Luận án tiến sĩ: Tỷ lệ kháng clarithromycin, levofloxacin của Helicobacter pylori và hiệu quả phác đồ EBMT tại Đại học Y Dược Huế

ĐẠI HỌC HUẾ ĐẶNG NGỌC QUÝ HUỆ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC ĐẶNG NGỌC QUÝ HUỆ NGHIÊN CỨU TỶ LỆ KHÁNG CLARITHROMYCIN,  LEVOFLOXACIN CỦA HELICOBACTER PYLORI LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC BẰNG EPSILOMETER VÀ HIỆU QUẢ CỦA PHÁC ĐỒ EBMT Ở BỆNH NHÂN VIÊM DẠ DÀY MẠN LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC  HUẾ - NĂM 2018 HUẾ - NĂM 2018 i ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC ĐẶNG NGỌC QUÝ HUỆ NGHIÊN CỨU TỶ LỆ KHÁNG CLARITHROMYCIN, LEVOFLOXACIN CỦA HELICOBACTER PYLORI BẰNG EPSILOMETER VÀ HIỆU QUẢ CỦA PHÁC ĐỒ EBMT Ở BỆNH NHÂN VIÊM DẠ DÀY MẠN LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Chuyên ngành: NỘI TIÊU HOÁ Mã số: 62.43 Người hướng dẫn khoa học: PGS. TRẦN VĂN HUY HUẾ - NĂM 2018 ii LỜI CAM ĐOAN Tôi tên Đặng Ngọc Quý Huệ, là nghiên cứu sinh trường Đại học Y dược Huế, xin cam đoan đề tài “Nghiên cứu tỷ lệ kháng Clarithromycin, Levofloxacin của Helicobacter pylori bằng Epsilometer và hiệu quả của phác đồ EBMT ở bệnh nhân viêm dạ dày mạn” là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu và kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án này là trung thực, khách quan và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. Huế, ngày 09 tháng 4 năm 2018 Tác giả luận án Đặng Ngọc Quý Huệ iii Để hoàn thành luận án này, với tất cả tấm lòng và sự kính trọng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến: - Ban Giám đốc Đại học Huế, Ban Giám hiệu Trường Đại học Y Dược Huế đã tạo điều kiện cho tôi thực hiện nghiên cứu sinh tại Đại học Huế.

- Sở Y tế tỉnh Đồng Nai và Ban Giám đốc Bệnh viện đa khoa Thống Nhất đã tạo điều kiện cho tôi thực hiện nghiên cứu tại Bệnh viện. - Ban đào tạo sau đại học - Đại học Huế, Phòng đào tạo sau đại học, Ban Chủ nhiệm Bộ môn Nội - Đại học Y Dược Huế cùng với các Khoa, Phòng của Bệnh viện đa khoa Thống Nhất đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi thực hiện luận án này. Tôi xin nói lời cảm ơn sâu sắc đến: - Giáo sư - Tiến sĩ Cao Ngọc Thành, Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược Huế đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện luận án. - Phó giáo sư - Tiến sĩ Trần Văn Huy, Trưởng bộ môn Nội Trường Đại học Y Dược Huế - Người Thầy, Bậc Đàn Anh đáng kính đã hết lòng dạy bảo, dìu dắt, khuyến khích, động viên tôi và đã dành nhiều tâm huyết để hướng dẫn tôi thực hiện nghiên cứu này.

- Quý Thầy Cô, cán bộ viên chức trong Bộ môn Nội, Bộ môn Vi sinh Trường Đại học Y Dược Huế đã quan tâm và giúp đỡ tôi trong thời gian học tập và nghiên cứu. - Tập thể Khoa Hồi sức tích cực đã chia sẻ công việc, tạo điều kiện tốt nhất cho tôi học tập và nghiên cứu trong thời gian qua. - Quý bệnh nhân - vừa là người Thầy vừa là người bệnh đã tình nguyện tham gia và hợp tác tốt với tôi trong suốt hai năm nghiên cứu. Tôi xin dành tình cảm yêu quý đến Ba tôi, Ba Mẹ Vợ, Anh Chị Em trong gia đình, người thân và bạn bè đã chia sẻ, động viên tôi trong thời gian qua.

