Luận án Tiến sĩ: Khảo sát lipid máu, FMD ĐTĐ T2 điều trị statin, ezetimibe

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÕNG HỌC VIỆN QUÂN Y NGUYỄN THU HIỀN KHẢO SÁT NỒNG ĐỘ LIPID MÁU, CHỈ SỐ FMD Ở BỆNH NHÂN ĐÁI THÁO ĐƢỜNG TÝP 2 MỚI PHÁT HIỆN TRƢỚC VÀ SAU ĐIỀU TRỊ STATIN CÓ PHỐI HỢP EZETIMIBE Chuyên ngành : Nội tiết Mã số : 62720145 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Hướng dẫn khoa học: 1. HOÀNG TRUNG VINH 2. NGUYỄN VINH QUANG HÀ NỘI - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả Nguyễn Thu Hiền MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Chữ viết tắt Danh mục c c bảng Danh mục c c biểu đồ Danh mục c c hình ĐẶT VẤN ĐỀ. i CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN. ĐÁI THÁO ĐƢỜNG TÝP 2 VÀ BỆNH LÝ MẠCH MÁU LỚN. Kháng insulin và suy giảm chức năng tế bào beta trong cơ chế bệnh sinh đái tháo đƣờng týp 2.

Mối liên quan giữa đái tháo đƣờng týp 2 và bệnh lý mạch máu lớn. RỐI LOẠN LIPID MÁU Ở BỆNH NHÂN ĐÁI THÁO ĐƢỜNG TÝP 2. Dịch tễ học rối loạn lipid ở bệnh nhân đái tháo đƣờng týp 2. Cơ chế bệnh sinh rối loạn lipid ở bệnh nhân đái tháo đƣờng týp 2 8 1.

Ảnh hƣởng rối loạn lipid máu lên cơ chế bệnh sinh của đái tháo đƣờng týp 2. Ảnh hƣởng rối loạn lipid máu lên quá trình xơ vữa động mạch ở bệnh nhân đái tháo đƣờng týp 2. Điều trị rối loạn lipid máu ở bệnh nhân đái tháo đƣờng týp 2. BIẾN ĐỔI LỚP NỘI MẠC MẠCH MÁU Ở BỆNH NHÂN ĐÁI THÁO ĐƢỜNG TÝP 2.

Chức năng nội mạc mạch máu bình thƣờng. Rối loạn chức năng nội mạc và các yếu tố ảnh hƣởng đến chức năng nội mạc mạch máu ở bệnh nhân đái tháo đƣờng týp 2. Phƣơng pháp đánh giá chức năng nội mạc mạch máu. Phƣơng pháp đo đáp ứng giãn mạch qua trung gian dòng chảy FMD (Flow mediated dilation) bằng phƣơng pháp không xâm nhập.

Các phƣơng pháp điều trị nhằm cải thiện chức năng nội mạc ở bệnh nhân đái tháo đƣờng týp 2. MỘT SỐ NGHIÊN CỨU VỀ RỐI LOẠN LIPID MÁU VÀ FMD Ở BỆNH NHÂN ĐÁI THÁO ĐƢỜNG TÝP 2. Nghiên cứu về hiệu quả điều trị rối loạn lipid máu. Nghiên cứu về chức năng nội mạc mạch máu và hiệu quả điều trị rối loạn lipid máu đối với chức năng nội mạc.

33 CHƢƠNG 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU. Tiêu chuẩn chẩn đoán. Tiêu chuẩn lựa chọn.

Tiêu chuẩn loại trừ. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Xác định cỡ mẫu. Quy trình nghiên cứu.

Các biến số nghiên cứu. Phƣơng pháp theo dõi và điều trị cụ thể bệnh nhân đái tháo đƣờng có rối loạn lipid máu. Đánh giá kết quả điều trị. Phƣơng pháp xử lý, phân tích số liệu và đạo đức y học trong nghiên cứu.

56 CHƢƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .1 ĐẶC ĐIỂM YẾU TỐ NGUY CƠ CỦA ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU. ĐẶC ĐIỂM RỐI LOẠN LIPID MÁU VÀ FMD ĐỘNG MẠCH CÁNH TAY CỦA ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU .1 Đặc điểm rối loạn lipid máu. Đặc điểm FMD động mạch cánh tay của nhóm nghiên cứu. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ RỐI LOẠN LIPID MÁU, CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ VÀ BIẾN ĐỔI CHỈ SỐ FMD CỦA NHÓM CAN THIỆP.

Đặc điểm yếu tố nguy cơ và điều trị của bệnh nhân nhóm can thiệp. Đánh giá một số yếu tố nguy cơ trƣớc và sau can thiệp. Đánh giá các thông số lipid sau can thiệp. Đánh giá kết quả FMD trƣớc và sau can thiệp.

