Luận án nghiên cứu băng huyết sau sinh do đờ tử cung và hiệu quả điều trị bằng chèn bóng lòng tử cung - Nguyễn Gia Định, Đại học Huế

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC NGUYỄN GIA ĐỊNH NGHIÊN CỨU CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN BĂNG HUYẾT SAU SINH DO ĐỜ TỬ CUNG VÀ HIỆU QUẢ ĐIỀU TRỊ BẰNG CHÈN BÓNG LÒNG TỬ CUNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HUẾ ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC NGUYỄN GIA ĐỊNH NGHIÊN CỨU CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN BĂNG HUYẾT SAU SINH DO ĐỜ TỬ CUNG VÀ HIỆU QUẢ ĐIỀU TRỊ BẰNG CHÈN BÓNG LÒNG TỬ CUNG NGÀNH : SẢN PHỤ KHOA MÃ SỐ : 9 72 01 05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học GS. CAO NGỌC THÀNH HUẾ Lời Cảm Ơn Trân trọng cám ơn: - Ban Giám đốc, Ban Đào tạo Đại học Huế - Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo sau Đại học, Bộ môn Phụ Sản của Trường Đại học Y Dược, Đại học Huế. - Thư viện Trường Đại học Y Dược, Đại học Huế. Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin chân thành cảm ơn: - GS.

Cao Ngọc Thành, là người thầy đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ, động viên tôi trong quá trình học tập và thực hiện đề tài. Nguyễn Vũ Quốc Huy, PGS. Trương Quang Vinh, PGS. Lê Minh Tâm, PGS.

Lê Lam Hương, TS. Nguyễn Thị Kim Anh cùng quý thầy, cô của Bộ môn Phụ Sản Trường Đại học Y Dược Huế đã tạo điều kiện và tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và thực hiện đề tài. - Xin trân trọng cám ơn TS. Trần Đình Vinh, TS.

Phạm Chí Kông, Bệnh viện Sản Nhi Đà Nẵng đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn Ban Giám đốc Bệnh viện tỉnh Kon Tum, đặc biệt là bác sỹ CK.II Võ Văn Thanh, đã nhiệt tình động viên, giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập. Xin chân thành cảm ơn Phòng Kế hoạch tổng hợp Bệnh viện tỉnh Kon Tum đã giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn các bác sỹ và nhân viên khoa Phụ Sản bệnh viện tỉnh Kon Tum, đặc biệt là bác sỹ CK.I Võ Thị Ngọc Thu, đã hỗ trợ nhiều ý kiến cho tôi trong quá trình thực hiện đề tài.

Xin trân trọng cảm ơn PGS.TS Nguyễn Hoàng Lan, ThS. Hoàng Đình Tuyên, Viện Nghiên cứu Sức khỏe Cộng đồng, Trường Đại học Y Dược Huế, và ThS. Phạm Minh, Bệnh viện tỉnh Kon Tum, đã giúp đỡ tôi xử lý số liệu trong nghiên cứu này. Xin cảm ơn các bệnh nhân và gia đình bệnh nhân đã cùng hợp tác với tôi trong quá trình thực hiện đề tài.

Cuối cùng, tôi xin dành tất cả tình thương yêu đến ba mẹ, vợ con, và người thân trong gia đình, những người đã hết lòng vì tôi trong cuộc sống và học tập. NGUYỄN GIA ĐỊNH LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào. Tác giả luận án Nguyễn Gia Định MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ.

1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Tình hình băng huyết sau sinh trên thế giới và tại việt nam. Định nghĩa băng huyết sau sinh. Phân loại băng huyết sau sinh.

Nguyên nhân băng huyết sau sinh. Các yếu tố nguy cơ băng huyết sau sinh. Bảng kiểm các giai đoạn băng huyết sau sinh. Điều trị nội khoa băng huyết sau sinh.

Điều trị băng huyết sau sinh bằng chèn bóng lòng tử cung. Nguyên lý cơ bản của bóng chèn. Các loại bóng chèn. Phương pháp thực hiện chèn bóng.