Tôi xin dành tình cảm yêu thương nhất đến Hai Con yêu quý và Người Vợ tần tảo đã luôn đồng hành, cảm thông, chia ngọt sẻ bùi, giúp tôi vượt qua khó khăn, cho tôi thêm niềm tin và nghị lực trong suốt những tháng năm qua. Xin kính dâng thành quả này như lời tri ân đến Mẹ và Anh tôi! Tôi xin gởi đến mọi người lòng biết ơn vô hạn! Huế, ngày 09 tháng 4 năm 2018 Tác giả luận án Đặng Ngọc Quý Huệ iv CÁC CHỮ VIẾT TẮT, KÝ HIỆU TRONG LUẬN ÁN Tiếng Việt: cs cộng sự DDTT dạ dày - tá tràng EBMT phác đồ bốn thuốc có bismuth, gồm esomeprazole, bismuth, metronidazole và tetracycline OAC omeprazole, amoxicillin, clarithromycin PBMT PPI, bismuth, metronidazole và tetracycline VDDM viêm dạ dày mạn Tiếng Anh: ALT alanine aminotransferase AMX amoxicillin CI confidence interval (khoảng tin cậy) CLO test campylobacter-like organism test (thử nghiệm urease nhanh) CLR clarithromycin DDD defined daily dose per 1000 inhabitants (liều xác định hằng ngày trên 1000 dân) Etest epsilometer test FLQ fluoroquinolone H. pylori Helicobacter pylori ITT intention to treat (theo ý định điều trị) LVX levofloxacin MIC minimum inhibitory concentration (nồng độ ức chế tối thiểu) MTZ metronidazole OLGA operative link for gastritis assessment OLGIM operative link on gastric intestinal metaplasia assessment OR odds ratio (tỷ số chênh) PAL PPI+amoxicillin+levofloxacin PCR polymerase chain reaction (phản ứng chuỗi trùng hợp) PP per protocol (theo thiết kế nghiên cứu) PPI proton pump inhibitors (thuốc ức chế bơm proton) rRNA ribosomal ribonucleic acid TET tetracycline Ký hiệu: (+) dương tính (kết quả xét nghiệm) (-) âm tính v MỤC LỤC Đề mục Trang Trang phụ bìa i Lời cam đoan ii Lời cảm ơn iii Các chữ viết tắt, ký hiệu trong luận án iv MỤC LỤC v DANH MỤC CÁC BẢNG vii DANH MỤC CÁC HÌNH x DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ xi DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ xii ĐẶT VẤN ĐỀ. TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

Viêm dạ dày mạn và vi khuẩn Helicobacter pylori. Helicobacter pylori đề kháng kháng sinh. Điều trị tiệt trừ Helicobacter pylori. Các nghiên cứu liên quan đến đề tài.

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Đạo đức trong nghiên cứu.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm bệnh nhân viêm dạ dày mạn có Helicobacter pylori. Tỷ lệ đề kháng clarithromycin, levofloxacin của các chủng Helicobacter pylori được xác định bằng Epsilometer ở bệnh nhân viêm dạ dày mạn và một số yếu tố liên quan đề kháng kháng sinh. Kết quả điều trị tiệt trừ Helicobacter pylori của phác đồ EBMT ở bệnh nhân viêm dạ dày mạn, tuân thủ dùng thuốc, tác dụng phụ và một số yếu tố liên quan hiệu quả điều trị.

76 vi Chương 4. Phân tích đặc điểm chung của bệnh nhân viêm dạ dày mạn có Helicobacter pylori. Phân tích kết quả khảo sát Helicobacter pylori đề kháng clarithromycin, levofloxacin bằng Epsilometer ở bệnh nhân viêm dạ dày mạn và một số yếu tố liên quan đề kháng kháng sinh. Phân tích kết quả điều trị tiệt trừ Helicobacter pylori của phác đồ EBMT ở bệnh nhân viêm dạ dày mạn, tuân thủ dùng thuốc, tác dụng phụ và một số yếu tố liên quan hiệu quả điều trị.

139 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC Phụ lục 1: Phiếu thu thập số liệu nghiên cứu Phụ lục 2: Đơn tự nguyện tham gia nghiên cứu Phụ lục 3: Các hình ảnh minh họa Phụ lục 4: Danh sách bệnh nhân tham gia nghiên cứu vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng số Tên bảng Trang Bảng 1. Các nghiên cứu Helicobacter pylori đề kháng kháng sinh trong nước giai đoạn 2000-2013. Tiêu chí đánh giá hiệu quả của phác đồ điều trị tiệt trừ Helicobacter pylori theo ý định điều trị và theo thiết kế nghiên cứu. Liều và cách dùng các thuốc trong phác đồ EBMT.

Các biến số và chỉ số nghiên cứu. Đặc điểm bệnh nhân viêm dạ dày mạn có H. pylori trong nghiên cứu. Đặc điểm mô bệnh học niêm mạc hang vị và thân vị ở bệnh nhân viêm dạ dày mạn có Helicobacter pylori.

