Nghiên cứu biểu hiện TTF1 và p63 trong carcinôm không tế bào nhỏ nguyên phát ở phổi - Luận văn Thạc sĩ Y học

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƢỢC TP. HỒ CHÍ MINH. DƢƠNG THỊ THANH NHÀN NGHIÊN CỨU BIỂU HIỆN CỦA TTF1 VÀ p63 TRONG CARCINÔM KHÔNG TẾ BÀO NHỎ NGUYÊN PHÁT Ở PHỔI LUẬN VĂN THẠC SĨ Y HỌC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – NĂM 2021. BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƢỢC TP.

HỒ CHÍ MINH. DƢƠNG THỊ THANH NHÀN NGHIÊN CỨU BIỂU HIỆN CỦA TTF1 VÀ p63 TRONG CARCINÔM KHÔNG TẾ BÀO NHỎ NGUYÊN PHÁT Ở PHỔI NGÀNH: KHOA HỌC Y SINH (GIẢI PHẪU BỆNH) MÃ SỐ: 8720101 LUẬN VĂN THẠC SĨ Y HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. NGÔ THỊ TUYẾT HẠNH THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – NĂM 2021. LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.

Các số liệu và kết quả nêu trong luận án này là hoàn toàn trung thực và chƣa từng đƣợc công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. Ký tên Dƣơng Thị Thanh Nhàn. LỜI CẢM ƠN Tôi xin chân thành cảm ơn quý thầy cô của Bộ môn Mô phôi-Giải phẫu bệnh cùng các anh chị kĩ thuật viên đã hỗ trợ tôi trong quá trình học tập và thực hiện luận văn. i MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT .v DANH MỤC ĐỐI CHIẾU THUẬT NGỮ VIỆT-ANH. vi DANH MỤC BẢNG. vii DANH MỤC HÌNH ẢNH. viii DANH MỤC BIỂU ĐỒ.

ix ĐẶT VẤN ĐỀ. Dịch tễ học ung thƣ phổi. Chẩn đoán ung thƣ phổi. Mô bệnh học ung thƣ phổi.

Hóa mô miễn dịch. Điều trị ung thƣ phổi. Các nghiên cứu trong và ngoài nƣớc. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Đối tƣợng nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Biến số nghiên cứu. Các kỹ thuật sử dụng trong nghiên cứu.

Quy trình nghiên cứu. Xử lý số liệu. Đạo đức nghiên cứu. Đặc điểm chung của nhóm nghiên cứu.

Đặc điểm mô bệnh học của carcinôm không tế bào nhỏ nguyên phát ở phổi38 3. Biểu hiện của TTF1 và p63 trong carcinôm không tế bào nhỏ nguyên phát ở phổi. Mối liên quan giữa các nhóm carcinôm tuyến, carcinôm tế bào gai với biểu hiện hóa mô miễn dịch. Đặc điểm chung của nhóm nghiên cứu.

Đặc điểm mô bệnh học của carcinôm không tế bào nhỏ nguyên phát ở phổi54 4. Biểu hiện hóa mô miễn dịch trong carcinôm không tế bào nhỏ nguyên phát ở phổi. Mối liên quan giữa các nhóm carcinôm tuyến, carcinôm tế bào gai với biểu hiện hóa mô miễn dịch .69 TÀI LIỆU THAM KHẢO. DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết Tiếng Anh Tiếng Việt tắt EGFR Epidermal growth factor Thụ thể yếu tố tăng trƣởng receptor biểu bì HMMD Immunohistochemistry Hóa mô miễn dịch KĐH Atypical Không điển hình KN Antigen Kháng nguyên KT Antibody Kháng thể KTBN Non-small cell lung cancer Không tế bào nhỏ MSGPB Mã số giải phẫu bệnh TCYTTG World Health Organization Tổ chức Y tế thế giới TKNT Neuroendocrine Thần kinh nội tiết TTF1 Thyroid transcription factor-1 Yếu tố phiên mã tuyến giáp- 1.

DANH MỤC ĐỐI CHIẾU THUẬT NGỮ VIỆT-ANH Tiếng Anh Tiếng Việt Chronic Obstructive Pulmonary Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính Disease Epidermal growth factor receptor Thụ thể yếu tố tăng trƣởng biểu bì High power field Quang trƣờng lớn Neuroendocrine tumor U thần kinh nội tiết National Comprehensive Cancer Mạng lƣới ung thƣ quốc gia Hoa Kỳ Netwotk Thyroid transcription factor 1 Yếu tố phiên mã tuyến giáp 1 World Health Organization Tổ chức Y tế thế giới. i DANH MỤC BẢNG Bảng 3. Phân bố độ tuổi theo giới tính. Phân loại mô học carcinôm không tế bào nhỏ theo TCYTTG 2021.