ĐÁNH GIÁ TÁC DỤNG KHÔNG MONG MUỐN LIÊN QUAN ĐIỀU TRỊ STATIN VÀ EZETIMIDE.89 CHƢƠNG 4: BÀN LUẬN. ĐẶC ĐIỂM YẾU TỐ NGUY CƠ CỦA ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU. ĐẶC ĐIỂM RỐI LOẠN LIPID MÁU Ở BỆNH NHÂN ĐÁI THÁO ĐƢỜNG TÝP 2. ĐẶC ĐIỂM FMD Ở ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU.

Giá trị FMD động mạch cánh tay ở nhóm bệnh và nhóm chứng. Mối liên quan giữa FMD động mạch cánh tay với lipid máu. KẾT QUẢ KIỂM SOÁT MỘT SỐ YẾU TỐ NGUY CƠ, BIẾN ĐỔI NỒNG ĐỘ LIPID MÁU, CHỈ SỐ FMD TRƢỚC VÀ SAU ĐIỀU TRỊ 109 4. Kết quả điều trị thông qua biến đổi nồng độ lipid máu trƣớc và sau điều trị.

Kết quả cải thiện chỉ số giãn mạch qua trung gian dòng chảy-FMD trƣớc và sau điều trị. TÁC DỤNG KHÔNG MONG MUỐN CỦA ĐIỀU TRỊ STATIN VÀ EZETIMIDE .117 NHỮNG HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI. 122 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ Tiếng Anh Tiếng Việt viết tắt ADA American Diabetes Association Hiệp hội đái tháo đƣờng Hoa Kỳ AGE Advanced Glycation Endproduct Sản phẩm glycat hóa bền vững AHA American Heart Association Hiệp hội Tim mạch/ /ACC /American College of Cardiology Trƣờng môn Tim mạch Hoa Kỳ BMV Bệnh mạch vành BMI Body Mass Index Chỉ số khối cơ thể BN Bệnh nhân BTM Bệnh tim mạch CAT Catalase enzym chống oxy hóa CEPT Cholesteryl ester transfer protein Protein vận chuyển cholesterol ester CKD Chronic kidney disease Bệnh thận mạn CS Cộng sự DPP-IV Enzyme dipeptidyl peptidase IV ĐTĐ : Đái tháo đƣờng Đái tháo đƣờng ĐM Động mạch EGF Epidermal growth factor Yếu tố tăng trƣởng thƣợng bì ESC The European Society of Hiệp hội Tim mạch Châu Cardiology Âu FFA Free fatty acid Acid béo tự do FMD Flow mediated dilation Giãn mạch qua trung gian dòng chảy GTP Glutathione peroxidase enzym chống oxy hóa GTTB Giá trị trung bình HA Huyết áp HCCH Hội chứng chuyển hóa HDL High density lipoprotein Lipoprotein tỷ trọng cao Hs-CRP High sensitivity C-reactive protein Protein phản ứng C độ nhạy cao IAS International Atherosclerosis Hiệp hội xơ vữa động mạch Society quốc tế IGF-1 Insulin-like Growth Factor -1 Yếu tố tăng trƣởng giống insulin-1 IL-6 Interleukin-6 Chất trung gian gây viêm thuộc hệ thống cytokin. LDL Low density lipoprotein Lipoprotein tỷ trọng thấp MAPK Mitogen-activated protein kinase MAU Microalbumin Protein niệu vi thể NMCT Nhồi máu cơ tim NO Nitric oxide PDGF Platelet-derived growth factor Yếu tố tăng trƣởng nguồn gốc tiểu cầu PET Positron Chụp xạ hình PN1,2,3 Phân nhóm 1, 2, 3 RLLP Rối loạn lipid ROS/RNS Reactive Oxygen Species/ Reactive Các gốc oxy phản ứng Nitrogen Species TC Total cholesterol Cholesterol toàn phần TM Tim mạch TG Triglycerides THA Tăng huyết áp VNHA Vietnam National Heart Hội tim mạch học quốc gia Association Việt Nam XVĐM Xơ vữa động mạch WHO World Health Organization Tổ chức Y tế Thế giới YTNC Yếu tố nguy cơ DANH MỤC BẢNG Bảng Tên bảng Trang 2.

Chẩn đoán rối loạn lipid máu theo Hội Tim mạch Việt Nam 2008. Phân loại BMI theo WHO áp dụng cho khu vực châu Á. Khuyến cáo mục tiêu điều trị rối loạn lipid máu ở BN ĐTĐ týp 2 47 2. Tiêu chuẩn chẩn đoán MAU (+).

