Luận án tiến sĩ y học: Mối liên quan giữa tổn thương mắt Basedow, hình ảnh CT hốc mắt với nồng độ TRAb và thông số lâm sàng

v BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y ***** PHẠM THỊ NGỌC ANH NGHIÊN CỨU MỐI LIÊN QUAN GIỮA ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG TỔN THƢƠNG MẮT, HÌNH ẢNH CHỤP CẮT LỚP VI TÍNH HỐC MẮT VỚI NỒNG ĐỘ TRAb VÀ MỘT SỐ THÔNG SỐ Ở BỆNH NHÂN BASEDOW LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC HÀ NỘI - 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y ***** PHẠM THỊ NGỌC ANH NGHIÊN CỨU MỐI LIÊN QUAN GIỮA ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG TỔN THƢƠNG MẮT, HÌNH ẢNH CHỤP CẮT LỚP VI TÍNH HỐC MẮT VỚI NỒNG ĐỘ TRAb VÀ MỘT SỐ THÔNG SỐ Ở BỆNH NHÂN BASEDOW C u nn n NỘI KHOA M s 7 7 LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC Hƣớn dẫn k oa ọc 1.TS HOÀNG TRUNG VINH 2.TS PHẠM TRỌNG VĂN HÀ NỘI - 2022 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu đƣợc trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chƣa từng đƣợc bảo vệ ở bất kỳ công trình nào khác. Tác giả Phạm Thị Ngọc Anh ii LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến: Ban Giám đốc, Phòng Sau Đại học - Học Viện Quân Y đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án. Toàn thể các Thầy/Cô Bộ môn Khớp và Nội tiết - Học Viện Quân Y đã giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho tôi trong suốt quá trình học tập, thực hiện nghiên cứu và hoàn thành luận án. Tập thể Khoa Bệnh lý Tuyến Giáp, Khoa Nội Tiết, Khoa Tim Mạch, Khoa Điều trị kỹ thuật cao, Khoa Y học hạt nhân - Bệnh viện Nội Tiết Trung Ương.

Tập thể Khoa Khám bệnh và Khoa Phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ, khoa Chẩn đoán hình ảnh - Bệnh viện Mắt Trung ương, đã động viên và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập, thực hiện nghiên cứu và hoàn thành luận án. Ban Giám hiệu, tập thể: Bộ môn Nội, Bộ môn Huấn Luyện kỹ năng Y Khoa - Trường Đại học Y Dược Thái Nguyên, Khoa Nội Tiết - Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên, đã giúp đỡ, động viên và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho tôi trong công tác để tôi được học tập, thực hiện nghiên cứu, hoàn thành luận án. Hoàng Trung Vinh - Học viện Quân Y; PGS. Phạm Trọng Văn - Trưởng Bộ môn Mắt - Đại Học Y Hà Nội.

Các thầy là người đã giúp tôi định hướng, tận tình chỉ bảo, truyền đạt những kinh nghiệm quí báu, đồng thời luôn động viên tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án. Các Thầy, cô trong hội đồng đề cương, hội đồng bộ môn, đã giúp đỡ và đóng góp nhiều ý kiến quý báu để tôi có thể hoàn thiện luận án. Các bệnh nhân là đối tượng nghiên cứu và các nghiên cứu viên trong nhóm nghiên cứu của đề tài đã tình nguyện tham gia, đóng góp công sức để tôi có thể hoàn thành nghiên cứu. Bố mẹ, gia đình, bạn bè, đồng nghiệp, đã khích lệ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án.