Tỷ lệ đề kháng chung của các chủng Helicobacter pylori với clarithromycin, levofloxacin ở bệnh nhân viêm dạ dày mạn. Tỷ lệ chủng Helicobacter pylori đề kháng clarithromycin, levofloxacin ở bệnh nhân chưa từng điều trị tiệt trừ. Tỷ lệ chủng Helicobacter pylori đề kháng clarithromycin, levofloxacin ở bệnh nhân đã từng điều trị tiệt trừ thất bại. So sánh tỷ lệ chủng Helicobacter pylori đề kháng clarithromycin, levofloxacin ở bệnh nhân chưa điều trị và đã từng điều trị thất bại.

Khảo sát mối liên quan giữa các đặc điểm bệnh nhân và tỷ lệ chủng Helicobacter pylori đề kháng clarithromycin. Các yếu tố liên quan chủng Helicobacter pylori đề kháng với clarithromycin. Khảo sát mối liên quan giữa các đặc điểm bệnh nhân và tỷ lệ chủng Helicobacter pylori đề kháng levofloxacin. Các yếu tố liên quan chủng Helicobacter pylori đề kháng với levofloxacin.

Phân bố MIC của clarithromycin trên 111 chủng H. pylori đề kháng. Phân bố MIC của levofloxacin trên 62 chủng H. pylori đề kháng.

Đặc điểm bệnh nhân được điều trị tiệt trừ Helicobacter pylori. Tỷ lệ tiệt trừ H.pylori của phác đồ EBMT theo đối tượng bệnh nhân (theo ITT). Tỷ lệ tiệt trừ H pylori của phác đồ EBMT theo đối tượng bệnh nhân (theo PP). So sánh kết quả điều trị tiệt trừ Helicobacter pylori theo số lần điều trị (theo ITT).

So sánh kết quả điều trị tiệt trừ Helicobacter pylori theo số lần điều trị (theo PP). Tỷ lệ tiệt trừ H. pylori theo nhóm tuổi bệnh nhân trên và dưới 60 tuổi. Tỷ lệ tiệt trừ Helicobacter pylori theo giới tính bệnh nhân.

Tỷ lệ tiệt trừ Helicobacter pylori theo đặc điểm hút thuốc. Liên quan giữa một số đặc điểm bệnh nhân và kết quả điều trị tiệt trừ Helicobacter pylori. Tỷ lệ tiệt trừ phân tích theo ITT và đặc điểm kháng sinh đồ của Helicobacter pylori với clarithromycin, levofloxacin. Tỷ lệ tiệt trừ phân tích theo PP và đặc điểm kháng sinh đồ của Helicobacter pylori với clarithromycin, levofloxacin.

Kết quả tiệt trừ H. pylori theo đặc điểm mô bệnh học (theo ITT). Kết quả tiệt trừ H. pylori theo đặc điểm mô bệnh học (theo PP).

Liên quan giữa một số đặc điểm mô bệnh học viêm dạ dày mạn và kết quả điều trị tiệt trừ Helicobacter pylori. Mức độ tuân thủ dùng thuốc của bệnh nhân. Kết quả tiệt trừ Helicobacter pylori theo mức độ tuân thủ dùng thuốc. Mối liên quan giữa mức độ tuân thủ dùng thuốc tốt và kết quả tiệt trừ Helicobacter pylori.

Tần suất và mức độ tác dụng phụ với phác đồ EBMT. Tần suất các tác dụng phụ thường gặp với phác đồ EBMT. Kết quả tiệt trừ Helicobacter pylori theo tác dụng phụ trên bệnh nhân. Mối liên quan giữa tác dụng phụ và kết quả tiệt trừ Helicobacter pylori.

Phân tích đa biến các yếu tố liên quan kết quả điều trị tiệt trừ Helicobacter pylori của phác đồ EBMT. So sánh tỷ lệ chủng Helicobacter pylori đề kháng clarithromycin ở các nhóm đối tượng bệnh nhân qua các nghiên cứu. So sánh tỷ lệ chủng Helicobacter pylori đề kháng levofloxacin ở các nhóm đối tượng bệnh nhân qua các nghiên cứu. So sánh tỷ lệ chủng Helicobacter pylori đề kháng kép với clarithromycin và levofloxacin ở các nhóm đối tượng bệnh nhân qua các nghiên cứu.

So sánh kết quả các nghiên cứu điều trị tiệt trừ Helicobacter pylori lần đầu bằng phác đồ PBMT. So sánh kết quả các nghiên cứu điều trị tiệt trừ Helicobacter pylori lần hai bằng phác đồ PBMT.