Luận án tiến sĩ Y học: Leptin và yếu tố nguy cơ tim mạch tiền đái tháo đường

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC TRẦN MINH TRIẾT KHẢO SÁT NỒNG ĐỘ LEPTIN HUYẾT THANH VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ NGUY CƠ TIM MẠCH Ở BỆNH NHÂN TIỀN ĐÁI THÁO ĐƯỜNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HUẾ - 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC TRẦN MINH TRIẾT KHẢO SÁT NỒNG ĐỘ LEPTIN HUYẾT THANH VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ NGUY CƠ TIM MẠCH Ở BỆNH NHÂN TIỀN ĐÁI THÁO ĐƯỜNG Chuyên ngành: Nội Khoa Mã số: 972 01 07 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: GS. NGUYỄN HẢI THỦY HUẾ - 2019 LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này tôi nhận được sự giúp đỡ của rất nhiều người. Xin chân thành cám ơn quý GS, PGS, TS trong Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo sau đại học trường Đại Học Y Dược, Đại Học Huế. Các Thầy, Cô đã nhiệt tình giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành khoá học và luận án.

Xin cản ơn lãnh đạo Bệnh viện Đại Học Y Dược TPHCM, khoa Nội tổng hợp, khoa Khám Bệnh, khoa Chẩn đoán hình ảnh, khoa Xét Nghiệm và Trung Tâm Chẩn Đoán Y Khoa Medic TPHCM, đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi thực hiện luận án và xin đặc biệt cảm ơn những người đã đồng ý tham gia vào nghiên cứu, giúp tôi có được số liệu cho luận án. Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến GS.TS Nguyễn Hải Thuỷ, nguyên Phó chủ nhiệm bộ môn Nội, người thầy nhiệt tâm và trách nhiệm, luôn động viên, chia sẻ mọi khó khăn, hướng dẫn tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận án này. Xin chân thành cám ơn PGS.TS Trần Văn Huy, chủ nhiệm Bộ môn Nội cùng các thầy, cô trong Bộ môn Nội – Trường Đại học Y Dược, Đại Học Huế đã giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận án. Xin cám ơn Ba, Mẹ, Vợ, các con và gia đình đã chịu nhiều khó khăn để tôi có được mọi điều kiện thuận lợi hoàn thành luận án này.

Cuối cùng, xin được cám ơn các anh, chị, bạn bè và đồng nghiệp đã quan tâm, động viên tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận án. Tác giả luận án TRẦN MINH TRIẾT LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu cuả riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kì một công trình nào khác. Nếu có gì sai sót tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm.

Tác giả luận án TRẦN MINH TRIẾT. MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cảm ơn Lời cam đoan Mục lục Danh mục các chữ viết tắt Danh mục các bảng Danh mục các hình Danh mục các sơ đồ MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn. 3 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. TIỀN ĐÁI THÁO ĐƯỜNG. Cơ chế sinh lý bệnh.

Tiền ĐTĐ và nguy cơ tim mạch. MỘT SỐ YẾU TỐ NGUY CƠ TIM MẠCH KHÔNG TRUYỀN THỐNG TRÊN BỆNH NHÂN ĐÁI THÁO ĐƯỜNG. Đề kháng insulin. Độ dày lớp nội trung mạc động mạch cảnh.

Một số yếu tố nguy cơ tim mạch không truyền thống khác. Tổng hợp leptin. Thụ thể leptin (Lep-R). Leptin điều hòa cân bằng năng lượng.

Tác dụng khác của leptin ở mô ngoại biên. Hiện tượng đề kháng leptin chọn lọc. Leptin và chuyển hóa glucose. Tác dụng của leptin trên tim mạch.

CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI. Các nghiên cứu về leptin và một số yếu tố nguy cơ tim mạch ở bệnh nhân tiền ĐTĐ. Liên quan giữa leptin và các yếu tố nguy cơ tim mạch. 36 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Tiêu chuẩn loại trừ. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Phương pháp nghiên cứu.Cỡ mẫu nghiên cứu .Các tiến hành nghiên cứu. Các biến số nghiên cứu. Xử lý và phân tích số liệu. 54 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

YẾU TỐ NGUY CƠ TIM MẠCH CỦA ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU. KHẢO SÁT NỒNG ĐỘ LEPTIN HUYẾT THANH Ở BỆNH NHÂN TIỀN ĐTĐ. Nồng độ leptin huyết thanh .Tỉ lệ tăng leptin huyết thanh và các yếu tố liên quan. Mối liên quan giữa leptin và các yếu tố nguy cơ tim mạch.

