Nghiên cứu khảo sát tương quan giữa chỉ số phế thân ký và mức độ khó thở, khả năng gắng sức, chất lượng cuộc sống trong bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính - Luận án tiến sĩ, ĐH Dược TP. HCM 2015

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TẾ ĐẠI HỌC DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HẮC BẢO HẢO SÁT TƯ NG QU N GI CÁC CHỈ SỐ PHẾ TH N VỚI M C ĐỘ H THỞ HẢ N NG GẮNG S C CHẤT ƯỢNG CUỘC SỐNG TRONG BỆNH PHỔI TẮC NGHẼN MẠN TÍNH UẬN ÁN TIẾN SĨ HỌC TP. Hồ Chí Minh – Năm 2015. I BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TẾ ĐẠI HỌC DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HẮC BẢO HẢO SÁT TƯ NG QU N GI CÁC CHỈ SỐ PHẾ TH N VỚI M C ĐỘ H THỞ HẢ N NG GẮNG S C CHẤT ƯỢNG CUỘC SỐNG TRONG BỆNH PHỔI TẮC NGHẼN MẠN TÍNH Chuyên ngành: Nội hô hấp Mã số: 62720144 UẬN ÁN TIẾN SĨ HỌC Người hướng dẫn khoa học 1. Nguyễn Thị Tố Như TP.

Hồ Chí Minh – Năm 2015. II ỜI C M ĐO N Tôi xin cam đoan đây là công trính nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nào khác. Người cam đoan.

III MỤC ỤC Trang Trang phụ bía I Lời cam đoan II Mục lục III Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt V Danh mục các bảng VIII Danh mục các biểu đồ, sơ đồ, hình X MỞ ĐẦU 1 CHƯ NG 1. TỔNG QU N TÀI IỆU 5 1.1 Định nghĩa và gánh nặng bệnh tật BPTNMT 5 1.2 Chức năng hô hấp trong BPTNMT 7 1.3 Triệu chứng lâm sàng trong BPTNMT 18 1.4 Tương quan chức năng hô hấp và triệu chứng lâm sàng trong BPTNMT 30 1.5 Mô hính đánh giá toàn diện BPTNMT 33 1.6 Phương pháp thống kê phân tìch thành phần chình (PCA) 39 CHƯ NG 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯ NG PHÁP NGHI N C U 41 2.1 Thiết kế nghiên cứu 42 2.3 Đối tượng nghiên cứu 43 2.4 Biến số nghiên cứu 48 2.5 Phân tìch thống kê 60 2.6 Vấn đề đạo đức 64 CHƯ NG 3. ẾT QUẢ NGHI N C U 65 3.1 Tương quan đơn biến giữa FEV1, FEV1/FVC, sGaw, FRC, RV/TLC với 69 mức độ khó thở, khả năng gắng sức, chất lượng cuộc sống, tiền căn đợt cấp trong BPTNMT .2 Tương quan đơn biến giữa mMRC, CCQ với mức độ khó thở, khả năng 73 gắng sức, chất lượng cuộc sống, tiền căn đợt cấp trong BPTNMT 3.3 Tương quan đơn biến giữa FEV1, sGaw, FRC trong BPTNMT 76 3.4 Tương quan đa biến giữa FEV1, FEV1/FVC, sGaw, FRC, RV/TLC, 78 mMRC, BDI, 6MWD, CCQ, SGRQ, tiền căn đợt cấp trong BPTNMT CHƯ NG 4.1 Tương quan đơn biến giữa FEV1, FEV1/FVC, sGaw, FRC, RV/TLC với 92 mức độ khó thở, khả năng gắng sức, chất lượng cuộc sống, tiền căn đợt cấp trong BPTNMT 4.2 Tương quan đơn biến giữa mMRC, CCQ với mức độ khó thở, khả năng 102 gắng sức, chất lượng cuộc sống, tiền căn đợt cấp trong BPTNMT 4.3 Tương quan đơn biến giữa FEV1, sGaw, FRC trong BPTNMT 110 4.4 Tương quan đa biến giữa FEV1, FEV1/FVC, sGaw, FRC, RV/TLC, 118 mMRC, BDI, 6MWD, CCQ, SGRQ, tiền căn đợt cấp trong BPTNMT ẾT UẬN VÀ IẾN NGHỊ 129 D NH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHI N C U I N QU N UẬN ÁN i TÀI IỆU TH M HẢO ii PHỤ ỤC xxv Phụ lục 1: Phiếu đồng thuận tham gia nghiên cứu xxv Phụ lục 2: Phiếu thu thập số liệu xxviii Phụ lục 3: Bộ câu hỏi BDI xxx Phụ lục 4: Bộ câu hỏi CCQ xxxi Phụ lục 5: Bộ câu hỏi SGRQ xxxii Phụ lục 6: Danh sách bệnh nhân tham gia nghiên cứu xxxvi.