Các yếu tố nguy cơ tim mạch. So sánh đặc điểm tuổi, giới, BMI, vòng eo. Đặc điểm một số yếu tố nguy cơ tim mạch truyền thống. Đặc điểm một số yếu tố nguy cơ tim mạch không truyền thống.

So sánh giá trị trung bình của các chỉ số insulin, C-peptid và chỉ số kháng insulin ở 3 đối tƣợng nghiên cứu. Tỷ lệ bệnh nhân đái tháo đƣờng có kháng insulin dựa vào giá trị của các chỉ số HOMA2. Tỷ lệ rối loạn thành phần lipid ở nhóm bệnh. Tỷ lệ rối loạn lipid máu theo số lƣợng chỉ số.

Mối liên quan giữa các chỉ số lipid máu với tuổi. Mối liên quan giữa chỉ số lipid máu với giới. Mối liên quan giữa các chỉ số lipid máu với BMI. Mối liên quan giữa các chỉ số lipid máu với vòng eo.

Mối liên quan giữa các chỉ số lipid máu với tăng huyết áp. Mối liên quan giữa các chỉ số lipid máu với MAU. Mối liên quan giữa các chỉ số lipid máu và HbA1c. So sánh FMD động mạch cánh tay ở nhóm bệnh và nhóm chứng.

Tỷ lệ giảm FMD ở các nhóm nghiên cứu. 68 Bảng Tên bảng Trang 3. Mối liên quan giữa FMD với YTNC tim mạch truyền thống. Mối liên quan giữa FMD với một số yếu tố nguy cơ tim mạch.

Mối liên quan giữa FMD với HbA1c và chỉ số HOMA. Tƣơng quan đơn biến giữa FMD với yếu tố nguy cơ ngoài lipid. Tƣơng quan đa biến giữa FMD với một số yếu tố nguy cơ tim mạch ngoài lipid. Mối tƣơng quan của FMD với thành phần lipid máu.

Giá trị dự báo FMD của một số yếu tố nguy cơ. Đặc điểm lâm sàng của phân nhóm nghiên cứu trƣớc can thiệp. So sánh giá trị trung bình một số yếu tố nguy cơ của các phân nhóm trƣớc can thiệp. So sánh giá trị trung bình của insulin, C-peptid, HOMA2 của các phân nhóm trƣớc can thiệp.

So sánh giá trị trung bình của các chỉ số lipid máu trƣớc can thiệp của các phân nhóm. Tỷ lệ một số thuốc điều trị đái tháo đƣờng đã dùng cho bệnh nhân. So sánh biến đổi trƣớc- sau điều trị của glucose, HbA1c, hs-CRP 79 3. So sánh% biến đổi của các chỉ số glucose, HbA1c, hs-CRP ở mỗi nhóm sau điều trị.

So sánh biến đổi trƣớc và sau điều trị của chỉ số HOMA. So sánh phần trăm biến đổi các chỉ số HOMA ở mỗi phân nhóm. Biến đổi cholesterol trƣớc và sau điều trị. Biến đổi triglycerd trƣớc và sau điều trị.

Biến đổi HDL-C trƣớc và sau điều trị. Biến đổi LDL-C trƣớc và sau điều trị. 84 Bảng Tên bảng Trang 3. Biến đổi non-HDL-c trƣớc và sau điều trị.

So sánh tỷ lệ bệnh nhân đạt mục tiêu điều trị rối loạn lipid máu giữa các phân nhóm. Thay đổi FMD trƣớc và sau điều trị. Mối tƣơng quan của FMD với LDL-C, hs-CRP, glucose sau điều trị. Tỷ lệ các tác dụng phụ về cơ năng ở cả 3 phân nhóm.

So sánh các chỉ số về xét nghiệm. 89 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu Tên biểu Trang 3. Kiểu rối loạn lipid máu ở bệnh nhân đái tháo đƣờng. Tƣơng quan giữa FMD với LDL-C.

Tƣơng quan giữa FMD với Cholesterol. Tƣơng quan giữa FMD với triglycerid. Số phần trăm bệnh nhân có tăng chỉ số cholesterol trƣớc và sau điều trị. Số phần trăm bệnh nhân có tăng chỉ số triglycerd trƣớc và sau điều trị.

Số phần trăm bệnh nhân có giảm HDL-c trƣớc và sau điều trị. Số phần trăm bệnh nhân có tăng chỉ số LDL-c trƣớc và sau điều trị 85 3. Số phần trăm bệnh nhân có tăng chỉ số non-HDL-c trƣớc và sau điều trị. So sánh tỷ lệ bệnh nhân đạt mục tiêu LDL-c giữa các phân nhóm .