Chỉ định, chống chỉ định chèn bóng. Những xem xét về mặt thực hành chèn bóng. Các kết quả nghiên cứu chèn bóng lòng tử cung ở trong nước và trên thế giới. Điều trị băng huyết sau sinh bằng phẫu thuật bảo tồn.31 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Đối tượng nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp xử lý số liệu. Đạo đức trong nghiên cứu y sinh học.46 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Đặc điểm chung. Các yếu tố nguy cơ. Hiệu quả điều nội khoa. Hiệu quả điều trị bằng chèn bóng lòng tử cung.58 CHƯƠNG 4 BÀN LUẬN.

Đặc điểm chung. Các yếu tố nguy cơ. Hiệu quả điều trị nội khoa. Hiệu quả điều trị bằng chèn bóng lòng tử cung.

110 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ACOG : American College of Obstetricians and Gynecologists Hội Sản Phụ khoa Mỹ BHSS : Băng huyết sau sinh BMI : Body mass index Chỉ số khối cơ thể CLS : Cận lâm sàng CMQCC : California Maternal Quality Care Collaborative Tổ chức chăm sóc chất lượng bà mẹ California cs. : cộng sự DIC : Disseminated Intravascular Coagulation Đông máu nội mạch rải rác FIGO : International Federation of Gynaecology and Obstetrics Liên đoàn Sản Phụ khoa Quốc tế HA : Huyết áp HELLP : Hemolysis (H), Elevated liver enzymes (EL), low platelets (LP) Hội chứng tan máu, tăng men gan, giảm tiểu cầu ICU : Intensive care unit Đơn vị chăm sóc tích cực KTC : Khoảng tin cậy NICE : UK National Institute for Health and Care Exellence Viện Chăm sóc Y tế Quốc gia (Vương quốc Anh) SI : Shock Index Chỉ số sốc SP : Sản phụ TXA : Tranexamic acid WHO : World Health Organization Tổ chức Y tế Thế giới DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1. Phân loại băng huyết sau sinh theo dấu hiệu và triệu chứng. Nguy cơ trước sinh đã biết.

Nguy cơ trong lúc sinh/nguy cơ sau sinh. Phân bố bệnh nhân theo nhóm tuổi. Phân bố bệnh nhân theo nghề nghiệp. Phân bố bệnh nhân theo nơi cư trú.

Phân bố bệnh nhân theo dân tộc. Phương pháp sinh. Số yếu tố nguy cơ ở nhóm bệnh nhân băng huyết sau sinh do đờ tử cung (n = 100). Đặc điểm trước sinh của đối tượng nghiên cứu (n = 200).

Đặc điểm trong chuyển dạ/sau sinh của đối tượng nghiên cứu (n=200). Mô hình hồi quy logistic đa biến các yếu tố nguy cơ có ý nghĩa thống kê đến BHSS. Hiệu quả của các thuốc co hồi tử cung (n = 100). Số yếu tố nguy cơ trong các trường hợp điều trị nội thất bại (n=32).

Xác định thời điểm băng huyết sau sinh trong các trường hợp điều trị nội thất bại (n = 32). Xác định thời điểm băng huyết sau sinh trong các trường hợp điều trị nội thành công (n = 68). Thời gian điều trị nội và xoa đáy tử cung trong các trường hợp điều trị nội thất bại (n = 32). Thời gian điều trị nội và xoa đáy tử cung trong các trường hợp điều trị nội thành công (n = 68).

Lượng máu mất tổng cộng bao gồm lượng máu mất sau sinh trong các trường hợp điều trị nội thất bại (n = 32). Lượng máu mất tổng cộng bao gồm lượng máu mất sau sinh trong các trường hợp điều trị nội thành công (n = 68). Chỉ số sốc trong các trường hợp điều trị nội thất bại (n = 32). Chỉ số sốc trong các trường hợp điều trị nội thành công (n = 68).

Đặc điểm bệnh nhân chèn bóng do băng huyết sau sinh (n = 32). Kết quả chèn bóng ở bệnh nhân băng huyết sau sinh (n = 32). Các biến cố không mong muốn ở 32 ca chèn bóng từ khi sinh đến khi ra viện (n = 32). Đặc điểm bệnh nhân chèn bóng thành công và thất bại (n=32).

