim chụp MRI sọ não bao gồm hoại tử thể trai, giả hoại tử ở trung tâm cầu não, mất myeline, tăng sinh tế bào thần kinh đệm, thiếu hụt chất trắng ở vùng thái dương đỉnh, thiếu hụt chất xám rải rác đều khắp vỏ não, não thất III và các khe cuốn não giãn rộng.

Ngày nay, các nhà tâm thần học tâm lý học luôn tìm kiếm thêm các công cụ hỗ trợ nhằm nâng cao tính chính xác trong chẩn đoán và hiệu quả trong điều trị nghiện rượu [13]. Một trong những công cụ có giá trị cao là trắc nghiệm phóng chiếu TAT. Đặc trưng của phương pháp phóng chiếu là tiếp cận được cấu trúc sâu hơn của nhân cách, những đặc điểm vô thức, những điều mà cá nhân không muốn bộc lộ hoặc không ý thức về nó [14], [15]. Trên thế giới, việc sử dụng TAT khá phổ biến và gần như là một phương pháp thường quy trong lâm sàng nói chung và lâm sàng tâm thần nói riêng, điều này ở nước ta còn rất ít.

Trong nhiều năm gần đây mới có Nguyễn Hữu Cầu, nghiên cứu sự thích nghi của TAT trong đánh giá nhân cách ở học sinh trung học phổ thông [16], [17], [18]. Để góp phần vào việc chẩn đoán, điều trị và tiếp cận tốt hơn các mặt hoạt động tâm thần của bệnh nhân nghiện rượu, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng và kết quả trắc nghiệm tâm lý TAT ở bệnh nhân nghiện rượu mạn tính có hoang tưởng, ảo giác” nhằm 2 mục tiêu sau: 1. Mô tả đặc điểm lâm sàng và hình ảnh tổn thương não trên phim MRI sọ não ở bệnh nhân nghiện rượu mạn tính có hoang tưởng, ảo giác. Phân tích kết quả TAT và mối liên quan với các biểu hiện lâm sàng ở bệnh nhân nghiện rượu mạn tính có hoang tưởng, ảo giác.

3 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Những vấn đề chung về nghiện rượu mạn tính 1. Khái niệm Uống rượu với số lượng lớn trong một thời gian dài sẽ dẫn đến nghiện rượu. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, nghiện rượu là nhu cầu thèm muốn, đòi hỏi thường xuyên đồ uống có cồn, hình thành thói quen, gây rối loạn nhân cách, giảm khả năng lao động và ảnh hưởng đến sức khỏe.

Có 7 triệu chứng chính của hội chứng nghiện rượu, đó là: - Cảm giác thôi thúc phải uống rượu: người nghiện rượu khi đã bắt đầu uống rượu thì không thể ngừng lại được. Nếu họ bỏ rượu, họ cảm thấy thèm mãnh liệt. - Thói quen uống rượu hàng ngày: người uống rượu uống hết ngày này sang ngày khác.