Tình hình sử dụng dịch vụ chăm sóc mắt trong bệnh glôcôm và mô hình can thiệp ở người dân trên 40 tuổi tại thành phố Huế - Trần Nguyễn Trà My

ĐẠI HỌC HUẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y – DƢỢC TRẦN NGUYỄN TRÀ MY TÌNH HÌNH SỬ DỤNG DỊCH VỤ CHĂM SÓC MẮT TRONG BỆNH GLÔCÔM VÀ MÔ HÌNH CAN THIỆP Ở NGƯỜI DÂN TRÊN 40 TUỔI TẠI THÀNH PHỐ HUẾ LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HUẾ, 2022 MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Đại cương về bệnh glôcôm. Sử dụng dịch vụ chăm sóc mắt trong bệnh glôcôm.

Hành vi sức khỏe và truyền thông thay đổi hành vi. Các mô hình can thiệp để tăng sử dụng dịch vụ chăm sóc mắt trong bệnh glôcôm trên thế giới và tại Việt Nam. Địa bàn nghiên cứu. 39 Chƣơng 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Đối tượng nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. 42 Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHÊN CỨU. Tỉ lệ hiện mắc glôcôm và tình hình sử dụng dịch vụ chăm sóc mắt trong bệnh glôcôm của người dân trên 40 tuổi tại Thành phố Huế.

Xây dựng mô hình can thiệp. Đánh giá kết quả can thiệp. 88 Chƣơng 4: BÀN LUẬN. Tỉ lệ hiện mắc bệnh glôcôm và tình hình sử dụng dịch vụ chăm sóc mắt trong bệnh glôcôm ở người trên 40 tuổi tại thành phố Huế.

Xây dựng mô hình can thiệp. Đánh giá kết quả can thiệp. Những điểm mới của nghiên cứu. 141 TÀI LIỆU THAM KHẢO DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐÃ CÔNG BỐ PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG Bảng 1.

Tỉ lệ glôcôm nguyên phát và tỉ lệ mù lòa ghi nhận từ các nghiên cứu trong cộng đồng khác nhau trong khu vực. Cấp độ chăm sóc glôcôm. Cỡ mẫu cần chọn giai đoạn nghiên cứu cắt ngang. Đặc điểm chung của người dân.

Phân bố về tỉ lệ người có yếu tố nguy cơ bệnh glôcôm. Phân bố về tỉ lệ mắc bệnh glôcôm theo thời điểm phát hiện. Phân bố về hình thái bệnh glôcôm. Phân bố mắt bị glôcôm.

Phân bố về giai đoạn và thị lực bệnh nhân glôcôm. Phân bố nội dung kiến thức của người dân về bệnh glôcôm. Phân bố kiến thức, thái độ, thực hành của người dân về bệnh glôcôm. Mô hình hồi quy logistics đa biến xác định các yếu tố liên quan đến kiến thức.

Mô hình hồi quy logistics đa biến xác định các yếu tố liên quan đến thái độ. Mô hình hồi quy logistics đa biến xác định các yếu tố liên quan đến thực hành. Đặc điểm dịch vụ truyền thông về bệnh glôcôm. Phân bố về đặc điểm khám mắt của người dân.

Phân bố về lý do không đi khám mắt thường xuyên của người dân. Phân bố về tỉ lệ khám sàng lọc bệnh glôcôm. Mô hình hồi quy logistics đa biến xác định các yếu tố liên quan đến sử dụng dịch vụ khám sàng lọc bệnh glôcôm. Phân bố về tỉ lệ bệnh nhân glôcôm có sử dụng dịch vụ điều trị.

Đặc điểm chung của cán bộ y tế. Trang thiết bị phục vụ cho phát hiện và theo dõi glôcôm. Kiến thức, thái độ của cán bộ y tế về bệnh glôcôm. Khả năng thực hiện được các thủ thuật để chẩn đoán, theo dõi bệnh glôcôm ở trạm y tế.

Số lượng chẩn đoán glôcôm của bác sĩ, y sĩ. Thực hành của cán bộ y tế về bệnh glôcôm. Phân bố về đặc điểm sử dụng dịch vụ chăm sóc mắt của người dân tại trạm y tế. Hoạt động nâng cao năng lực.

