Luận án tiến sĩ: Mật độ xương, kháng insulin và yếu tố nguy cơ loãng xương ở phụ nữ trên 45 tuổi thừa cân béo phì - Lưu Ngọc Giang (2019)

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC LƯU NGỌC GIANG NGHIÊN CỨU MẬT ĐỘ XƯƠNG, KHÁNG INSULIN VÀ CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ LOÃNG XƯƠNG Ở PHỤ NỮ TRÊN 45 TUỔI THỪA CÂN, BÉO PHÌ LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HUẾ - 2019 ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC LƯU NGỌC GIANG NGHIÊN CỨU MẬT ĐỘ XƯƠNG, KHÁNG INSULIN VÀ CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ LOÃNG XƯƠNG Ở PHỤ NỮ TRÊN 45 TUỔI THỪA CÂN, BÉO PHÌ Chuyên ngành : NỘI KHOA Mã số : 9720107 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học 1. NGUYỄN HẢI THỦY 2. LÊ ANH THƯ HUẾ - 2019 Để hoàn thành luận án này, tôi xin trân trọng gởi lời cảm ơn đến: Ban Giám đốc Đại học Huế, Ban Giám hiệu Trường Đại học Y Dược Huế, Bộ môn Nội trường Đại Học Y Dược Huế, Phòng Đào tạo Sau Đại học Trường Đại học Y Dược Huế, Ban Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Trung tâm Tỉnh Tiền Giang, Ban Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Medic Bình Dương đã tạo điều kiện thuận lợi giúp tôi hoàn thành khóa học và luận án này. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc với GS.

Nguyễn Hải Thủy - Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Huế và PGS. Lê Anh Thư - Bệnh viện Chợ Rẫy TP. HCM, quý Thầy Cô đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu khoa học, góp phần rất lớn để hoàn thành luận án này. Tôi xin gởi lời cảm ơn sâu sắc đến GS.

Trần Hữu Dàng, GS. Hoàng Bùi Bảo, PGS. Trần Văn Huy, TS. Lê Văn Chi, TS.

Nguyễn Hoàng Thanh Vân đã luôn động viên và tận tình chỉ dạy tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu khoa học. Tôi xin chân thành cảm ơn quý Thầy Cô Trường Đại học Y Dược Huế đã tận tình chỉ dạy, truyền đạt những kiến thức quý báu cho tôi trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu. Tôi xin chân thành cảm ơn quý Thầy Cô trong Bộ môn Nội, quý Thầy Cô trong hội đồng chấm học phần, chuyên đề và các Thầy Cô phản biện, tham gia hội đồng chấm luận án các cấp đã nhiệt tình đóng góp nhiều ý kiến quý báu cho luận án được hoàn chỉnh hơn. Tôi xin chân thành cảm ơn những bệnh nhân đã cộng tác với tôi để thực hiện đề tài.