Hà Nội, tháng 11 năm 2022 iii DANH MỤC VIẾT TẮT : Antigen Presenting Cell APC (Tế bào trình diện kháng nguyên) : Clinical activity score CAS (Điểm hoạt động lâm sàng) : Cluster of differentiation CD (Dấu ấn bề mặt tế bào) : European Group on Graves' orbitopathy EUGOGO (Hội bệnh mắt Basedow Châu Âu) : Glycosaminoglycan GAG (Mucopolysacarit) : Graves’ disease GD (Bệnh Basedow) : Kháng nguyên bạch cầu ngƣời HLA (Human Leukocyte Antigen) HA : Huyết áp : Interferon - gamma IFN-γ (Interferon loại II) : Insulin - like Growth Factor -1 receptor IGF-1R (Thụ thể yếu tố tăng trưởng giống Insulin 1) IL : Interleukin : Interquartile range IQR (Tứ phân vị) : Major histocompatibility complex MCH (Phức hợp hòa hợp mô) : Peroxisome Proliferator Activated Receptor gamma PPAR γ (Thụ thể kích hoạt peroxisome proliferator kích thích iv gamma) : Regulated on activation, normal T cell expressed and RANTES secreted (Yếu tố được biểu hiện và tiết ra khi tế bào lympho T được kích hoạt) T3 : Triiodothyronine T4 : Thyroxine : T cell receptor TCR (Thụ thể bề mặt tế bào lympho T) : Thyroglobulin antibodies TGAb (Kháng thể kháng thyroglobulin) Th : T help (Tế bào lympho T hỗ trợ) : Tumor Necrosis Factors TNF (Yếu tố hoại tử u) : Thyrotropin Stimulating Hormone TSH (Hormon kích thích tuyến giáp) : Thyrotropin Stimulating Hormone Receptor TSH-R (Thụ thể hormon kích thích tuyến giáp) : Thyroperoxidase antibodies TPOAb (Kháng thể kháng thyroperoxidase) : TSH receptor autoantibodies TRAb (Tự kháng thể kháng TSH-R) : T suppressor Ts (Tế bào lympho T ức chế) : World Health Organization WHO (Tổ chức y tế thế giới) v MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. …ii DANH MỤC VIẾT TẮT .iii MỤC LỤC .viii DANH MỤC HÌNH .ix DANH MỤC BIỂU ĐỒ. …x DANH MỤC BẢNG. xi ĐẶT VẤN ĐỀ.

MỘT SỐ KIẾN THỨC CƠ BẢN VỀ BỆNH BASEDOW. Cơ chế bệnh sinh. Biểu hiện lâm sàng. Biểu hiện cận lâm sàng.

BIỂU HIỆN TỔN THƢƠNG MẮT Ở BỆNH NHÂN BASEDOW. Dịch tễ học và một số yếu tố nguy cơ. Cơ chế bệnh sinh của bệnh mắt Basedow. Triệu chứng lâm sàng.

Biểu hiện cận lâm sàng. Chẩn đoán và tiến triển bệnh mắt Basedow. MỘT SỐ NGHIÊN CỨU VỀ BỆNH MẮT BASEDOW. Một số nghiên cứu của tác giả nƣớc ngoài.

Một số nghiên cứu của tác giả trong nƣớc. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tƣợng nghiên cứu. Tiêu chuẩn lựa chọn đối tƣợng nghiên cứu.

Tiêu chuẩn loại trừ. Phƣơng pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Cỡ mẫu nghiên cứu.

Phƣơng pháp chọn mẫu. Công cụ nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Các tiêu chuẩn chẩn đoán, phân loại sử dụng trong nghiên cứu.

PHƢƠNG PHÁP XỬ LÝ SỐ LIỆU. ĐẠO ĐỨC NGHIÊN CỨU. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU.

KHẢO SÁT MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG TỔN THƢƠNG MẮT, HÌNH ẢNH CHỤP CẮT LỚP VI TÍNH HỐC MẮT VÀ NỒNG ĐỘ TRAb HUYẾT THANH Ở BỆNH NHÂN BASEDOW. Đặc điểm lâm sàng tổn thƣơng mắt. Hình ảnh chụp cắt lớp vi tính hốc mắt và nồng độ TRAb huyết của bệnh nhân Basedow. TÌM HIỂU MỐI LIÊN QUAN GIỮA ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG TỔN THƢƠNG MẮT, HÌNH ẢNH CHỤP CẮT LỚP VI TÍNH HỐC MẮT VỚI NỒNG ĐỘ TRAb VÀ TUỔI, GIỚI, THỜI GIAN BỊ BỆNH, CHỨC NĂNG TUYẾN GIÁP, ĐỘ TO TUYẾN GIÁP, NỒNG ĐỘ HORMON TUYẾN GIÁP, TSH Ở BỆNH NHÂN BASEDOW.

Liên quan giữa bệnh mắt với một số thông số lâm sàng bệnh Basedow 75 3. Liên quan giữa bệnh mắt với nồng độ TRAb một số thông số cận lâm sàng bệnh Basedow. Đặc điểm chung của đối tƣợng nghiên cứu. Tuổi và giới.

Tiền sử liên quan đến bệnh mắt Basedow. Cận lâm sàng. KHẢO SÁT MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG TỔN THƢƠNG MẮT, HÌNH ẢNH CHỤP CẮT LỚP VI TÍNH HỐC MẮT VÀ NỒNG ĐỘ TRAb HUYẾT THANH Ở BỆNH NHÂN BASEDOW. Đặc điểm lâm sàng tổn thƣơng mắt.