Phân tích đa biến các yếu tố liên quan đến tăng leptin ở bệnh nhân tiền ĐTĐ. KHẢO SÁT MỐI LIÊN QUAN GIỮA LEPTIN VÀ KHÁNG INSULIN Ở BỆNH NHÂN TIỀN ĐTĐ. Khảo sát mối liên quan giữa leptin với insulin, HOMA_IR và chỉ số QUICKI. Giá trị dự báo đề kháng insulin và rối loạn chức năng tế bào beta theo nồng độ leptin ở bệnh nhân tiền ĐTĐ.

KHẢO SÁT CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ TIM MẠCH KHÁC Ở BỆNH 85 NHÂN TIỀN ĐÁI THÁO ĐƯỜNG. Phì đại thất trái. 87 CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN. CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ TIM MẠCH Ở BỆNH NHÂN TIỀN ĐTĐ.

Tuổi và tiền ĐTĐ. Thừa cân béo phì và tiền ĐTĐ. Huyết áp, rối loạn lipid máu và tiền ĐTĐ. Hs-CRP, fibrinogen và tiền ĐTĐ.

Xơ vữa động mạch cảnh và tiền ĐTĐ. Phì đại thất trái và tiền ĐTĐ. NỒNG ĐỘ LEPTIN Ở BỆNH NHÂN TIỀN ĐTĐ. Nồng độ Leptin và ĐTĐ.

Leptin và các yếu tố liên quan ở bệnh nhân tiền ĐTĐ. LEPTIN VÀ KHÁNG INSULIN Ở BỆNH NHÂN TIỀN ĐTĐ. CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ TIM MẠCH KHÁC VÀ MỐI LIÊN QUAN VỚI LEPTIN .1 Leptin và CRP .Leptin và IMT. Leptin và phì đại thất trái.

124 Danh mục các công trình khoa học đã công bố Tài liệu tham khảo Phụ Lục DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT AACE American Association of Clinical Endocrinologist (Hiệp Hội Các Nhà Nội Tiết Lâm Sàng Mỹ) ADA American Diabetes Association ADMA Asymmetric Dimethylarginine ASE American Society of Echocardiography (Hội Siêu Âm Tim Hoa Kỳ) BMI Body Mass Index (chỉ số khối cơ thể) CAM Cell adhesion molecule (phân tử kết dính tế bào) CDC Centers for Disease Control and Prevention (Trung Tâm Kiểm Soát Và Phòng Ngừa Bệnh Tật) Chol TP Cholesterol toàn phần CIMT Carotid Intima-media thickness CVD Cardiovascular disease (bệnh tim mạch) ĐTĐ Đái tháo đường EASD The European Foundation for the Study of Diabetes (Tổ Chức Châu Âu về Nghiên cứu đái tháo đường) EGIR European Group for the Study of Insulin Resistance (Tổ chức nghiên cứu đề kháng insulin Châu Âu) eNOS Endothelial nitric oxide synthase FMD Flow-mediated dilatation (dãn mạch qua trung gian dòng chảy) FRS Framingham Risk Score (thang điểm đánh giá nguy cơ Framingham) GLUT4 Glucose transporter type 4 HCAEC Human Coronary Artery Endothelial Cells (tế bào nội mạc động mạch vành người) HCCH Hội chứng chuyển hóa HOMA-IR Homeostasis Model Assessment –Insulin Resistance Hs-CRP High sensitivity C-Reactive Protein (protein phản ứng C siêu nhạy) ICAM Intercellular Adhesion Molecule (phân tử kết dính giữa các tế bào) IDF International Diabetes Federation (Liên Đoàn Đái Tháo Đường Quốc Tế) IFG Impaired fasting glucose (rối loạn glucose máu đói) IFN-a Interferon alpha IGF-I Insulin-like growth factor 1 IGT Impaired glucose tolerance (rối loạn dung nạp glucose) IL-6, IL-1 Interleukin 6, Interleukin 1 IMT Intima-media thickness (độ dày lớp nội trung mạc) MAPK Mitogen-activated protein kinase MMP-9 Matrix metallopeptidase 9 MMPs Matrix metallopeptidase 9 NHANES National Health and Nutrition Examination Survey (Khảo Sát Đánh Giá Dinh Dưỡng Và Sức Khỏe Quốc Gia) NO Nitrit oxit PAI-1 Plasminogen activator inhibitor-1 (yếu tố hoạt hóa plasminogen-1) RLLP Rối loạn lipid RLLP/HCCH Rối loạn lipid máu theo kiểu hội chứng chuyển hóa ROS Reactive Oxygen Species (sản phẩm oxy hóa phản ứng) TF Tumor factor (yếu tố u) TG Triglyceride THA Tăng huyết áp TLRs Toll-like receptor UKPDS The UK Prospective Diabetes Study VCAM Vascular cell adhesion molecule (phân tử kết dính tế bào mạch máu) VLDL Very low-density lipoprotein (lipoprotein trọng lượng phân tử thấp) DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Tiêu chuẩn chẩn đoán tiền đái tháo đường. Các yếu tố nguy cơ tim mạch trên bệnh nhân đái tháo đường. Đặc trưng của nhóm nghiên cứu và nhóm chứng.