Cuối cùng tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn đến gia đình, đồng nghiệp, bạn bè luôn bên cạnh động viên, giúp đỡ và hỗ trợ tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành quyển luận án này. Lưu Ngọc Giang LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào. Tác giả luận án LƯU NGỌC GIANG DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Tiếng Việt BP Béo phì CSTL Cột sống thắt lưng CT Cholesterol toàn phần CXĐ Cổ xương đùi ĐT Đối tượng ĐTĐ Đái tháo đường Đái tháo đườ G0 Nồng độ glucose máu lúc đói I0 Nồng độ insulin máu lúc đói KI Kháng insulin Kháng insulin Không kháng insu Khoảng tin cậy KKI Không kháng insulin KTC Khoảng tin cậy LX Loãng xương MĐX Mật độ xương NB Nhóm bệnh NC Nhóm chứng NCGX Nguy cơ gãy xương Tmax Tuổi lớn nhất Tmin Tuổi nhỏ nhất TC Thừa cân VB/VM Vòng bụng / Vòng mông TG Triglycerid YTNC Yếu tố nguy cơ VKDT Viêm khớp dạng thấp Tiếng Anh AUC Area Under the Curve Diện tích dưới đường cong BMD Bone Mineral Density Mật độ xương BMI Body Mass Index Chỉ số khối cơ thể DEXA Dual-Energy X-ray Absorptiometry Phép đo hấp phụ tia X năng lượng kép FDA Food and Drug Administration CơCơ quan quan quản quản lý lýthuốc thuốcvàvàthực thự phẩm ẩ ỹ Hoa Kỳ FRAX Fracture Risk Assessment Tool Công cụ đánh giá nguy cơ gãy xương HDL-C – High Density Lipoprotein - Cholesterol Cholesterol của Lipoprotein trọng lượng phân tử cao HOMA Homestasis Model Assessement Chỉ số HOMA HOMA- Homeostatic Model Assessment for Chỉ số HOMA về kháng insulin IR Insulin Resistance ISCD International Society for Clinical Hiệp hội Quốc tế về đo mật độ xương Densitometry lâm sàng LDL-C Low Density Lipoprotein - Cholesterol Cholesterol của Lipoprotein trọng lượng phân tử thấp MSC Mesenchymal Stem Cell Tế bào gốc trung mô NHANES National Health and Nutrition Khảo sát kiểm tra sức khỏe và dinh III Examination Survey III dưỡng quốc gia lần III NOF National Osteoporosis Foundation Hội Loãng xương quốc gia (Mỹ) OR Odds Ratio Tỷ số chênh QUICKI Quantitative Insulin Sensitivity Check Chỉ số đánh giá định lượng độ nhạy Index insulin.

ROC Receiver Operating Characteristic Đường cong ROC SD Standard Deviation Độ lệch chuẩn WC Waist Circumference Vòng bụng WHO World Health Organization Tổ chức Y tế Thế giới MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cảm ơn Lời cam đoan Mục lục Các chữ viết tắt Danh mục các bảng Danh mục các biểu đồ, sơ đồ Danh mục các hình vẽ ĐẶT VẤN ĐỀ. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn.

Thừa cân - béo phì, kháng insulin. Loãng xương. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và tại Việt Nam. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Đối tượng nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Khảo sát một số yếu tố nguy cơ loãng xương, tình trạng kháng insulin và mật độ xương bằng phương pháp dexa ở phụ nữ trên 45 tuổi thừa cân, béo phì.

Liên quan mật độ xương với các yếu tố nguy cơ loãng xương, kháng insulin và dự báo nguy cơ gãy xương. Yếu tố nguy cơ loãng xương, tình trạng kháng insulin và mật độ xương. Liên quan và tương quan mật độ xương với các yếu tố nguy cơ loãng xương, kháng insulin và dự báo nguy cơ gãy xương. 107 HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI.

108 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN LUẬN ÁN. 109 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 110 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1. Các biến chứng của béo phì.

Định nghĩa loãng xương dựa vào chỉ số T (T- score). Tiêu chuẩn đánh giá béo phì của WHO năm 2000 dành cho người châu Á trưởng thành. Chẩn đoán loãng xương dựa vào chỉ số T. Đánh giá hệ số tương quan giữa n, r, p.

Đặc điểm tuổi, tình trạng mãn kinh, thời gian mãn kinh, số lần sinh con, hoạt động thể lực. Chỉ số BMI của các nhóm. Các chỉ số lipid của các nhóm. Nồng độ glucose máu đói của các nhóm.

Nồng độ insulin máu đói của các nhóm. Chỉ số kháng insulin của các nhóm. Tỷ lệ kháng insulin (HOMA - IR > 2,51) của nhóm bệnh. Tỷ lệ kháng insulin (HOMA - IR > 2,51) của NB và NC.

So sánh BMI nhóm thừa cân và nhóm béo phì. Dự báo cường insulin (insulin máu đói >12µU/ml) theo BMI. Dự báo kháng insulin (HOMA - IR > 2,51) theo BMI. Mật độ xương tại cột sống thắt lưng.