Đặc điểm hình ảnh cắt lớp vi tính hốc mắt và nồng độ TRAb. TÌM HIỂU MỐI LIÊN QUAN GIỮA ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG TỔN THƢƠNG MẮT, HÌNH ẢNH CHỤP CẮT LỚP VI TÍNH HỐC MẮT VỚI NỒNG ĐỘ TRAb VÀ TUỔI, GIỚI, THỜI GIAN BỊ BỆNH, CHỨC NĂNG TUYẾN GIÁP, ĐỘ TO TUYẾN GIÁP, NỒNG ĐỘ HORMON TUYẾN GIÁP, TSH Ở BỆNH NHÂN BASEDOW. Liên quan giữa bệnh mắt với một số thông số lâm sàng ở bệnh nhân Basedow. Liên quan giữa bệnh mắt với một số thông số cận lâm sàng và nồng độ TRAb.116 MỘT SỐ ĐIỂM HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI .126 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TÀI LIỆU THAM KHẢO DANH SÁCH BỆNH NHÂN NGHIÊN CỨU BỆNH ÁN NGHIÊN CỨU viii DANH MỤC SƠ ĐỒ Sơ đồ T n sơ đồ Trang 1.

Cơ chế bệnh sinh bệnh Basedow. Sơ đồ chẩn đoán các nguyên nhân gây cƣờng giáp. Tóm tắt sinh lý bệnh miễn dịch bệnh mắt Basedow. Cơ chế kích hoạt tế bào lympho và nguyên bào sợi CD34+.

Cơ chế kích hoạt OFs tăng tổng hợp GAG và tạo mỡ. 56 ix DANH MỤC HÌNH Hình Tên hình Trang 1. Hình ảnh lâm sàng tổn thƣơng mắt Basedow. Hình ảnh phim chụp cắt lớp vi tính hốc mắt.

Kỹ thuật đo chiều cao khe mi. Kỹ thuật đo độ lồi mắt. Đo kích thƣớc các cơ vận nhãn trên chụp cắt lớp vi tính hốc mắt. Hình minh họa đo độ lồi mắt trên chụp cắt lớp vi tính hốc mắt.

Minh họa phƣơng pháp đo chỉ số cơ vận nhãn. Hình ảnh minh họa dấu hiệu ban đỏ mi. Hình ảnh minh họa phù mi. Hình ảnh minh họa đỏ kết mạc.

Hình minh họa phù kết mạc mắt trái. Minh họa đo bề dày cơ thẳng trong mắt trái. Minh họa đo chỉ số Barrett theo chiều ngang của hốc mắt. Minh họa đo độ lồi mắt ở đối tƣợng nghiên cứu.

Hình ảnh 2 mắt phù mi. Hình ảnh co rút mi dƣới, sƣng cục lệ, đỏ mi mắt. Hình ảnh 2 mắt phù kết mạc, phù mi, chảy nƣớc mắt. Hình ảnh tổn thƣơng co rút mi và lồi mắt.

Hình ảnh bệnh mắt hoạt động ở bệnh nhân nghiên cứu. 104 x DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ Tên biểu đồ Trang 3. Phân bố chức năng tuyến giáp. Đặc điểm thị lực.

Đặc điểm thể bệnh bệnh mắt Basedow theo EUGOGO. Đặc điểm nồng độ TRAb ở đối tƣợng nghiên cứu. 73 xi DANH MỤC BẢNG Bảng Tên bảng Trang 2. Phân độ lớn của tuyến giáp theo WHO.

Đánh giá kích thƣớc các cơ vận nhãn theo Lee và cộng sự nghiên cứu trên ngƣời Hàn Quốc. Giá trị bình thƣờng nồng độ hormon và TRAb theo các thông số đƣợc sử dụng. Đặc điểm về tuổi, giới. Một số đặc điểm về tiền sử và quá trình điều trị.

Đặc điểm biểu hiện tim mạch và tuyến giáp. Đặc điểm triệu chứng lâm sàng nhóm có nhiễm độc giáp và bình giáp. Đặc điểm nồng độ hormon. Đặc điểm giá trị trung vị một số chỉ số hormon.

Đặc điểm thể tích tuyến giáp trên siêu âm. Đặc điểm một số triệu chứng cơ năng ở mắt. Một số đặc điểm tổn thƣơng mi mắt. Một số đặc điểm tổn thƣơng kết mạc và giác mạc.

Đặc điểm các dấu hiện tổn thƣơng thị thần kinh trên lâm sàng. Đặc điểm độ lồi mắt đo bằng thƣớc Hertel. Đặc điểm nhãn áp và vận nhãn. Đặc điểm tổn thƣơng trên phim chụp cắt lớp vi tính hốc mắt 69 3.

Đặc điểm bề dày cơ vận nhãn, độ lồi mắt, chỉ số khối cơ trên chụp cắt vi tính lớp hốc mắt .