Chỉ số BMI, vòng eo, huyết áp của 2 nhóm nghiên cứu. Tỉ lệ tiền THA, béo bụng và thừa cân của 2 nhóm nghiên cứu. Glucose máu ở 2 nhóm nghiên cứu. Bilan lipid ở 2 nhóm nghiên cứu.

Các chỉ số sinh xơ vữa ở 2 nhóm nghiên cứu. Tỉ lệ rối loạn lipid theo các tiêu chí ở 2 nhóm nghiên cứu. Nồng độ insulin và kháng insulin ở 2 nhóm nghiên cứu. Tỉ lệ tăng insulin máu, đề kháng insulin và rối loạn chức năng tế bào beta ở 2 nhóm nghiên cứu.

Hs-CRP và fibrinogen ở 2 nhóm nghiên cứu. Các chỉ số siêu âm tim và IMT ở 2 nhóm nghiên cứu. Phì đại thất trái và tăng IMT ở 2 nhóm nghiên cứu. Nồng độ leptin huyết thanh 2 nhóm.

Nồng độ leptin ở bệnh nhân tiền ĐTĐ theo tuổi và giới. Nồng độ leptin ở bệnh nhân tiền ĐTĐ theo các yếu tố nguy cơ. Tuổi và các yếu tố liên quan ở 2 nhóm tăng và không tăng leptin trên bệnh nhân tiền ĐTĐ. Nguy cơ liên quan đến tăng leptin ở bệnh nhân tiền ĐTĐ theo tuổi, giới và các yếu tố khác.

Chỉ số nhân trắc, huyết áp ở 2 nhóm tăng và không tăng leptin trên bệnh nhân tiền ĐTĐ. Liên quan giữa tiền THA, béo bụng và tăng leptin. Nguy cơ tăng leptin ở bệnh nhân tiền ĐTĐ theo tình trạng hút thuốc lá, béo bụng và thừa cân béo phì. Liên quan giữa glucose máu và tăng leptin trên bệnh nhân tiền ĐTĐ.

Bilan lipid ở 2 nhóm tăng và không tăng leptin trên bệnh nhân tiền ĐTĐ. Tỉ lệ rối loạn lipid máu ở 2 nhóm tăng và không tăng leptin trên bệnh nhân tiền ĐTĐ. Liên quan giữa leptin và xơ vữa động mạch trên bệnh nhân tiền ĐTĐ. Liên quan giữa leptin và RLLP kiểu HCCH trên bệnh nhân tiền ĐTĐ.

Liên quan giữa leptin và hội chứng chuyển hóa trên bệnh nhân tiền ĐTĐ. Các chỉ số liên quan đề kháng insulin ở bệnh nhân có tăng leptin huyết thanh. Tỉ lệ tăng insulin, kháng insulin và rối loạn chức năng tế bào beta trên bệnh nhân tiền ĐTĐ kèm tăng leptin huyết thanh. Liên quan giữa hs-CRP, fibrinogen và tăng leptin trên bệnh nhân tiền ĐTĐ.

Phân tích đa biến các yếu tố ảnh hưởng đến tình trạng tăng leptin ở bệnh nhân tiền ĐTĐ. Nồng độ insulin và các chỉ số đề kháng insulin theo tứ phân vị leptin. Các yếu tố nguy cơ liên quan đến tăng IMT ở bệnh nhân tiền ĐTĐ. Glucose máu, lipid, insulin, hs-CRP, fibrinogen và leptin ở nhóm tăng IMT trên bệnh nhân tiền ĐTĐ.

Các yếu tố nguy cơ liên quan đến phì đại thất trái ở bệnh nhân tiền ĐTĐ. Glucose máu, lipid, insulin, hs-CRP, fibrinogen và leptin ở nhóm phì đại thất trái trên bệnh nhân tiền ĐTĐ .