V D NH MỤC CÁC HIỆU CÁC CH VIẾT TẮT Chữ tắt Tiếng Anh Tiếng Việt 6MWD 6 minute walk distance Khoảng cách đi bộ 6 ph t 6MWT 6 minute walk test Trắc nghiệm đi bộ 6 ph t ADO ADO (Age – Dyspnea – Thang điểm ADO (Tuổi – Khó thở – Obstruction) Tắc nghẽn) ATS American Thoracic Society Hội lồng ngực Hoa Kỳ BDI Baseline Dyspnea Index Chỉ số khó thở nền tảng BMI Body Mass Index Chỉ số khối cơ thể BODE BODE (BMI – Obstruction – Thang điểm BODE (BMI – Tắc nghẽn Dyspnea – Exercise tolerance) – Khó thở – Khả năng gắng sức) BPTNMT Chronic obstructive pulmonary Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tình disease CAT COPD Assessment Test Trắc nghiệm đánh giá BPTNMT CCQ Clinical COPD Questionnaire Bộ câu hỏi lâm sàng BPTNMT CFA Confirmatory Factor Analysis Phân tìch nhân tố khẳng định COPD Chronic obstructive pulmonary Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tình disease CPET CardioPulmonary Exercise Trắc nghiệm tim phổi gắng sức Testing DOSE DOSE (Dyspnea – Obstruction – Thang điểm DOSE (Khó thở – Tắc Smoking – Exercise tolerance) nghẽn–H t thuốc– Khả năng gắng sức) EFA Exploratory Factor Analysis Phân tìch nhân tố khảo sát ERS European Respiratory Society Hội hô hấp châu u ERV Expiratory Reserve Volume Thể tìch dự trữ thở ra FEF 25% – Forced Expiratory Flow in 25% Lưu lượng thở ra gắng sức trong 75% – 75% vital capacity khoảng 25% – 75% dung tìch sống. VI FEV1 Forced expiratory volume in the Thể tìch thở ra gắng sức trong giây first second đầu tiên FOT Forced oscillation technique Kỹ thuật dao động cưỡng bức FRC Functional residual capacity Dung tìch khì cặn chức năng Fres Resonant Frequency Tần suất dao động cưỡng bức tạo phản lực đường thở bằng không. FVC Forced Vital Capacity Dung tìch sống gắng sức GOLD Global initiative for chronic Chiến lược toàn cầu quản lý bệnh phổi Obstructive Lung Disease tắc nghẽn mạn tình HAD Hospital Anxiety and Bộ câu hỏi trầm cảm lo âu Depression IC Inspiratory Capacity Dung tìch hìt vào ICCC Intraclass correlation Coefficient Hệ số tương quan trong cùng nhóm IOS Impulse Oscillometry System Hệ thống dao động xung ký IRV Inspiratory Reserve Volume Thể tìch dự trữ hìt vào MCID Minimum Clinically Important Khác biệt tối thiểu có ý nghĩa lâm sàng Difference mMRC modified Medical Research Bộ câu hỏi khó thở cải biên của hội Council đồng nghiên cứu y khoa MVV Maximal Voluntary Ventilation Thông khì tự ý tối đa PaCO2 Pressure of arterial carbon Áp suất khí carbonic máu động mạch dioxide PaO2 Pressure of arterial oxygene Áp suất khí oxy máu động mạch PCA Principal Component Analysis Phân tìch thành phần chình PEF Peak Expiratory Flow Lưu lượng thở ra đỉnh Post Post bronchodilator Sau trắc nghiệm giãn phế quản Pre Pre bronchodilator Trước trắc nghiệm giãn phế quản. VII R5, 20 Airway Resistance at oscillation Kháng lực đường thở tại tần số dao frequency of 5 Hz, 20 Hz động cưỡng bức 5 Hz, 20 Hz Raw Airway Resistance Kháng lực đường thở Rint Airway interruption technique Kỹ thuật gián đoạn luồng khì để đo kháng lực đường thở RV Residual volume Thể tìch khì cặn sGaw Specific Airway Conductance Suất dẫn đường thở đặc hiệu SGRQ Saint George Respiratory Bộ câu hỏi hô hấp Saint George Questionnaire SGRQ – Saint George Respiratory Bộ câu hỏi hô hấp Saint George dành C Questionnaire for COPD riêng cho BPTNMT sRaw Specific Airway Resistance Kháng lực đường thở đặc hiệu SWT Shuttle Walking Test Trắc nghiệm đi bộ hính thoi TDI Transitional Dyspnea Index Chỉ số khó thở thay đổi TLC Total Lung Capacity Tổng dung lượng phổi V’O2 Oxygene consumption Mức tiêu thụ oxy V’O2 Maximal oxygene consumption Mức tiêu thụ oxy tối đa max VAS Visual analog scale Thang tương ứng thị giác VE Expiratory Minute Ventilation Thông khì ph t thở ra VT Tidal Volume Thể tìch khì lưu thông X5 Reactance at oscillation Phản lực đường thở tại tần số dao động frequency of 5 Hz cưỡng bức 5 Hz.