Mối liên quan giữa các phân nhóm carcinôm tuyến và độ tuổi. Mối liên quan giữa các phân nhóm carcinôm tuyến và giới tính. Đặc điểm độ biệt hóa. Đặc điểm kích thƣớc nhân.

Đặc điểm nhân không điển hình. Đặc điểm tỉ lệ nhân/bào tƣơng. Đặc điểm chất nhiễm sắc. Đặc điểm hạt nhân.

Mối liên quan giữa kiểu mô học và biểu hiện của TTF1. Mối liên quan giữa phân nhóm carcinôm tuyến và biểu hiện của TTF1. Mối liên quan giữa kiểu mô học và biểu hiện của p63. Đối chiếu giữa độ biệt hóa và biểu hiện của TTF1.

Đối chiếu giữa độ biệt hóa và biểu hiện của p63. Mối liên quan giữa đặc điểm phân bào và biểu hiện của TTF1. So sánh đặc điểm giới tính của bệnh nhân. So sánh độ tuổi trung bình của bệnh nhân.

So sánh các phân nhóm của carcinôm tuyến. So sánh đặc điểm nhân. So sánh mối liên quan giữa kiểu mô học và biểu hiện của TTF1 và p63. ii DANH MỤC HÌNH ẢNH Hình 1.

Carcinôm tuyến dạng lót vách (HE, x100). Carcinôm tuyến dạng chùm nang (HE, x100). Carcinôm tuyến dạng nhú và dạng vi nhú. Carcinôm tuyến dạng đặc (HE, x400).

Carcinôm tuyến dạng nhầy (HE, x100). Carcinôm tuyến dạng keo (HE, x100). Carcinôm tuyến dạng thai (HE, x400). Carcinôm tuyến dạng ruột (HE, x100).

Carcinôm tế bào lớn (HE, x600). Carcinôm gai-tuyến (HE, x100). Carcinôm thể đa dạng (HE, x400). Carcinôm thần kinh nội tiết tế bào lớn (HE, x100).

Carcinôm tuyến của phổi dƣơng tính với TTF1 (TTF1, x400). Carcinôm tế bào gai ở phổi dƣơng tính với p63 (p63, x400). Carcinôm tế bào gai, carcinôm gai tuyến và carcinôm tế bào lớn. Biểu hiện của TTF1.

Biểu hiện của p63. DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3. Phân bố giới tính trong mẫu nghiên cứu. Phân bố độ tuổi trong nghiên cứu.

Phân bố đặc điểm phân bào. Phân bố biểu hiện của TTF1. Phân bố biểu hiện của p63. ĐẶT VẤN ĐỀ Trong nhiều năm gần đây, ung thƣ phổi luôn nằm trong nhóm các loại ung thƣ có tỷ lệ mắc và gây tử vong cao nhất trên thế giới, trong đó có Việt Nam.

Carcinôm không tế bào nhỏ (KTBN), gồm hai loại chính là carcinôm tuyến và carcinôm tế bào gai, là loại mô học phổ biến nhất, gặp trong > 80% ung thƣ phổi. Sự phát triển của hóa trị và các liệu pháp nhắm trúng đích đòi hỏi chẩn đoán xác định các loại mô bệnh học, đặc biệt là carcinôm tuyến và carcinôm tế bào gai nhằm phục vụ cho điều trị. Những bệnh nhân với carcinôm tuyến đƣợc điều trị với pemetrexed đáp ứng tốt hơn những bệnh nhân thuộc nhóm carcinôm tế bào gai. Mặt khác, điều trị bevacizumab cho những bệnh nhân thuộc nhóm carcinôm tế bào gai sẽ làm tăng nguy cơ chảy máu đe dọa tính mạng và là một chống chỉ định cho loại mô học này.

Các thuốc ức chế tyrosine kinase của EGFR (erlotinib, gefitinib) hiện nay là liệu pháp hàng đầu ở những bệnh nhân ung thƣ phổi giai đoạn tiến xa với carcinôm tuyến có đột biến EGFR [34], [50]. Hóa mô miễn dịch (HMMD) là một công cụ hữu hiệu cho việc chẩn đoán phân biệt carcinôm tuyến và carcinôm tế bào gai. Một vài dấu ấn hóa mô miễn dịch đƣợc sử dụng để phân loại carcinôm KTBN bao gồm Yếu tố phiên mã tuyến giáp 1 (TTF1) cho carcinôm tuyến và p63 cho carcinôm tế bào gai. Tổ chức Y tế thế giới (TCYTTG) năm 2021 đã đƣa ra bảng phân loại mô bệnh học dành cho carcinôm KTBN, cũng nhƣ ứng dụng HMMD, cụ thể là TTF1 và p63 trong chẩn đoán phân biệt hai loại carcinôm quan trọng này.