Mật độ xương tại cổ xương đùi. Phân loại mật độ xương tại cột sống thắt lưng. Phân loại mật độ xương tại cổ xương đùi. Liên quan mật độ xương với tuổi.

Liên quan loãng xương cột sống thắt lưng với tuổi. Liên quan loãng xương cổ xương đùi với tuổi. Liên quan mật độ xương với tình trạng mãn kinh. Liên quan loãng xương cột sống thắt lưng với tình trạng mãn kinh.

Liên quan loãng xương cổ xương đùi và tình trạng mãn kinh. Liên quan mật độ xương với thời gian mãn kinh. Liên quan loãng xương cột sống thắt lưng và thời gian mãn kinh. Liên quan LX CXĐ với thời gian mãn kinh.

Loãng xương CSTL với số lần sinh con. Liên quan loãng xương cổ xương đùi với số lần sinh con. Liên quan giữa LX CSTL với hoạt động thể lực. Liên quan giữa LX CXĐ với hoạt động thể lực.

Liên quan mật độ xương với BMI. Liên quan loãng xương cột sống thắt lưng với BMI. Liên quan loãng xương cổ xương đùi với BMI. Tương quan mật độ xương với tuổi và BMI ở nhóm bệnh.

Liên quan MĐX tại CSTL với kháng insulin của nhóm TC và nhóm BP. Liên quan MĐX tại CXĐ với kháng insulin của nhóm TC và nhóm BP. Liên quan MĐX tại CSTL với kháng insulin của nhóm bệnh và nhóm chứng. Liên quan MĐX tại CXĐ với kháng insulin của nhóm bệnh và nhóm chứng.

Tương quan mật độ xương với tuổi và BMI ở nhóm kháng insulin. Hồi quy tuyến tính đa biến mật độ xương tại CSTL với các yếu tố nguy cơ và kháng insulin. Hồi quy tuyến tính đa biến mật độ xương tại CXĐ với các yếu tố nguy cơ và kháng insulin. Hồi quy logistic các yếu tố nguy cơ liên quan đến loãng xương CSTL.

Hồi quy logistic các yếu tố nguy cơ liên quan đến loãng xương CXĐ. Tần suất các yếu tố nguy cơ trong mô hình FRAX. Dự báo nguy cơ cao theo mô hình FRAX. 75 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ Trang Biểu đồ Biểu đồ 3.

Tỷ lệ kháng insulin của nhóm bệnh. Giá trị dự báo cường insulin (insulin máu đói >12µU/ml). Giá trị dự báo kháng insulin (HOMA - IR > 2,51). Tương quan mật độ xương với tuổi.

Tương quan mật độ xương với BMI. Sơ đồ thiết kế nghiên cứu. 49 DANH MỤC CÁC HÌNH Trang Hình 1. Một số dòng tế bào có nguồn gốc từ tế bào gốc trung mô.

Liên kết giữa tế bào mỡ và tế bào xương. Máy đo mật độ xương DEXA Hologic Discovery Ci. Kết quả đo mật độ xương tại cổ xương đùi. Kết quả đo mật độ xương tại cột sống thắt lưng.

Giao diện mô hình FRAX. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU Béo phì là bệnh chuyển hóa đã trở thành một dịch bệnh. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã tuyên bố béo phì là vấn đề sức khỏe mạn tính toàn cầu lớn nhất ở người lớn, đang ngày càng trở thành vấn đề nghiêm trọng. Béo phì là một báo hiệu cho sức khỏe kém và đã trở thành một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật và tử vong, không chỉ ảnh hưởng đến người lớn mà còn ở cả trẻ em và thanh thiếu niên trên toàn thế giới.

Trong năm 2014, hơn 1,9 tỷ người lớn bị thừa cân. Báo cáo thống kê y tế thế giới của WHO năm 2015 cho thấy ở châu Âu tỷ lệ béo phì ở người lớn là 21,5% ở nam và 24,5% ở nữ [120]. Loãng xương là một rối loạn chuyển hoá của xương gây tổn thương sức mạnh của xương dẫn đến tăng nguy cơ gãy xương.