Can thiệp về truyền thông gián tiếp. Hỗ trợ can thiệp y tế. Đặc điểm nhân khẩu học cán bộ y tế nhóm can thiệp và nhóm chứng. Thay đổi kiến thức về bệnh glôcôm của cán bộ y tế cơ sở ở nhóm can thiệp so với nhóm chứng.

Thay đổi kiến thức về bệnh glôcôm của cán bộ y tế cơ sở ở các nhóm thời điểm trước và sau can thiệp. Thay đổi thái độ về bệnh glôcôm của cán bộ y tế cơ sở ở nhóm can thiệp so với nhóm chứng. Thay đổi thái độ về bệnh glôcôm của cán bộ y tế cơ sở ở các nhóm thời điểm trước và sau can thiệp. Thay đổi thực hành về khám phát hiện bệnh glôcôm của cán bộ y tế cơ sở ở các nhóm can thiệp so với nhóm chứng.

Thay đổi thực hành về khám phát hiện bệnh glôcôm của cán bộ y tế cơ sở ở các nhóm thời điểm trước và sau can thiệp. Đặc điểm nhân khẩu học người dân nhóm can thiệp và nhóm chứng. Thay đổi kiến thức về bệnh glôcôm của người dân ở các nhóm can thiệp so với nhóm chứng. Thay đổi kiến thức về bệnh glôcôm của người dân thời điểm trước và sau can thiệp.

Thay đổi thái độ về bệnh glôcôm của người dân ở các nhóm can thiệp so với nhóm chứng. Thay đổi thái độ về bệnh glôcôm của người dân thời điểm trước và sau can thiệp. Thay đổi thực hành về bệnh glôcôm của người dân ở các nhóm can thiệp so với nhóm chứng. Thay đổi thực hành về bệnh glôcôm của người dân ở các nhóm thời điểm trước và sau can thiệp.

Thay đổi tỉ lệ khám sàng lọc bệnh glôcôm ở nhóm can thiệp so với nhóm chứng. Thay đổi tỉ lệ khám sàng lọc bệnh glôcôm ở các nhóm thời điểm trước và sau can thiệp. Thay đổi sử dụng dịch vụ điều trị bệnh glôcôm của bệnh nhân glôcôm ở các nhóm can thiệp so với nhóm chứng. Thay đổi sử dụng dịch vụ điều trị bệnh glôcôm của bệnh nhân glôcôm ở các nhóm thời điểm trước và sau can thiệp.

Thay đổi tỉ lệ người dân có khám mắt trong vòng một năm ở nhóm can thiệp so với nhóm chứng. Thay đổi tỉ lệ người dân có khám mắt trong vòng một năm các nhóm thời điểm trước và sau can thiệp. Thay đổi tỉ lệ khám mắt với mục đích kiểm tra định kỳ ở nhóm can thiệp so với nhóm chứng. Thay đổi thói quen khám mắt với mục đích kiểm tra định kỳ các nhóm thời điểm trước và sau can thiệp.

Thay đổi thói quen khám mắt ở trạm y tế của nhóm can thiệp so với nhóm chứng. Thay đổi thói quen khám mắt ở trạm y tế của các nhóm thời điểm trước và sau can thiệp. Đặc điểm nhân khẩu học người bệnh glôcôm, nguy cơ và nghi ngờ glôcôm nhóm can thiệp và nhóm chứng. Đặc điểm lâm sàng .102 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.

Phân bố về tỉ lệ bệnh glôcôm. Phân bố thái độ của người dân về bệnh glôcôm. Phân bố thực hành của người dân về bệnh glôcôm. Phân bố theo lựa chọn cơ sở khám chữa bệnh nếu bị bệnh về mắt.

Khung lý thuyết sử dụng dịch vụ y tế. Mô hình Precede và Proceed. Mô hình sàng lọc dựa vào yếu tố nguy cơ. Mạng lưới chăm sóc mắt tại Việt Nam.

Thiết kế nghiên cứu. Khung lý thuyết cho nghiên cứu .55 DANH MỤC HÌNH Hình 1. Glôcôm góc đóng cấp. Hệ thống Dixpanxe.