TTF1 là một yếu tố phiên mã protein nhân và biểu hiện của nó trong chẩn đoán trên những bệnh nhân carcinôm KTBN đã đƣợc đánh giá ở nhiều nghiên cứu với các kết quả khác nhau. Một vài nghiên cứu tổng hợp đã đƣa ra giả thuyết TTF1 có thể có vai trò tiên lƣợng trong carcinôm KTBN giai đoạn sớm và thậm chí là giai đoạn tiến xa. p63 là một gen nằm trên nhiễm sắc thể 3q và là một thành viên của họ p53, đóng vai trò chính trong chu trình tế bào. và sự biệt hóa tế bào gai.

p63 có độ nhạy lên đến 100% ở carcinôm tế bào gai có độ biệt hóa tốt nhƣng tỷ lệ này giảm còn 80% ở các trƣờng hợp biệt hóa kém [63]. Bên cạnh việc chẩn đoán và điều trị, tiên lƣợng cũng là một vấn đề đang ngày càng đƣợc quan tâm hiện nay. Các phân nhóm của carcinôm tuyến có tiên lƣợng khác nhau, trong khi carcinôm tế bào gai có một cách tiếp cận mới trong đánh giá tiên lƣợng, đó là các đặc điểm nhân nhƣ kích thƣớc nhân, nhân không điển hình, tỉ lệ nhân/bào tƣơng, chất nhiễm sắc và tỉ lệ phân bào. Tại Việt Nam, nghiên cứu về phân loại mô bệnh học theo tiêu chuẩn của TCYTTG năm 2021 và biểu hiện của TTF1 và p63 trong carcinôm KTBN còn khá mới mẻ, đồng thời cũng chƣa có nghiên cứu nào về yếu tố liên quan đến tiên lƣợng nhƣ đặc điểm nhân.

Xuất phát từ thực tế này, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Nghiên cứu biểu hiện của TTF1 và p63 trong carcinôm không tế bào nhỏ nguyên phát ở phổi” với các mục tiêu sau: 1. Xác định tỉ lệ các loại mô bệnh học của carcinôm không tế bào nhỏ theo phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới năm 2021. Xác định tỉ lệ biểu hiện của TTF1 và p63 trong carcinôm không tế bào nhỏ nguyên phát ở phổi. Xác định mối liên quan giữa các phân nhóm carcinôm tuyến, carcinôm tế bào gai và biểu hiện của TTF1 và p63.

Dịch tễ học ung thƣ phổi 1. Trên thế giới Ung thƣ phổi là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong liên quan đến ung thƣ ở Hoa Kỳ và dân số toàn cầu. Trên thế giới, ung thƣ phổi là nguyên nhân tử vong hàng đầu do ung thƣ ở nam giới và nguyên nhân thứ hai ở phụ nữ (đứng sau ung thƣ vú). Tuy nhiên, ở các nƣớc phát triển (bao gồm cả Hoa Kỳ), tỷ lệ tử vong do ung thƣ phổi đã vƣợt qua ung thƣ vú.

Trên toàn thế giới, gần 1,6 triệu ngƣời chết do ung thƣ phổi năm 2012 (1,1 triệu ở nam và gần 500. Tại Hoa Kỳ, 27% tử vong do ung thƣ ở nam giới và 26% ở phụ nữ là do ung thƣ phổi [48] với 158.080 ca tử vong ƣớc tính trong năm 2016. Con số này vƣợt qua tổng số tử vong của ba loại ung thƣ phổ biến nhất ở nam và nữ cƣ trú tại Hoa Kỳ (nam giới: tuyến tiền liệt, đại tràng và trực tràng, tuyến tụy; phụ nữ: vú, đại tràng và trực tràng, tuyến tụy). Ung thƣ phổi tiếp tục là một trong những dạng ung thƣ nguy hiểm nhất với tỷ lệ sống sót trong 5 năm dao động từ khoảng 10 đến 20% mặc dù đã cải thiện liệu pháp và kỹ thuật phẫu thuật.

Tỷ lệ mắc ung thƣ phổi liên quan chặt chẽ đến xu hƣớng sử dụng thuốc lá ở một khu vực.