Tỷ lệ thành công với bóng chèn lòng tử cung (n = 32). Thời gian làm thủ thuật chèn bóng (n = 29). Lượng máu mất thêm trong khi làm thủ thuật (n = 29). Lượng máu truyền trước, trong và sau thủ thuật (n = 29).

Thể tích dịch bơm vào bóng chèn lòng tử cung (n = 29). Thời gian lưu bóng chèn lòng tử cung (n = 29). Kết quả chèn bóng bao cao su trong băng huyết sau sinh (n = 29). Sử dụng kháng sinh sau thủ thuật.

Sử dụng giảm đau sau thủ thuật (n = 29). Thời gian nằm viện sau thủ thuật (n = 29). Kinh nguyệt có trở lại sau khi chèn bóng bao cao su (n = 19). Có thai và sinh con trở lại sau khi chèn bóng bao cao su (n = 19).

Tác giả, loại bóng sử dụng và tỷ lệ thành công. Tác giả, loại bóng sử dụng và thể tích dịch bơm. Tác giả, loại bóng sử dụng và thời gian lưu bóng.102 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Trang Biểu đồ 3. Một số đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng trong các trường hợp điều trị nội thất bại (n=32).58 DANH MỤC CÁC HÌNH Trang Hình 1.

Xoa đáy tử cung qua thành bụng. Bóng Sengstaken- Blakemore. Bóng chèn bằng ống thông Foley. Ống thông có bao cao su.

Phương pháp chèn liên quan với test chèn ép trong xử trí băng huyết sau sinh. Bóng chèn bao cao su với ống thông Foley. Bóng tụt vào trong âm đạo. Phương pháp “chèn bóng và kẹp cổ tử cung”.

Bộ chèn bóng bao cao su (ESM-UBT kit). Bóng chèn bao cao su ở nơi nguồn lực thấp. Thắt thứ tự các mạch máu tử cung. Mũi khâu Hayman chèn ép tử cung.

Mũi khâu Cho nhiều hình vuông chèn ép tử cung. Dụng cụ chèn bóng bằng ống thông Nelaton lắp bao cao su. Ống thông Nelaton lắp bao cao su. Bóng chèn Nelaton lắp bao cao su đã bơm 500mL NaCl.

Sơ đồ các bước nghiên cứu.47 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Băng huyết sau sinh là biến chứng đe dọa tính mạng khi sinh. Băng huyết sau sinh có thể xảy ra sau sinh đường âm đạo hoặc sinh mổ, là nguyên nhân chính của bệnh tật và tử vong mẹ ở các nước đang phát triển và các nước phát triển. Nguyên nhân thường gặp nhất của băng huyết sau sinh là đờ tử cung; chiếm đến 75% - 90% các nguyên nhân băng huyết sau sinh, do cơ tử cung không co thắt tốt sau khi sổ nhau [52], [94]. Việc xác định các yếu tố liên quan đến băng huyết sau sinh do đờ tử cung có tầm quan trọng cực điểm để cho phép thực hiện các biện pháp tối ưu và dự phòng.

Sau khi đã loại trừ các nguyên nhân khác của băng huyết sau sinh như sót nhau, máu cục, vỡ tử cung, tổn thương đường sinh dục, tử cung lộn lòng, rối loạn đông máu, phải nhanh chóng kịp thời xử trí đờ tử cung và phải bắt đầu dự phòng chảy máu, sốc giảm thể tích, rối loạn đông máu do pha loãng, thiếu oxy tổ chức và toan máu. Nếu không phát hiện và điều trị kịp thời, sản phụ sẽ bị mất máu nhiều đưa đến trụy tim mạch, choáng nặng có thể dẫn đến tử vong. Băng huyết sau sinh nặng có thể dẫn đến các biến chứng muộn như suy thận cấp, hội chứng Sheehan. Băng huyết sau sinh còn là một yếu tố thuận lợi cho nhiễm trùng hậu sản [13].