Mô hình quản lý bệnh glôcôm bánh xe và nan hoa. Mô hình chăm sóc mắt Bệnh viện mắt LV Prasad. Bản đồ hành chính Thành phố Huế .40 ĐẶT VẤN ĐỀ Glôcôm là bệnh lý thần kinh thị giác với tổn thương tiến triển các tế bào hạch võng mạc, đặc trưng bởi tổn thương thị trường và đầu dây thần kinh thị giác, thường liên quan đến tình trạng nhãn áp cao. Trong số các bệnh lý mắt, glôcôm khá thường gặp, rất nguy hiểm, mang tính xã hội cao, ảnh hưởng đến sức khoẻ cộng đồng.

Mù lòa do bệnh glôcôm được xếp vào loại mù lòa không chữa được vì những tổn hại về chức năng và thực thể do glôcôm gây ra sẽ không có khả năng hồi phục. Nhiều nghiên cứu hiện nay ghi nhận bệnh glôcôm xếp vị trí thứ hai trong các nguyên nhân gây mù, thường chỉ sau bệnh đục thể thủy tinh ở những nước đang phát triển hoặc bệnh võng mạc đái tháo đường ở những nước phát triển [48], [55], [64], [75], [77]. Trên toàn thế giới, ước tính số người mắc bệnh glôcôm là 76 triệu người vào năm 2020, số lượng này sẽ tăng 74% lên 111,8 triệu người vào năm 2040 [48]. Sự gia tăng tổng số người bị glôcôm được lý giải do tăng số lượng người cao tuổi – được xem là yếu tố nguy cơ quan trọng của glôcôm.

Châu Á vẫn là châu lục có số bệnh nhân glôcôm góc mở và góc đóng nhiều nhất với số lượng tương ứng góc mở là 18,8 triệu người, glôcôm góc đóng là 9 triệu người. Tại Châu Á, Nam Á là khu vực chịu gánh nặng bệnh tật lớn nhất do glôcôm vì số lượng bệnh nhân glôcôm tăng nhanh và dự kiến sẽ trở thành khu vực có số lượng bệnh glôcôm đông nhất Châu Á [112 ]. Kết quả điều tra gần đây tại Việt Nam cho thấy, tỉ lệ mù hai mắt do glôcôm khoảng 6,4%, chiếm thứ ba trong các nguyên nhân gây mù. Việt Nam hiện nay có khoảng 329.300 người mù do glôcôm [83].

Glôcôm là bệnh mạn tính, không hồi phục và hiện tại chưa có phương pháp điều trị triệt để, chỉ có thể kiểm soát làm chậm tiến triển của bệnh. Do đó, sàng lọc phát hiện sớm và quản lý điều trị tốt là cách duy nhất giúp bệnh nhân glôcôm tránh được hậu quả mù lòa [104], [110]. Mặc dù tình trạng mù lòa do glôcôm có thể phòng tránh được, nhưng phần lớn trường hợp người bệnh glôcôm không được chẩn đoán. Ở những quốc gia phát triển, 50% bệnh nhân không biết mình mắc bệnh glôcôm.

Tỉ lệ này lên đến trên 90% ở những quốc gia đang phát triển [78]. Một nghiên cứu cộng đồng thực hiện tại Đà Nẵng, Việt Nam cho thấy, tỉ lệ bị bệnh glôcôm ở người trên 40 tuổi là 4,86% trong đó 66,9% bệnh nhân glôcôm trong cộng 1 đồng không biết mình bị bệnh và chưa được khám, điều trị [34]. Thực trạng hạn chế sử dụng dịch vụ chăm sóc mắt trong bệnh glôcôm xảy ra phổ biến trên toàn thế giới nói chung và tại Việt Nam nói riêng. Đối với người dân, thiếu kiến thức về bệnh glôcôm, chưa có thái độ đúng về sự nguy hiểm của bệnh và thiếu ý thức khám sàng lọc sớm dẫn đến hạn chế sử dụng các dịch vụ chăm sóc mắt trong bệnh glôcôm [113].

Theo nghiên cứu của Đào Thị Lâm Hường hầu hết người dân không có kiến thức về bệnh glôcôm, tại Nam Định 96,1% người dân không có kiến thức tốt, thái độ chưa tốt chiếm 61,2% dẫn đến tỉ lệ thực hành tốt không vượt quá 10% [23].