VIII D NH MỤC CÁC BẢNG Bảng T n ảng Trang 1.1 Phân loại mức độ nặng hạn chế luồng khì 7 1.2 Tiêu chuẩn chấp nhận được và lập lại được biểu đồ đo FEV1, FVC 13 1.3 Tiêu chuẩn chấp nhận được và lập lại được biểu đồ lưu lượng qua 15 miệng – áp suất buồng đo 1.4 Tiêu chuẩn chấp nhận được và lập lại được biểu đồ áp suất tại miệng – 17 áp suất buồng đo 1.5 Bộ câu hỏi Borg cải biên 19 1.6 Thang điểm BODE 33 1.7 Thang điểm BODE cập nhật 34 1.8 Thang điểm ADO 35 1.9 Thang điểm ADO cập nhật 35 1.10 Thang điểm DOSE 36 2.1 Dấu hiệu lâm sàng gợi ý BPTNMT 43 2.2 Tiêu chuẩn nhận bệnh 44 2.3 Tiêu chuẩn loại bệnh 46 2.4 Biến số nghiên cứu 48 2.5 Thời điểm thu thập biến số nghiên cứu 49 2.6 Bộ câu hỏi mMRC 50 2.7 Lời giải thìch qui trính thực hiện 6MWT cho bệnh nhân 52 2.8 Các lỗi kỹ thuật và nguyên nhân thường gặp khi đo FRC và Raw 57 2.9 Các lỗi kỹ thuật và nguyên nhân thường gặp khi đo FEV1 và FVC 59 3.1 Đặc điểm dân số học của dân số nghiên cứu 66 3.2 Đặc điểm triệu chứng lâm sàng của dân số nghiên cứu 67 3.3 Đặc điểm chức năng hô hấp của dân số nghiên cứu 68 3.4 Hệ số tương quan giữa chức năng hô hấp và triệu chứng lâm sàng lần 69 khám 1 3.5 Hệ số tương quan giữa mMRC, CCQ với BDI, 6MWD, SGRQ, tiền 73 căn đợt cấp lần khám 1 .6 Hệ số tương quan giữa mMRC, CCQ với BDI, 6MWD, SGRQ tại 3 75 lần khám trong phân tìch dưới nhóm 3.7 Hệ số tương quan FEV1, sGaw, FRC lần khám 1 76 3.8 Hệ số tương quan FEV1, sGaw, FRC tại ba lần khám trong phân tích 78 dưới nhóm 3.9 Ma trận tương quan đa biến giữa các biến số đánh giá toàn diện 79 BPTNMT lần khám 1 3.10 Ma trận thành phần chính với phép xoay trực giao Varimax lần khám 1 81 3.11 Tỷ lệ đánh giá biến thiên toàn bộ của từng thành phần chính lần khám 1 82 3.12 Biến số đại diện ba thành phần chính đánh giá toàn diện BPTNMT 84 3.13 Giá trị mô hình đánh giá toàn diện BPNTMT lần khám 1 86 3.14 Khác biệt giữa các nhóm bệnh nhân BPTNMT theo số tiêu chì nặng (+) 87 3.15 Mô hình đánh giá toàn diện BPTNMT tại 3 lần khám trong phân tích 88 dưới nhóm 4.1 Tương quan giữa hạn chế luồng khì với mức độ khó thở, khả năng 93 gắng sức, chất lượng cuộc sống, tiền căn đợt cấp trong BPTNMT 4.2 Tương quan giữa tăng kháng lực đường thở với mức độ khó thở, khả 96 năng gắng sức, chất lượng cuộc sống, tiền căn đợt cấp trong BPTNMT 4.3 Tương quan giữa ứ khì phế nang với mức độ khó thở, khả năng gắng 98 sức, chất lượng cuộc sống, tiền căn đợt cấp trong BPTNMT 4.4 Tương quan giữa mMRC với mức độ khó thở, khả năng gắng sức, chất 103 lượng cuộc sống, tiền căn đợt cấp trong BPTNMT 4.5 Tương quan giữa CCQ với mức độ khó thở, khả năng gắng sức, chất 106 lượng cuộc sống, tiền căn đợt cấp trong BPTNMT 4.6 Tương quan giữa CCQ và CAT với SGRQ trong BPTNMT 108 4.7 Tương quan giữa hạn chế luồng khì, tăng kháng lực đường thở, ứ khì 111 phế nang trong BPTNMT 4.8 Mô hính đánh giá toàn diện BPTNMT 123. X D NH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, S ĐỒ HÌNH Biểu ồ T n iểu ồ Trang 1.